1. Assādadiṭṭhiniddesavaṇṇanā
122. Idāni
V2.37P2.435 ñāṇakathānantaraṃ kathitāya diṭṭhikathāya anupubbaanuvaṇṇanā anuppattā .Ayañhi diṭṭhikathā ñāṇakathāya katañāṇaparicayassa samadhigatasammādiṭṭhissa micchādiṭṭhimalavisodhanā sukarā hoti , sammādiṭṭhi ca suparisuddhā hotīti ñāṇakathānantaraṃ kathitā .
Tattha kā diṭṭhītiādikā pucchā .
Kā diṭṭhīti abhinivesaparāmāso diṭṭhītiādikaṃ pucchitapucchāya vissajjanaṃ .
Kathaṃ abhinivesaparāmāso diṭṭhītiādiko vissajjitavissajjanassa vitthāraniddeso , sabbāva tā diṭṭhiyo assādadiṭṭhiyotiādikā diṭṭhisuttasaṃsandanāti evamime cattāro paricchedā .
Tattha pucchāparicchede tāva kā diṭṭhīti dhammapucchā , sabhāvapucchā .
Kati diṭṭhiṭṭhānānīti hetupucchā paccayapucchā , kittakāni diṭṭhīnaṃ kāraṇānīti attho .
Kati diṭṭhipariyuṭṭhānānīti samudācārapucchā vikārapucchā .
Diṭṭhiyo eva hi samudācāravasena cittaṃ pariyonandhantiyo uṭṭhahantīti diṭṭhipariyuṭṭhānāni
M2.42 nāma honti .Kati diṭṭhiyoti diṭṭhīnaṃ saṅkhāpucchā gaṇanāpucchā .
Kati diṭṭhābhinivesāti vatthuppabhedavasena ārammaṇanānattavasena diṭṭhippabhedapucchā .
Diṭṭhiyo eva hi taṃ taṃ vatthuṃ taṃ taṃ ārammaṇaṃ abhinivisanti parāmasantīti diṭṭhiparāmāsāti vuccanti .
Katamo diṭṭhiṭṭhānasamugghātoti diṭṭhīnaṃ paṭipakkhapucchā pahānūpāyapucchā .
Diṭṭhikāraṇāni hi khandhādīni diṭṭhisamugghātena tāsaṃ kāraṇāni na hontīti tāni ca kāraṇāni samugghātitāni nāma honti .
Tasmā diṭṭhiṭṭhānāni sammā bhusaṃ haññanti etenāti diṭṭhiṭṭhānasamugghātoti vuccati .
Idāni etāsaṃ channaṃ pucchānaṃ kā diṭṭhītiādīni cha vissajjanāni .
Tattha kā diṭṭhīti vissajjetabbapucchā .
Abhinivesaparāmāso diṭṭhīti vissajjanaṃ .
Sā pana aniccādike
P2.436 vatthusmiṃ niccādivasena abhinivisati patiṭṭhahati daḷhaṃ gaṇhātīti abhiniveso .Aniccādiākāraṃ atikkamitvā niccantiādivasena vattamāno parato āmasati gaṇhātīti parāmāso .
Atha vā niccantiādikaṃ paraṃ uttamaṃ saccanti āmasati gaṇhātīti parāmāso , abhiniveso
V2.38 ca so parāmāso cāti abhinivesaparāmāso .Evaṃpakāro diṭṭhīti kiccato diṭṭhisabhāvaṃ vissajjeti .
Tīṇi satan ti tīṇi satāni , vacanavipallāso kato .
Katamo diṭṭhiṭṭhānasamugghātoti pucchaṃ anuddharitvāva sotāpattimaggo diṭṭhiṭṭhānasamugghātoti vissajjanaṃ kataṃ .
123. Idāni kathaṃ abhinivesaparāmāsotiādi vitthāraniddeso .
Tattha rūpan ti upayogavacanaṃ .
Rūpaṃ abhinivesaparāmāsoti sambandho .
Rūpan ti cettha rūpupādānakkhandho kasiṇarūpañca .
‘‘ Etaṃ mamā ’’ ti abhinivesaparāmāso diṭṭhi ,‘‘ esohamasmī ’’ ti abhinivesaparāmāso diṭṭhi ,‘‘ eso me attā ’’ ti abhinivesaparāmāso diṭṭhīti paccekaṃ yojetabbaṃ .
Etan ti sāmaññavacanaṃ .
Teneva ‘‘ vedanaṃ etaṃ mama , saṅkhāre etaṃ mamā ’’ ti napuṃsakavacanaṃ ekavacanañca kataṃ .
Esoti pana vattabbamapekkhitvā pulliṅgekavacanaṃ kataṃ .
Etaṃ mamāti taṇhāmaññanāmūlikā diṭṭhi .
Esohamasmīti mānamaññanāmūlikā diṭṭhi .
Eso me attāti diṭṭhimaññanā eva .
Keci pana ‘‘ etaṃ mamāti mamaṃkārakappanā , esohamasmīti ahaṃkārakappanā , eso me attāti
M2.43 ahaṃkāramamaṃkārakappito attābhinivesoti ca , tathā yathākkameneva taṇhāmūlaniveso mānapaggāho , taṇhāmūlaniviṭṭho mānapaggahito , attābhinivesoti ca , saṅkhārānaṃ dukkhalakkhaṇādassanaṃ , saṅkhārānaṃ aniccalakkhaṇādassanaṃ , saṅkhārānaṃ tilakkhaṇādassanahetuko attābhinivesoti ca , dukkhe asubhe ca sukhaṃ subhanti vipallāsagatassa , anicce niccanti vipallāsagatassa , catubbidhavipallāsagatassa ca attābhinivesoti ca , pubbenivāsañāṇassa ākārakappanā , dibbacakkhuñāṇassa anāgatapaṭilābhakappanā , pubbantāparantaidappaccayatāpaṭiccasamuppannesuP2.437 dhammesu kappanissitassa attābhinivesoti ca , nandiyā atītamanvāgameti , nandiyā anāgataṃ paṭikaṅkhati , paccuppannesu dhammesu saṃhīrati attābhinivesoti ca , pubbante aññāṇahetukā diṭṭhi , aparante aññāṇahetukā diṭṭhi , pubbantāparante idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇahetuko attābhiniveso ’’ ti ca etesaṃ tiṇṇaṃ vacanānaṃ atthaṃ vaṇṇayanti .Diṭṭhiyo panettha paṭhamaṃ pañcakkhandhavatthukā .
Tato chaajjhattikabāhirāyatanaviññāṇa- kāyasamphassakāyavedanākāyasaññākāyacetanākāyataṇhākāyavitakkavicāradhātudasakasiṇa- dvattiṃsākāravatthukā diṭṭhiyo vuttā .
Dvattiṃsākāresu ca yattha visuṃ abhiniveso na yujjati , tattha sakalasarīrābhinivesavaseneva visuṃ abhiniveso viya katoti veditabbaṃ .
Tato dvādasāyatanaaṭṭhārasadhātuekūnavīsatiindriyavasena yojanā katā .
Tīṇi ekantalokuttarindriyāni na
V2.39 yojitāni .Na hi lokuttaravatthukā diṭṭhiyo honti .
Sabbatthāpi ca lokiyalokuttaramissesu dhammesu lokuttare ṭhapetvā lokiyā eva gahetabbā .
Anindriyabaddharūpañca na gahetabbameva .
Tato tedhātukavasena navavidhabhavavasena jhānabrahmavihārasamāpattivasena paṭiccasamuppādaṅgavasena ca yojanā katā .
Jātijarāmaraṇānaṃ visuṃ gahaṇe parihāro vuttanayo eva .
Sabbāni cetāni rūpādikāni jarāmaraṇantāni aṭṭhanavutisataṃ padāni bhavanti .
124. Diṭṭhiṭṭhānesu khandhāpi diṭṭhiṭṭhānan ti vīsativatthukāyapi sakkāyadiṭṭhiyā pañcannaṃ khandhānaṃyeva vatthuttā ‘‘ ye hi keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā attānaṃ samanupassamānā samanupassanti , sabbe te pañcupādānakkhandhesuyeva
M2.44 samanupassanti , etesaṃ vā aññataran ’’ ti ( saṃ . ni .3.47) vuttattā ca pañcupādānakkhandhā diṭṭhīnaṃ kāraṇaṃ .Avijjāpi diṭṭhiṭṭhānan ti avijjāya andhīkatānaṃ diṭṭhiuppattito ‘‘ yāyaṃ , bhante , diṭṭhi ‘ asammāsambuddhesu
P2.438 sammāsambuddhā ’ ti , ayaṃ nu kho , bhante , diṭṭhi kiṃ paṭicca paññāyatīti ?Mahatī kho esā , kaccāna , dhātu , yadidaṃ avijjādhātu .
Hīnaṃ , kaccāna , dhātuṃ paṭicca uppajjati hīnā saññā hīnā diṭṭhī ’’ ti ( saṃ . ni .2.97) vacanato ca avijjā diṭṭhīnaṃ kāraṇaṃ .
Phassopi diṭṭhiṭṭhānan ti tena phassena phuṭṭhassa diṭṭhiuppattito ‘‘ ye te , bhikkhave , samaṇabrāhmaṇā pubbantakappikā pubbantānudiṭṭhino pubbantaṃ ārabbha anekavihitāni adhivuttipadāni abhivadanti , tadapi phassapaccayā ’’ ti ( dī . ni .1.123) vacanato ca phasso diṭṭhīnaṃ kāraṇaṃ .
Saññāpi diṭṭhiṭṭhānan ti ākāramattaggahaṇena ayāthāvasabhāvagāhahetuttā saññāya –
‘‘ Yāni ca tīṇi yāni ca saṭṭhi , samaṇappavādasitāni bhūripañña ;
Saññakkharasaññanissitāni , osaraṇāni vineyya oghatamagā ’’ ti .( su . ni .543)–
Vacanato ‘‘ saññānidānā hi papañcasaṅkhā ’’ ti ( su . ni .880; mahāni .109) vacanato ca saññā diṭṭhīnaṃ kāraṇaṃ .
Vitakkopi diṭṭhiṭṭhānan ti ākāraparivitakkena diṭṭhiuppattito –
‘‘ Naheva
V2.40 saccāni bahūni nānā , aññatra saññāya niccāni loke ;Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā , saccaṃ musāti dvayadhammamāhū ’’ ti .( su . ni .892)–
Vacanato ca vitakko diṭṭhīnaṃ kāraṇaṃ .
Ayonisomanasikāropi diṭṭhiṭṭhānan ti ayoniso manasikārassa akusalānaṃ asādhāraṇahetuttā ‘‘ tassevaṃ ayoniso manasikaroto channaṃ diṭṭhīnaṃ aññatarā diṭṭhi uppajjatī ’’ ti ( ma . ni .1.19) vacanato ca ayoniso manasikāro diṭṭhīnaṃ kāraṇaṃ
M2.45 .Pāpamittopi diṭṭhiṭṭhānan ti pāpamittassa diṭṭhānugatiāpajjanena diṭṭhiuppattito ‘‘ bāhiraṃ , bhikkhave , aṅganti karitvā na aññaṃ ekaṅgampi samanupassāmi , yaṃ evaṃ mahato anatthāya saṃvattati .
Yathayidaṃ , bhikkhave , pāpamittatā ’’ ti
P2.439 ( a . ni .1.110) vacanato ca pāpamitto diṭṭhīnaṃ kāraṇaṃ .Paratopi ghoso diṭṭhiṭṭhānan ti durakkhātadhammassavanena diṭṭhiuppattito ‘‘ dveme , bhikkhave , hetū dve paccayā micchādiṭṭhiyā uppādāya parato ca ghoso ayoniso ca manasikāro ’’ ti ( a . ni .2.126) vacanato ca parato ghoso micchādiṭṭhikato micchādiṭṭhipaṭisaññuttakathā diṭṭhīnaṃ kāraṇaṃ .
Idāni diṭṭhiṭṭhānan ti padassa atthaṃ vivaranto khandhā hetu khandhā paccayotiādimāha .
Khandhā eva diṭṭhīnaṃ upādāya , janakahetu ceva upatthambhakapaccayo cāti attho .
Samuṭṭhānaṭṭhenāti samuṭṭhahanti uppajjanti etenāti samuṭṭhānaṃ , kāraṇanti attho .
Tena samuṭṭhānaṭṭhena , diṭṭhikāraṇabhāvenāti attho .
125. Idāni kiccabhedena diṭṭhibhedaṃ dassento katamāni aṭṭhārasa diṭṭhipariyuṭṭhānānītiādimāha .
Tattha yā diṭṭhīti idāni vuccamānānaṃ aṭṭhārasannaṃ padānaṃ sādhāraṇaṃ mūlapadaṃ .
Yā diṭṭhi , tadeva diṭṭhigataṃ , yā diṭṭhi , tadeva diṭṭhigahananti sabbehi sambandho kātabbo .
Ayāthāvadassanaṭṭhena diṭṭhi , tadeva diṭṭhīsu gataṃ dassanaṃ dvāsaṭṭhidiṭṭhiantogadhattāti diṭṭhigataṃ .
Heṭṭhāpissa attho vuttoyeva .
Dvinnaṃ antānaṃ ekantagatattāpi diṭṭhigataṃ .
Sā eva diṭṭhi duratikkamanaṭṭhena diṭṭhigahanaṃ tiṇagahanavanagahanapabbatagahanāni viya .
Sāsaṅkasappaṭibhayaṭṭhena diṭṭhikantāraṃ corakantāravāḷakantāranirudakakantāradubbhikkhakantārā viya .
Dhammasaṅgaṇiyaṃ ‘‘ diṭṭhikantāro ’’ ti sakaliṅgeneva āgataṃ .
Sammādiṭṭhiyā vinivijjhanaṭṭhena paṭilomaṭṭhena ca diṭṭhivisūkaṃ .
Micchādassanañhi uppajjamānaṃ sammādassanaṃ vinivijjhati ceva vilometi ca .
Dhammasaṅgaṇiyaṃ ( dha . sa .392,1105)‘‘ diṭṭhivisūkāyikan ’’ ti
V2.41 āgataṃ .Kadāci sassatassa , kadāci ucchedassa gahaṇato diṭṭhiyā virūpaṃ phanditanti diṭṭhivipphanditaṃ .
Diṭṭhigatiko hi ekasmiṃ patiṭṭhātuṃ na sakkoti , kadāci sassataṃ anussarati , kadāci ucchedaṃ .
Diṭṭhiyeva anatthe saṃyojetīti diṭṭhisaññojanaṃ .
Diṭṭhiyeva antotudanaṭṭhena dunnīharaṇīyaṭṭhena ca sallanti diṭṭhisallaṃ
P2.440M2.46 .Diṭṭhiyeva pīḷākaraṇaṭṭhena sambādhoti diṭṭhisambādho .
Diṭṭhiyeva mokkhāvaraṇaṭṭhena palibodhoti diṭṭhipalibodho .
Diṭṭhiyeva dummocanīyaṭṭhena bandhananti diṭṭhibandhanaṃ .
Diṭṭhiyeva duruttaraṭṭhena papātoti diṭṭhipapāto .
Diṭṭhiyeva thāmagataṭṭhena anusayoti diṭṭhānusayo .
Diṭṭhiyeva attānaṃ santāpetīti diṭṭhisantāpo .
Diṭṭhiyeva attānaṃ anudahatīti diṭṭhipariḷāho .
Diṭṭhiyeva kilesakāyaṃ ganthetīti diṭṭhigantho .
Diṭṭhiyeva bhusaṃ ādiyatīti diṭṭhupādānaṃ .
Diṭṭhiyeva ‘‘ saccan ’’ tiādivasena abhinivisatīti diṭṭhābhiniveso .
Diṭṭhiyeva idaṃ paranti āmasati , parato vā āmasatīti diṭṭhiparāmāso .
126. Idāni rāsivasena soḷasa diṭṭhiyo uddisanto katamā soḷasa diṭṭhiyotiādimāha .
Tattha sukhasomanassasaṅkhāte assāde diṭṭhi assādadiṭṭhi .
Attānaṃ anugatā diṭṭhi attānudiṭṭhi .
Natthīti pavattattā viparītā diṭṭhi micchādiṭṭhi .
Sati kāye diṭṭhi , santī vā kāye diṭṭhi sakkāyadiṭṭhi .
Kāyoti cettha khandhapañcakaṃ , khandhapañcakasaṅkhāto sakkāyo vatthu patiṭṭhā etissāti sakkāyavatthukā .
Sassatanti pavattā diṭṭhi sassatadiṭṭhi .
Ucchedoti pavattā diṭṭhi ucchedadiṭṭhi .
Sassatādiantaṃ gaṇhātīti antaggāhikā , antaggāho vā assā atthīti antaggāhikā .
Atītasaṅkhātaṃ pubbantaṃ anugatā diṭṭhi pubbantānudiṭṭhi .
Anāgatasaṅkhātaṃ aparantaṃ anugatā diṭṭhi aparantānudiṭṭhi .
Anatthe saṃyojetīti saññojanikā .
Ahaṅkāravasena ahanti uppannena mānena diṭṭhiyā mūlabhūtena vinibandhā ghaṭitā uppāditā diṭṭhi ahanti mānavinibandhā diṭṭhi .
Tathā mamaṅkāravasena mamanti uppannena mānena vinibandhā diṭṭhi mamanti mānavinibandhā diṭṭhi .
Attano vadanaṃ kathanaṃ attavādo , tena paṭisaññuttā baddhā diṭṭhi attavādapaṭisaṃyuttā diṭṭhi .
Attānaṃ lokoti vadanaṃ kathanaṃ lokavādo , tena paṭisaññuttā diṭṭhi lokavādapaṭisaṃyuttā diṭṭhi .
Bhavo vuccati sassataṃ , sassatavasena uppajjanadiṭṭhi bhavadiṭṭhi .
Vibhavo vuccati ucchedo , ucchedavasena uppajjanadiṭṭhi vibhavadiṭṭhi .
127-128.
Idāni
P2.441 tīṇi sataṃ diṭṭhābhinivese niddisitukāmo katame tīṇi sataṃ diṭṭhābhinivesāti pucchitvā te avissajjetvāva visuṃ visuṃ abhinivesavissajjaneneva te vissajjetukāmo assādadiṭṭhiyā , katihākārehiM2.47 abhiniveso hotītiādinā nayena soḷasannaṃ diṭṭhīnaṃ abhinivesākāragaṇanaṃ pucchitvā puna assādadiṭṭhiyā pañcatiṃsāya ākārehi abhiniveso hotīti tāsaṃ soḷasannaṃ diṭṭhīnaṃ abhinivesākāragaṇanaṃ vissajjetvā puna tāni gaṇanāni vissajjento assādadiṭṭhiyā katamehi pañcatiṃsāya ākārehi abhinivesoV2.42 hotītiādimāha .Tattha rūpaṃ paṭiccāti rūpakkhandhaṃ paṭicca .
Uppajjati sukhaṃ somanassan ti ‘‘ ayaṃ me kāyo īdiso ’’ ti rūpasampadaṃ nissāya gehasitaṃ rāgasampayuttaṃ sukhaṃ somanassaṃ uppajjati .
Heṭṭhā vuttenaṭṭhena sukhañca somanassañca .
Taṃyeva rūpassa assādoti rūpanissayo assādo .
Tañhi sukhaṃ taṇhāvasena assādīyati upabhuñjīyatīti assādo .
Abhinivesaparāmāso diṭṭhīti so assādo sassatoti vā ucchijjissatīti vā sassataṃ vā ucchijjamānaṃ vā attānaṃ sukhitaṃ karotīti vā abhinivesaparāmāso hoti .
Tasmā yā ca diṭṭhi yo ca assādoti assādassa diṭṭhibhāvābhāvepi assādaṃ vinā sā diṭṭhi na hotīti katvā ubhayampi samuccitaṃ .
Assādadiṭṭhīti assāde pavattā diṭṭhīti vuttaṃ hoti .
Idāni nānāsuttehi saṃsandetvā micchādiṭṭhiṃ micchādiṭṭhikañca garahitukāmo assādadiṭṭhi micchādiṭṭhītiādimāha .
Tattha diṭṭhivipattīti sammādiṭṭhivināsakamicchādiṭṭhisaṅkhātadiṭṭhiyā vipatti .
Diṭṭhivipannoti vipannā vinaṭṭhā sammādiṭṭhi assāti diṭṭhivipanno , vipannadiṭṭhīti vuttaṃ hoti .
Micchādiṭṭhiyā vā vipanno vinaṭṭhoti diṭṭhivipanno .
Na sevitabbo upasaṅkamanena .
Na bhajitabbo cittena .
Na payirupāsitabbo upasaṅkamitvā nisīdanena .
Taṃ kissa hetūti ‘‘ taṃ sevanādikaṃ kena kāraṇena na kātabban ’’ ti tassa kāraṇapucchā .
Diṭṭhi hissa pāpikāti kāraṇavissajjanaṃ .
Yasmā assa puggalassa diṭṭhi pāpikā , tasmā taṃ sevanādikaṃ na kātabbanti attho .
Diṭṭhiyā rāgoti ‘‘ sundarā me diṭṭhī ’’ ti diṭṭhiṃ ārabbha diṭṭhiyā uppajjanarāgo
P2.442 .Diṭṭhirāgarattoti tena diṭṭhirāgena raṅgena rattaṃ vatthaṃ viya ratto .
Na mahapphalan ti vipākaphalena .
Na mahānisaṃsan ti nissandaphalena .
Purisapuggalassāti purisasaṅkhātassa puggalassa .
Lokiyavohārena hi puri vuccati sarīraṃ , tasmiṃ purismiṃ seti pavattatīti puriso , puṃ vuccati
M2.48 nirayo , taṃ puṃ galati gacchatīti puggalo .Yebhuyyena hi sattā sugatito cutā duggatiyaṃyeva nibbattanti .
Taṃ kissa hetūti taṃ na mahapphalattaṃ kena kāraṇena hoti .
Diṭṭhi hissa pāpikāti yasmā assa puggalassa diṭṭhi pāpikā , tasmā na mahapphalaṃ hotīti attho .
Dveva gatiyoti pañcasu gatīsu dveva gatiyo .
Vipajjamānāya diṭṭhiyā nirayo .
Sampajjamānāya tiracchānayoni .
Yañceva kāyakamman ti sakaliṅgadhāraṇapaṭipadānuyogaabhivādanapaccuṭṭhānaañjalikammādi kāyakammaṃ .
Yañca vacīkamman ti sakasamayapariyāpuṇanasajjhāyanadesanāsamādapanādi vacīkammaṃ .
Yañca manokamman ti idhalokacintāpaṭisaṃyuttañca
V2.43 paralokacintāpaṭisaṃyuttañca katākatacintāpaṭisaṃyuttañca manokammaṃ .Tiṇakaṭṭhadhaññabījesu sattadiṭṭhissa dānānuppadānapaṭiggahaṇaparibhogesu ca kāyavacīmanokammāni .
Yathādiṭṭhīti yā ayaṃ diṭṭhi , tassānurūpaṃ .
Samattan ti paripuṇṇaṃ .
Samādinnan ti gahitaṃ .
Aṭṭhakathāyaṃ pana vuttaṃ – tadetaṃ yathādiṭṭhiyaṃ ṭhitakāyakammaṃ , diṭṭhisahajātakāyakammaṃ , diṭṭhānulomikakāyakammanti tividhaṃ hoti .
Tattha ‘‘ pāṇaṃ hanato adinnaṃ ādiyato micchācarato natthi tatonidānaṃ pāpaṃ , natthi pāpassa āgamo ’’ ti yaṃ evaṃ diṭṭhikassa sato pāṇātipātaadinnādānamicchācārasaṅkhātaṃ kāyakammaṃ , idaṃ yathādiṭṭhiyaṃ ṭhitakāyakammaṃ nāma .
‘‘ Pāṇaṃ hanato adinnaṃ ādiyato micchācarato natthi tatonidānaṃ pāpaṃ , natthi pāpassa āgamo ’’ ti yaṃ imāya diṭṭhiyā iminā dassanena sahajātaṃ kāyakammaṃ , idaṃ diṭṭhisahajātakāyakammaṃ nāma .
Tadeva pana samattaṃ samādinnaṃ gahitaṃ parāmaṭṭhaṃ diṭṭhānulomikakāyakammaṃ nāma .
Vacīkammamanokammesupi
P2.443 eseva nayo .Ettha pana musā bhaṇato pisuṇaṃ bhaṇato pharusaṃ bhaṇato samphaṃ palapato abhijjhāluno byāpannacittassa micchādiṭṭhikassa sato natthi tatonidānaṃ pāpaṃ , natthi pāpassa āgamoti yojanā kātabbā .
Liṅgadhāraṇādipariyāpuṇanādilokacintādivasena vuttanayo cettha sundaro .
Cetanādīsu diṭṭhisahajātā cetanā cetanā nāma .
Diṭṭhisahajātā patthanā patthanā nāma .
Cetanāpatthanānaṃ vasena cittaṭṭhapanā paṇidhi nāma .
Tehi pana cetanādīhi sampayuttā phassādayo saṅkhārakkhandhapariyāpannā dhammā
M2.49 saṅkhārā nāma .Aniṭṭhāyātiādīhi dukkhameva vuttaṃ .
Dukkhañhi sukhakāmehi sattehi na esitattā aniṭṭhaṃ .
Appiyattā akantaṃ .
Manassa avaḍḍhanato , manasi avisappanato ca amanāpaṃ .
Āyatiṃ abhaddatāya ahitaṃ .
Pīḷanato dukkhan ti .
Taṃ kissa hetūti taṃ evaṃ saṃvattanaṃ kena kāraṇena hotīti attho .
Idānissa kāraṇaṃ diṭṭhi hissa pāpikāti .
Yasmā tassa puggalassa diṭṭhi pāpikā lāmakā , tasmā evaṃ saṃvattatīti attho .
Allāya pathaviyā nikkhittan ti udakena tintāya bhūmiyā ropitaṃ .
Pathavīrasaṃ āporasan ti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne pathaviyā ca sampadaṃ āpassa ca sampadaṃ .
Bījanikkhittaṭṭhāne hi na sabbā pathavī na sabbo āpo ca bījaṃ phalaṃ gaṇhāpeti .
Yo pana tesaṃ padeso bījaṃ phusati , soyeva bījaṃ phalaṃ gaṇhāpeti .
Tasmā bījaposanāya paccayabhūtoyeva so padeso pathavīraso āporasoti veditabbo .
Rasasaddassa hi sampatti ca attho .
Yathāha ‘‘ kiccasampattiatthena raso nāma pavuccatī ’’ ti .
Loke ca ‘‘ suraso gandhabbo ’’ ti vutte susampanno gandhabboti attho ñāyati .
Upādiyatīti gaṇhāti .
Yo hi padeso paccayo hoti , taṃ paccayaṃ labhamānaṃ bījaṃ taṃ
V2.44 gaṇhāti nāma .Sabbaṃ tan ti sabbaṃ taṃ rasajātaṃ .
Tittakattāyāti so pathavīraso āporaso ca atittako samānopi tittakaṃ bījaṃ nissāya
P2.444 nimbarukkhādīnaṃ tesaṃ phalānañca tittakabhāvāya saṃvattati .Kaṭukattāyāti idaṃ purimasseva vevacanaṃ .
‘‘ Vaṇṇagandharasūpeto , amboyaṃ ahuvā pure ;
Tameva pūjaṃ labhamāno , kenambo kaṭukapphalo ’’ ti .( jā .1.2.71)–
Āgataṭṭhāne viya hi idhāpi tittakameva appiyaṭṭhena kaṭukanti veditabbaṃ .
Asātattāyāti amadhurabhāvāya .
Asāduttāyātipi pāṭho , asādubhāvāyāti attho .
Sādūti hi madhuraṃ .
Bījaṃ hissāti assa nimbādikassa bījaṃ .
Evamevan ti evaṃ evaṃ .
Yasmā sukhā vedanā paramo assādo , tasmā micchādiṭṭhiyā dukkhavedanāvasena ādīnavo dassitoti .
Puna aṭṭhārasabhedena diṭṭhiyā ādīnavaṃ dassetuṃ assādadiṭṭhi micchādiṭṭhītiādimāha .
Taṃ vuttatthameva .
Imehi aṭṭhārasahi ākārehi pariyuṭṭhitacittassa saññogoti diṭṭhiyā eva saṃsāre bandhanaṃ dasseti .
129. Yasmā
M2.50 pana diṭṭhibhūtānipi saññojanāni atthi adiṭṭhibhūtānipi , tasmā taṃ pabhedaṃ dassento atthi saññojanāni cevātiādimāha .Tattha yasmā kāmarāgasaññojanasseva anunayasaññojanan ti āgataṭṭhānampi atthi , tasmā anunayasaññojananti vuttaṃ .
Kāmarāgabhāvaṃ appatvā pavattaṃ lobhaṃ sandhāya etaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Sesakhandhāyatanādimūlakesupi vāresu imināva nayena attho veditabbo .
Vedanāparamattā ca assādassa vedanāpariyosānā eva desanā katā .
Saññādayo na gahitā .
Imehi pañcatiṃsāya ākārehīti pañcakkhandhā ajjhattikāyatanādīni pañca chakkāni cāti imāni pañcatiṃsa vatthūni nissāya uppannaassādārammaṇavasena pañcatiṃsāya ākārehi .
Assādadiṭṭhiniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .