8. Ādīnavañāṇaniddesavaṇṇanā
53. Ādīnavañāṇaniddese
V1.221P1.262 uppādoti purimakammapaccayā idha uppatti .Pavattan ti tathāuppannassa pavatti .
Nimittan ti sabbampi saṅkhāranimittaṃ .
Āyūhanāti āyatiṃ paṭisandhihetubhūtaṃ kammaṃ .
Paṭisandhīti āyatiṃ uppatti .
Gatīti yāya gatiyā sā paṭisandhi hoti .
Nibbattīti khandhānaṃ nibbattanaṃ .
Upapattīti ‘‘ samāpannassa vā upapannassa vā ’’ ti ( dha . sa .1289) evaṃ vuttā vipākappavatti
M1.243 .Jātīti jarādīnaṃ paccayabhūtā bhavapaccayā jāti .
Nippariyāyato tattha tattha nibbattamānānaṃ sattānaṃ ye ye khandhā pātubhavanti , tesaṃ paṭhamapātubhāvo jāti .
Jarāti khaṇḍiccādisammato santatiyaṃ ekabhavapariyāpannakhandhasantānassa purāṇabhāvo .
Sokoti ñātibyasanādīhi phuṭṭhassa cittasantāpo .
Paridevoti ñātibyasanādīhi phuṭṭhassa vacīpalāpo .
Upāyāsoti bhuso āyāso , ñātibyasanādīhi phuṭṭhassa adhimattacetodukkhappabhāvito dosoyeva .
Ettha ca uppādādayo pañceva ādīnavañāṇassa vatthuvasena vuttā , sesā tesaṃ vevacanavasena .
‘‘ Nibbatti jātī ’’ ti idañhi dvayaṃ uppādassa ceva paṭisandhiyā ca vevacanaṃ ,‘‘ gati upapattī ’’ ti idaṃ dvayaṃ pavattassa , jarādayo nimittassāti .
Tenāha –
‘‘ Uppādañca pavattañca , nimittaṃ dukkhanti passati ;
Āyūhanaṃ paṭisandhiṃ , ñāṇaṃ ādīnave idan ’’ ti .
ca
‘‘ Idaṃ ādīnave ñāṇaṃ , pañcaṭhānesu jāyatī ’’ ti .
ca
Sabbapadesu ca bhayanti iccetassa vacanassa bhayaṃ itīti padacchedo
P1.263 .Bhayan ti pīḷāyogato sappaṭibhayatāya bhayaṃ .
Itīti bhayatupaṭṭhānassa kāraṇaniddeso .
Anuppādo khemanti santipade ñāṇan tiādi pana ādīnavañāṇassa paṭipakkhañāṇadassanatthaṃ vuttaṃ .
Bhayatupaṭṭhānena vā ādīnavaṃ disvā ubbiggahadayānaṃ abhayampi atthi khemaṃ nirādīnavanti assāsajananatthampi etaṃ vuttaṃ .
Yasmā vā yassa uppādādayo bhayato sūpaṭṭhitā honti , tassa tappaṭipakkhaninnaṃ cittaṃ hoti , tasmā bhayatupaṭṭhānavasena siddhassa ādīnavañāṇassa ānisaṃsadassanatthampetaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Anuppādo appavattan tiādi nibbānameva .
Santipadeti santikoṭṭhāse , nibbāneti attho .
Anussavavasenāpi hi santipadanti nāmamattaṃ gahetvā uppannaṃ ñāṇampi ‘‘ santipade ñāṇan ’’ ti vuttaṃ .
Uppādo
V1.222 bhayaṃ , anuppādo kheman tiādi vipakkhapaṭipakkhavasena ubhayaṃ samāsetvā uppajjamānaṃ ñāṇaṃ gahetvā vuttaṃ .Ettha ca yaṃ bhayaṃ , taṃ yasmā niyamato dukkhaṃ .
Yañca dukkhaṃ , taṃ vaṭṭāmisalokāmisakilesāmisehi avippamuttattā sāmisameva .
Yañca sāmisaṃ , taṃ saṅkhāramattameva .
Tasmā
M1.244 uppādo dukkhanti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇan tiādi vuttaṃ .Evaṃ santepi bhayākārena dukkhākārena sāmisākārena saṅkhārākārenāti evaṃ ākāranānattato pavattivasenettha nānattaṃ veditabbaṃ .
Uppādo bhayaṃ , dukkhaṃ , sāmisaṃ , saṅkhārā cāti uppādādiliṅgamanapekkhitvā ‘‘ netaṃ kho saraṇaṃ khemaṃ , netaṃ saraṇamuttaman ’’ tiādīsu ( dha . pa .189) viya attano liṅgāpekkhameva vuttaṃ .
Saṅkhārāti ca ekattamanapekkhitvā ‘‘ appaccayā dhammā , asaṅkhatā dhammā ’’ tiādīsu ( dha . sa . dukamātikā 7-8) viya bahuvacanaṃ kataṃ , uppādādīnaṃ vā saṅkhārekadesattā ‘‘ uttare pañcālā , dakkhiṇe pañcālā ’’ tiādīsu viya bahunnaṃ ekadesepi bahuvacanaṃ katanti veditabbaṃ .
Khemaṃ sukhaṃ nirāmisaṃ nibbānan ti nibbānameva vuttākārānaṃ paṭipakkhavasena catudhā vuttaṃ .
Dasa ñāṇe pajānātīti ādīnave ñāṇaṃ pajānanto uppādādivatthukāni
P1.264 pañca , anuppādādivatthukāni pañcāti dasa ñāṇe pajānāti paṭivijjhati sacchikaroti .Dvinnaṃ ñāṇānaṃ kusalatāti ādīnavañāṇassa ceva santipadañāṇassa cāti imesaṃ dvinnaṃ ñāṇānaṃ kusalatāya .
Nānādiṭṭhīsu na kampatīti paramadiṭṭhadhammanibbānādivasena pavattāsu diṭṭhīsu na vedhatīti .
Ādīnavañāṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .