Satipaṭṭhānakathāvaṇṇanā
34. Idāni
V2.288 samasīsakathānantaraṃ attanā vuttassa iddhipāṭihāriyassa sādhake satta anupassanāvisese dassentena kathitāya suttantapubbaṅgamāya satipaṭṭhānakathāya apubbatthānuvaṇṇanā .Tattha suttante tāva cattāroti gaṇanaparicchedo , tena na tato heṭṭhā , na uddhanti satipaṭṭhānaparicchedaṃ dīpeti .
Imeti niddisitabbanidassanaṃ .
Bhikkhaveti dhammapaṭiggāhakapuggalālapanaṃ .
Satipaṭṭhānāti tayo satipaṭṭhānā satigocaropi , tidhā paṭipannesu sāvakesu satthuno paṭighānunayavītivattatāpi , satipi .
‘‘ Catunnaṃ , bhikkhave , satipaṭṭhānānaṃ samudayañca atthaṅgamañca desessāmī ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .5.408) hi satigocaro ‘‘ satipaṭṭhānan ’’ ti vutto .
Tassattho – patiṭṭhāti tasminti paṭṭhānaṃ .
Kā patiṭṭhāti ?
Sati .
Satiyā paṭṭhānaṃ satipaṭṭhānanti .
‘‘ Tayo satipaṭṭhānā yadariyo sevati , yadariyo sevamāno satthā gaṇamanusāsitumarahatī ’’ ti ( ma . ni .3.304,311) ettha tidhā paṭipannesu sāvakesu satthuno paṭighānunayavītivattatā ‘‘ satipaṭṭhānan ’’ ti vuttā .
Tassattho – paṭṭhapetabbato
M2.313 paṭṭhānaṃ , pavattayitabbatoti attho .Kena paṭṭhapetabbatoti ?
Satiyā .
Satiyā paṭṭhānaṃ satipaṭṭhānanti .
‘‘ Cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrentī ’’ tiādīsu ( ma . ni .3.147) pana satiyeva ‘‘ satipaṭṭhānan ’’ ti vuttā .
Tassattho – patiṭṭhātīti paṭṭhānaṃ , upaṭṭhāti okkanditvā pakkhanditvā vattatīti attho .
Satiyeva paṭṭhānaṃ satipaṭṭhānaṃ .
Atha vā saraṇaṭṭhena sati , upaṭṭhānaṭṭhena upaṭṭhānaṃ .
Iti sati ca sā upaṭṭhānañcātipi satipaṭṭhānaṃ .
Idamidha adhippetaṃ .
Yadi
P3.696 evaṃ kasmā satipaṭṭhānāti bahuvacanaṃ katanti ?Satibahuttā .
Ārammaṇabhedena hi bahukā tā satiyoti .
Katame cattāroti kathetukamyatāpucchā .
Idhāti imasmiṃ sāsane .
Bhikkhūti saṃsāre bhayaṃ ikkhatīti
V2.289 bhikkhu .Sesapadānaṃ atthavaṇṇanā panettha sutamayañāṇakathāya maggasaccaniddesavaṇṇanāyaṃ vuttāyevāti .
Kasmā pana bhagavatā cattārova satipaṭṭhānā vuttā anūnā anadhikāti ?
Veneyyahitattā .
Taṇhācaritadiṭṭhicaritasamathayānikavipassanāyānikesu hi mandatikkhavasena dvedhā dvedhā pavattesu mandassa taṇhācaritassa oḷārikaṃ kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ visuddhimaggo , tikkhassa sukhumaṃ vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṃ .
Diṭṭhicaritassāpi mandassa nātippabhedagataṃ cittānupassanāsatipaṭṭhānaṃ visuddhimaggo , tikkhassa atippabhedagataṃ dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṃ .
Samathayānikassa ca mandassa akicchena adhigantabbanimittaṃ paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ visuddhimaggo , tikkhassa oḷārikārammaṇe asaṇṭhahanato dutiyaṃ .
Vipassanāyānikassapi mandassa nātippabhedagatārammaṇaṃ tatiyaṃ , tikkhassa atippabhedagatārammaṇaṃ catutthaṃ .
Iti cattārova vuttā anūnā anadhikāti .
Subhasukhaniccaattavipallāsappahānatthaṃ vā .
Kāyo hi asubho , tattha ca subhavipallāsavipallatthā sattā .
Tesaṃ tattha asubhabhāvadassanena tassa vipallāsassa pahānatthaṃ paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ vuttaṃ .
Sukhaṃ niccaṃ attāti gahitesupi ca vedanādīsu vedanā dukkhā , cittaṃ aniccaṃ , dhammā anattā , tesu ca sukhaniccaattavipallāsavipallatthā sattā .
Tesaṃ tattha dukkhādibhāvadassanena tesaṃ vipallāsānaṃ pahānatthaṃ sesāni tīṇi vuttānīti
M2.314 evaṃ subhasukhaniccaattavipallāsappahānatthaṃ vā cattārova vuttā .Na kevalañca vipallāsappahānatthameva , caturoghayogāsavaganthaupādānaagatippahānatthampi catubbidhāhārapariññatthampi cattārova vuttāti veditabbaṃ .
35.( Ka ) suttantaniddese pathavīkāyan ti imasmiṃ rūpakāye pathavīdhātu .
Sakalasarīre pana pathavīdhātūnaṃ bahukattā sabbapathavīdhātusaṅgahatthaṃ samūhatthena kāyaggahaṇaṃ kataṃ .
Āpokāyā dīsupi eseva nayo .
Kesakāyā dīnampi bahukattā kesakāyādigahaṇaṃ kataṃ .
Vakkā dīni pana paricchinnattā kāyaggahaṇaṃ nārahantīti tesaṃ gahaṇaṃ na katanti veditabbaṃ .
( Kha ) sukhaṃ
P3.697 vedanan tiādīsu sukhaṃ vedanan ti kāyikaṃ vā cetasikaṃ vā sukhaṃ vedanaṃ .Tathā dukkhaṃ vedanaṃ .
Adukkhamasukhaṃ vedanan ti pana cetasikameva upekkhāvedanaṃ .
Sāmisaṃ sukhaṃ vedanan ti cha gehasitasomanassavedanā .
Nirāmisaṃ sukhaṃ vedanan ti cha nekkhammasitasomanassavedanā
V2.290 .Sāmisaṃ dukkhaṃ vedanan ti cha gehasitadomanassavedanā .
Nirāmisaṃ dukkhaṃ vedanan ti cha nekkhammasitadomanassavedanā .
Sāmisaṃ adukkhamasukhaṃ vedanan ti cha gehasitaupekkhāvedanā .
Nirāmisaṃ adukkhamasukhaṃ vedanan ti cha nekkhammasitaupekkhāvedanā .
( Ga ) sarāgaṃ cittan tiādīni ñāṇakathāyaṃ vuttatthāni .
( Gha ) tadavasese dhammeti tehi kāyavedanācittehi avasese tebhūmakadhamme .
Sabbattha tena ñāṇenāti tena sattavidhena anupassanāñāṇena .
Yāni panettha antarantarā avuttatthāni , tāni heṭṭhā tattha tattha vuttatthānevāti .
Satipaṭṭhānakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .