1. Indriyavāravaṇṇanā
23. Atha mettūpasaṃhārākāraṃ indriyādiparibhāvanañca dassetuṃ sabbesaṃ sattānaṃ pīḷanaṃ vajjetvātiādimāha .
Tattha pīḷanan ti abbhantarato sarīrapīḷanaṃ .
Upaghātan ti bāhirato sarīropaghātaṃ .
Santāpan ti yathā tathā vā cittasantāpanaṃ .
Pariyādānan ti pakatiyā jīvitādiparikkhayaṃ .
Vihesan ti parato jīvitaviheṭhanaṃ .
Vajjetvāti pīḷanādīsu ekekaṃ attano citteneva apanetvā .
Imāni pīḷanādīni pañca padāni mettopasaṃhārassa paṭipakkhavivajjanavasena vuttāni , apīḷanāyātiādīni mettopasaṃhāravasena .
Apīḷanāyāti apīḷanākārena , sabbe satte mettāyatīti sambandho .
Evaṃ sesesupi .
Mā verino mā dukkhino mā dukkhitattāti imānipi tīṇi mettopasaṃhārassa paṭipakkhapaṭikkhepavacanāni .
Mā-vacanassa mā hontūti attho .
Averino sukhino sukhitattāti imāni tīṇi mettopasaṃhāravacanāni .
‘‘ Abyāpajjā anīghā ’’ ti idaṃ dvayaṃ ‘‘ sukhino ’’ ti vacanena saṅgahitanti veditabbaṃ .
Sukhitattāti tasseva sukhassa niccappavattidassanaṃ .
‘‘ Sukhitattā ’’ ti ca ‘‘ sukhī attānaṃ pariharantū ’’ ti ca atthato ekaṃ .
‘‘ Apīḷanāyā ’’ tiādīhi vā abyāpajjānīghavacanāni saṅgahitāni .
Aṭṭhahākārehīti ‘‘ apīḷanāyā ’’ tiādayo pañca
M2.211 mettopasaṃhārākārā ‘‘ averino hontū ’’ tiādayo tayo mettopasaṃhārākārāti imehi aṭṭhahākārehi .Mettāyatīti siniyhati .
Taṃ dhammaṃ cetayatīti taṃ hitopasaṃhāraṃ cetayati abhisandahati , pavattetīti attho .
Sabbabyāpādapariyuṭṭhānehi
V2.195 vimuccatīti mettāya paṭipakkhabhūtehi sabbehi byāpādasamudācārehi vikkhambhanato vimuccati .Mettā ca ceto ca vimutti cāti ekāyeva mettā tidhā vaṇṇitā .
Averino khemino sukhinoti imāni tīṇi padāni pubbe vutte ākāre saṅkhepena saṅgahetvā vuttāni .
Saddhāya adhimuccatītiādinā nayena vuttāni pañcindriyāni mettāya sampayuttāniyeva .
Āsevanātiādīsu chasu vāresu āsevīyati etehi mettāti āsevanā .
Tathā bhāvanā bahulīkammaṃ .
Alaṅkārāti vibhūsanā .
Svālaṅkatāti suṭṭhu alaṅkatā bhūsitā .
Parikkhārāti sambhārā .
Suparikkhatāti
P3.607 suṭṭhu sambhatā .Parivārāti rakkhanaṭṭhena .
Puna āsevanādīni aṭṭhavīsati padāni mettāya vaṇṇabhaṇanatthaṃ vuttāni .
Tattha pāripūrīti paripuṇṇabhāvā .
Sahagatāti mettāya sahagatā .
Tathā sahajātā dayo .
Pakkhandanāti mettāya pavisanā , pakkhandati etehi mettāti vā pakkhandanā .
Tathā saṃsīdanā dayo .
Etaṃ santanti phassanāti esā mettā santāti etehi phassanā hotīti etaṃ santanti phassanā ‘‘ etadaggan ’’ tiādīsu ( a . ni .1.188 ādayo ) viya napuṃsakavacanaṃ .
Svādhiṭṭhitāti suṭṭhu patiṭṭhitā .
Susamuggatāti suṭṭhu samussitā .
Suvimuttāti attano attano paccanīkehi suṭṭhu vimuttā .
Nibbattentīti mettāsampayuttā hutvā mettaṃ nibbattenti .
Jotentīti pākaṭaṃ karonti .
Patāpentīti virocenti .