1. Suttantaniddesavaṇṇanā
2. Tassa
V2.174M2.188 suttantassa niddesakathāya tattha jāte dhammeti tasmiṃ samādhismiṃ jāte cittacetasike dhamme .Aniccato anupassanaṭṭhenātiādinā vipassanāya bhedaṃ dasseti .
Sammādiṭṭhi maggoti sammādiṭṭhisaṅkhāto maggo .
Aṭṭhasu maggaṅgesu ekekopi hi maggoti vuccati .
Āsevatīti sotāpattimaggavasena .
Bhāvetīti sakadāgāmimagguppādanena .
Bahulīkarotīti anāgāmiarahattamagguppādanena .
Imesaṃ tiṇṇaṃ avatthābhedepi sati āvajjanādīnaṃ sādhāraṇattā sadisameva vissajjanaṃ kataṃ .
3. Ālokasaññāpaṭinissaggānupassanānaṃ antarāpeyyāle avikkhepādīni ca jhāna samāpattikasiṇānussatiasubhā ca dīghaṃ assāsādīni ca ānantarikasamādhiñāṇaniddese ( paṭi . ma .1.80-81) niddiṭṭhattā saṅkhittāni .
Tattha ca avikkhepavasenāti pubbabhāgāvikkhepavasena gahetabbaṃ .
Aniccānupassī assāsavasenātiādike suddhavipassanāvasena vuttacatukke pana taruṇavipassanākāle vipassanāsampayuttasamādhipubbaṅgamā balavavipassanā veditabbā .
4. Vipassanāpubbaṅgamavāre paṭhamaṃ aniccatotiādinā ārammaṇaṃ aniyametvā vipassanā vuttā , pacchā rūpaṃ aniccatotiādinā ārammaṇaṃ niyametvā vuttā .
Tattha jātānan ti tassā vipassanāya jātānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ .
Vosaggārammaṇatāti ettha vosaggo nibbānaṃ .
Nibbānañhi saṅkhatavosaggato pariccāgato ‘‘ vosaggo ’’ ti vutto .
Vipassanā ca taṃsampayuttadhammā ca nibbānaninnatāya ajjhāsayavasena nibbāne patiṭṭhitattā nibbānapatiṭṭhā nibbānārammaṇā .
Patiṭṭhāpi hi ālambīyatīti ārammaṇaṃ nāma hoti , nibbāne patiṭṭhaṭṭheneva nibbānārammaṇā .
Aññattha pāḷiyampi hi patiṭṭhā ‘‘ ārammaṇan ’’ ti vuccanti .
Yathāha –
‘‘ seyyathāpi , āvuso , naḷāgāraṃ vā tiṇāgāraṃ vā sukkhaṃ koḷāpaṃ terovassikaṃ puratthimāya cepi disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya , labhetha aggi otāraṃ , labhetha
P3.587 aggi ārammaṇan ’’ tiādi ( saṃ . ni .4.243).Tasmā tattha jātānaṃ dhammānaṃ vosaggārammaṇatāya nibbānapatiṭṭhābhāvena hetubhūtena uppādito yo cittassa ekaggatāsaṅkhāto upacārappanābhedo avikkhepo , so
M2.189 samādhīti vipassanāto pacchā uppāditoV2.175 nibbedhabhāgiyo samādhi niddiṭṭho hoti .Tasmāyeva hi iti paṭhamaṃ vipassanā , pacchā samathoti vuttaṃ .
5. Yuganaddhaniddese yasmā heṭṭhā suttantavaṇṇanāyaṃ vutto yuganaddhakkamo purimadvayaniddesanayeneva pākaṭo , maggakkhaṇe yuganaddhakkamo pana na pākaṭo , tasmā pubbabhāge anekantikaṃ yuganaddhabhāvanaṃ avatvā maggakkhaṇe ekantena labbhamānayuganaddhabhāvanameva dassento soḷasahi ākārehītiādimāha .
Tattha ārammaṇaṭṭhenātiādīsu sattarasasu ākāresu ante uddiṭṭhaṃ yuganaddhaṃ mūlapadena ekaṭṭhattā taṃ vippahāya sesānaṃ vasena ‘‘ soḷasahī ’’ ti vuttaṃ .
Ārammaṇaṭṭhenāti ālambanaṭṭhena , ārammaṇavasenāti attho .
Evaṃ sesesupi .
Gocaraṭṭhenāti ārammaṇaṭṭhepi sati nissayitabbaṭṭhānaṭṭhena .
Pahānaṭṭhenāti pajahanaṭṭhena .
Pariccāgaṭṭhenāti pahānepi sati puna anādiyanena pariccāgaṭṭhena .
Vuṭṭhānaṭṭhenāti uggamanaṭṭhena .
Vivaṭṭanaṭṭhenāti uggamanepi sati apunarāvaṭṭanena nivattanaṭṭhena .
Santaṭṭhenāti nibbutaṭṭhena .
Paṇītaṭṭhenāti nibbutaṭṭhepi sati uttamaṭṭhena , atappakaṭṭhena vā .
Vimuttaṭṭhenāti bandhanāpagataṭṭhena .
Anāsavaṭṭhenāti bandhanamokkhepi sati ārammaṇaṃ katvā pavattamānāsavavirahitaṭṭhena .
Taraṇaṭṭhenāti anosīditvā pilavanaṭṭhena , atikkamanaṭṭhena vā .
Animittaṭṭhenāti saṅkhāranimittavirahitaṭṭhena .
Appaṇihitaṭṭhenāti paṇidhivirahitaṭṭhena .
Suññataṭṭhenāti abhinivesavirahitaṭṭhena .
Ekarasaṭṭhenāti ekakiccaṭṭhena .
Anativattanaṭṭhenāti aññamaññaṃ anatikkamanaṭṭhena .
Yuganaddhaṭṭhenāti yugalakaṭṭhena .
Uddhaccaṃ pajahato , avijjaṃ pajahatoti yogino tassa tassa paṭipakkhappahānavasena vuttaṃ .
Nirodho cettha nibbānameva .
Aññamaññaṃ nātivattantīti samatho ce vipassanaṃ ativatteyya , līnapakkhikattā samathassa cittaṃ kosajjāya saṃvatteyya .
Vipassanā ce samathaṃ ativatteyya , uddhaccapakkhikattā vipassanāya cittaṃ uddhaccāya saṃvatteyya .
Tasmā samatho ca vipassanaṃ anativattamāno kosajjapātaṃ na karoti , vipassanā samathaṃ anativattamānā uddhaccapātaṃ na karoti .
Samatho samaṃ pavattamāno
M2.190 vipassanaṃ uddhaccapātato rakkhati , vipassanā samaṃ pavattamānā samathaṃ kosajjapātato rakkhati .Evamime ubho aññamaññaṃ anativattanakiccena
P3.588 ekakiccā , samā hutvā pavattamānena aññamaññaṃ anativattamānā atthasiddhikarā honti .Tesaṃ maggakkhaṇe yuganaddhattaṃ vuṭṭhānagāminivipassanākkhaṇe yuganaddhattāyeva hoti .
Pahānapariccāgavuṭṭhānavivaṭṭanakaraṇānaṃ maggakiccavasena vuttattā sakalassa maggakiccassa dassanatthaṃ uddhaccasahagatakilesā ca khandhā ca avijjāsahagatakilesā ca khandhā ca niddiṭṭhā .
Sesānaṃ
V2.176 na tathā vuttattā paṭipakkhadhammamattadassanavasena uddhaccāvijjā eva niddiṭṭhā .Vivaṭṭatoti nivattantassa .
Samādhi kāmāsavā vimutto hotīti samādhissa kāmacchandapaṭipakkhattā vuttaṃ .
Rāgavirāgāti rāgassa virāgo samatikkamo etissā atthīti rāgavirāgā ,‘‘ rāgavirāgato ’’ ti nissakkavacanaṃ vā .
Tathā avijjāvirāgā .
Cetovimuttīti maggasampayutto samādhi .
Paññāvimuttīti maggasampayuttā paññā .
Taratoti tarantassa .
Sabbapaṇidhīhīti rāgadosamohapaṇidhīhi , sabbapatthanāhi vā .
Evaṃ cuddasa ākāre vissajjitvā ekarasaṭṭhañca anativattanaṭṭhañca avibhajitvāva imehi soḷasahi ākārehīti āha .
Kasmā ?
Tesaṃ cuddasannaṃ ākārānaṃ ekekassa avasāne ‘‘ ekarasā honti , yuganaddhā honti , aññamaññaṃ nātivattantī ’’ ti niddiṭṭhattā te dvepi ākārā niddiṭṭhāva honti .
Tasmā ‘‘ soḷasahī ’’ ti āha .
Yuganaddhaṭṭho pana uddesepi na bhaṇitoyevāti .