Issues
Select Version
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā

40. Dassanavisuddhiñāṇaniddesavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

40. Dassanavisuddhiñāṇaniddesavaṇṇanā

91. DassanavisuddhiñāṇaniddeseP1.331 sabbe dhammā ekasaṅgahitāti sabbe saṅkhatāsaṅkhatā dhammā ekena saṅgahitā paricchinnā .
Tathaṭṭhenāti bhūtaṭṭhena , attano attano sabhāvavasena vijjamānatthenāti attho .
Anattaṭṭhenāti kārakavedakasaṅkhātena attanā rahitaṭṭhena .
Saccaṭṭhenāti avisaṃvādakaṭṭhena , attano sabhāvaññathattābhāvenāti attho .
Paṭivedhaṭṭhenāti sabhāvato ñāṇena paṭivijjhitabbaṭṭhena .
Idha lokuttarañāṇena asammohato ārammaṇato ca paṭivedho veditabbo .
Abhijānanaṭṭhenāti lokikena ñāṇena ārammaṇato , lokuttarena ñāṇena asammohato ārammaṇato ca tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ sabhāvato abhijānitabbaṭṭhena .
‘‘ Sabbaṃ , bhikkhave , abhiññeyyan ’’ ti ( saṃ . ni .4.46) hi vuttaṃ .
Parijānanaṭṭhenāti vuttanayeneva lokiyalokuttarehi ñāṇehi sabhāvato abhiññātānaṃ dhammānaṃ aniccādito niyyānādito ca paricchinditvā jānitabbaṭṭhena .
‘‘ Sabbaṃ , bhikkhave , pariññeyyan ’’ ti hi vuttaṃ .
Dhammaṭṭhenāti sabhāvadhāraṇādinā dhammaṭṭhena .
Dhātuṭṭhenāti nijjīvatādinā dhātuṭṭhena .
Ñātaṭṭhenāti lokiyalokuttarehi ñāṇehi ñātuṃ sakkuṇeyyaṭṭhena .
Yathā daṭṭhuṃ sakkuṇeyyādinā atthena ‘‘ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ rūpan ’’ ti vuttaṃ , evamidhāpi ñātuṃ sakkuṇeyyaṭṭho ñātaṭṭhoti veditabbo .
SacchikiriyaṭṭhenātiV1.269 ārammaṇato paccakkhakātabbaṭṭhena .
Phusanaṭṭhenāti paccakkhakatassa ārammaṇato punappunaṃ phusitabbaṭṭhena .
Abhisamayaṭṭhenāti lokikena ñāṇena abhisamāgantabbaṭṭhena .
Kiñcāpi hi ‘‘ tathaṭṭhe paññā saccavivaṭṭe ñāṇaṃ , abhiññāpaññā ñātaṭṭhe ñāṇaṃ , sacchikiriyāpaññā phassanaṭṭhe ñāṇan ’’ ti ekekameva ñāṇaṃ vuttaṃ .
Aṭṭhakathāyañca –
‘‘ SamavāyeM1.297 khaṇe kāle , samūhe hetudiṭṭhisu ;
Paṭilābhe pahāne ca , paṭivedhe ca dissatī ’’ tiP1.332 .
–
Gāthāvaṇṇanāyaṃ abhisamayasaddassa paṭivedhattho vutto , idha pana yathāvuttena atthena tesaṃ nānattaṃ veditabbaṃ .
Aṭṭhakathāyameva hi so lokiyañāṇavasena dhammābhisamayo vuttoti .
Kāmacchando nānattan ti vikkhepasabbhāvato nānārammaṇattā ca nānāsabhāvoti attho .
Evaṃ sabbakilesā veditabbā .
Nekkhammaṃ ekattan ti cittekaggatāsabbhāvato nānārammaṇavikkhepābhāvato ca ekasabhāvanti attho .
Evaṃ sabbakusalā veditabbā .
Idha peyyālena saṃkhittānaṃ byāpādādīnaṃ akusalānaṃ yathāvuttena atthena nānattaṃ veditabbaṃ .
Vitakkavicārādīnaṃ pana heṭṭhimānaṃ heṭṭhimānaṃ uparimato uparimato oḷārikaṭṭhena nānattaṃ veditabbaṃ .
Yasmā ekasaṅgahitanānattekattānaṃ paṭivedho maggakkhaṇe saccapaṭivedhena sijjhati , tasmā ‘‘ paṭivedho ’’ ti padaṃ uddharitvā saccābhisamayaṃ dassesi .
Pariññā paṭivedhaṃ paṭivijjhatīti pariññābhisamayena abhisameti .
Esa nayo sesesu .
Saccābhisamayakālasmiñhi maggañāṇassa ekakkhaṇe pariññā , pahānaṃ , sacchikiriyā , bhāvanāti cattāri kiccāni honti .
Yathā nāvā apubbaṃ acarimaṃ ekakkhaṇe cattāri kiccāni karoti , orimaṃ tīraṃ pajahati , sotaṃ chindati , bhaṇḍaṃ vahati , pārimaṃ tīraṃ appeti , evameva maggañāṇaṃ apubbaṃ acarimaṃ ekakkhaṇe cattāri saccāni abhisameti , dukkhaṃ pariññābhisamayena abhisameti , samudayaṃ pahānābhisamayena abhisameti , maggaṃ bhāvanābhisamayena abhisameti , nirodhaṃ sacchikiriyābhisamayena abhisameti .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Nirodhaṃ ārammaṇaṃ katvā kiccavasena cattāripi saccāni pāpuṇāti passati paṭivijjhatīti .
Yathā orimaṃ tīraṃ pajahati , evaṃ maggañāṇaṃ dukkhaṃ parijānāti .
Yathā sotaṃ chindati , evaṃ samudayaṃ pajahati .
Yathā bhaṇḍaṃ vahati , evaṃ sahajātādipaccayatāya maggaṃ bhāveti .
Yathā pārimaṃ tīraṃ appeti , evaṃ pārimatīrabhūtaṃ nirodhaṃ sacchikarotīti evaṃ upamāsaṃsandanaṃ veditabbaṃ .
DassanaṃV1.270 visujjhatīti taṃtaṃmaggavajjhakilesatamappahānena ñāṇadassanaṃ visuddhibhāvaṃ pāpuṇāti .
Dassanaṃ visuddhan ti tassa tassa phalassa uppādakkhaṇeM1.298 tassa tassaP1.333 maggañāṇassa kiccasiddhippattito ñāṇadassanaṃ visuddhibhāvaṃ pattaṃ hoti .
Sabbadhammānaṃ ekasaṅgahitāya nānattekattapaṭivedhapaññāya maggaphalañāṇehi siddhito ante maggaphalañāṇāni vuttāni .
Dassanavisuddhiñāṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .