40. Dassanavisuddhiñāṇaniddesavaṇṇanā
91. Dassanavisuddhiñāṇaniddese
P1.331 sabbe dhammā ekasaṅgahitāti sabbe saṅkhatāsaṅkhatā dhammā ekena saṅgahitā paricchinnā .Tathaṭṭhenāti bhūtaṭṭhena , attano attano sabhāvavasena vijjamānatthenāti attho .
Anattaṭṭhenāti kārakavedakasaṅkhātena attanā rahitaṭṭhena .
Saccaṭṭhenāti avisaṃvādakaṭṭhena , attano sabhāvaññathattābhāvenāti attho .
Paṭivedhaṭṭhenāti sabhāvato ñāṇena paṭivijjhitabbaṭṭhena .
Idha lokuttarañāṇena asammohato ārammaṇato ca paṭivedho veditabbo .
Abhijānanaṭṭhenāti lokikena ñāṇena ārammaṇato , lokuttarena ñāṇena asammohato ārammaṇato ca tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ sabhāvato abhijānitabbaṭṭhena .
‘‘ Sabbaṃ , bhikkhave , abhiññeyyan ’’ ti ( saṃ . ni .4.46) hi vuttaṃ .
Parijānanaṭṭhenāti vuttanayeneva lokiyalokuttarehi ñāṇehi sabhāvato abhiññātānaṃ dhammānaṃ aniccādito niyyānādito ca paricchinditvā jānitabbaṭṭhena .
‘‘ Sabbaṃ , bhikkhave , pariññeyyan ’’ ti hi vuttaṃ .
Dhammaṭṭhenāti sabhāvadhāraṇādinā dhammaṭṭhena .
Dhātuṭṭhenāti nijjīvatādinā dhātuṭṭhena .
Ñātaṭṭhenāti lokiyalokuttarehi ñāṇehi ñātuṃ sakkuṇeyyaṭṭhena .
Yathā daṭṭhuṃ sakkuṇeyyādinā atthena ‘‘ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ rūpan ’’ ti vuttaṃ , evamidhāpi ñātuṃ sakkuṇeyyaṭṭho ñātaṭṭhoti veditabbo .
Sacchikiriyaṭṭhenāti
V1.269 ārammaṇato paccakkhakātabbaṭṭhena .Phusanaṭṭhenāti paccakkhakatassa ārammaṇato punappunaṃ phusitabbaṭṭhena .
Abhisamayaṭṭhenāti lokikena ñāṇena abhisamāgantabbaṭṭhena .
Kiñcāpi hi ‘‘ tathaṭṭhe paññā saccavivaṭṭe ñāṇaṃ , abhiññāpaññā ñātaṭṭhe ñāṇaṃ , sacchikiriyāpaññā phassanaṭṭhe ñāṇan ’’ ti ekekameva ñāṇaṃ vuttaṃ .
Aṭṭhakathāyañca –
‘‘ Samavāye
M1.297 khaṇe kāle , samūhe hetudiṭṭhisu ;Paṭilābhe pahāne ca , paṭivedhe ca dissatī ’’ ti
P1.332 .–
Gāthāvaṇṇanāyaṃ abhisamayasaddassa paṭivedhattho vutto , idha pana yathāvuttena atthena tesaṃ nānattaṃ veditabbaṃ .
Aṭṭhakathāyameva hi so lokiyañāṇavasena dhammābhisamayo vuttoti .
Kāmacchando nānattan ti vikkhepasabbhāvato nānārammaṇattā ca nānāsabhāvoti attho .
Evaṃ sabbakilesā veditabbā .
Nekkhammaṃ ekattan ti cittekaggatāsabbhāvato nānārammaṇavikkhepābhāvato ca ekasabhāvanti attho .
Evaṃ sabbakusalā veditabbā .
Idha peyyālena saṃkhittānaṃ byāpādādīnaṃ akusalānaṃ yathāvuttena atthena nānattaṃ veditabbaṃ .
Vitakkavicārādīnaṃ pana heṭṭhimānaṃ heṭṭhimānaṃ uparimato uparimato oḷārikaṭṭhena nānattaṃ veditabbaṃ .
Yasmā ekasaṅgahitanānattekattānaṃ paṭivedho maggakkhaṇe saccapaṭivedhena sijjhati , tasmā ‘‘ paṭivedho ’’ ti padaṃ uddharitvā saccābhisamayaṃ dassesi .
Pariññā paṭivedhaṃ paṭivijjhatīti pariññābhisamayena abhisameti .
Esa nayo sesesu .
Saccābhisamayakālasmiñhi maggañāṇassa ekakkhaṇe pariññā , pahānaṃ , sacchikiriyā , bhāvanāti cattāri kiccāni honti .
Yathā nāvā apubbaṃ acarimaṃ ekakkhaṇe cattāri kiccāni karoti , orimaṃ tīraṃ pajahati , sotaṃ chindati , bhaṇḍaṃ vahati , pārimaṃ tīraṃ appeti , evameva maggañāṇaṃ apubbaṃ acarimaṃ ekakkhaṇe cattāri saccāni abhisameti , dukkhaṃ pariññābhisamayena abhisameti , samudayaṃ pahānābhisamayena abhisameti , maggaṃ bhāvanābhisamayena abhisameti , nirodhaṃ sacchikiriyābhisamayena abhisameti .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Nirodhaṃ ārammaṇaṃ katvā kiccavasena cattāripi saccāni pāpuṇāti passati paṭivijjhatīti .
Yathā orimaṃ tīraṃ pajahati , evaṃ maggañāṇaṃ dukkhaṃ parijānāti .
Yathā sotaṃ chindati , evaṃ samudayaṃ pajahati .
Yathā bhaṇḍaṃ vahati , evaṃ sahajātādipaccayatāya maggaṃ bhāveti .
Yathā pārimaṃ tīraṃ appeti , evaṃ pārimatīrabhūtaṃ nirodhaṃ sacchikarotīti evaṃ upamāsaṃsandanaṃ veditabbaṃ .
Dassanaṃ
V1.270 visujjhatīti taṃtaṃmaggavajjhakilesatamappahānena ñāṇadassanaṃ visuddhibhāvaṃ pāpuṇāti .Dassanaṃ visuddhan ti tassa tassa phalassa uppādakkhaṇe
M1.298 tassa tassaP1.333 maggañāṇassa kiccasiddhippattito ñāṇadassanaṃ visuddhibhāvaṃ pattaṃ hoti .Sabbadhammānaṃ ekasaṅgahitāya nānattekattapaṭivedhapaññāya maggaphalañāṇehi siddhito ante maggaphalañāṇāni vuttāni .
Dassanavisuddhiñāṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .