Issues
Select Version
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā

Saccapakiṇṇakavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Saccapakiṇṇakavaṇṇanā
CatūsuV1.167P1.197M1.183 pana saccesu bādhanalakkhaṇaṃ dukkhasaccaṃ , pabhavalakkhaṇaṃ samudayasaccaṃ , santilakkhaṇaṃ nirodhasaccaṃ , niyyānalakkhaṇaṃ maggasaccaṃ , apica pavattipavattakanivattinivattakalakkhaṇāni paṭipāṭiyā .
Tathā saṅkhatataṇhāasaṅkhatadassanalakkhaṇāni ca .
Kasmā pana cattāreva ariyasaccāni vuttāni anūnāni anadhikānīti ce ?
Aññassa asambhavato aññatarassa ca anapaneyyabhāvato .
Na hi etehi aññaṃ adhikaṃ vā , etesaṃ vā ekampi apanetabbaṃ sambhoti .
Yathāha –
‘‘ Idha , bhikkhave , āgaccheyya samaṇo vā brāhmaṇo vā ‘ netaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ , aññaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ .
Yaṃ samaṇena gotamena desitaṃ , ahametaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ ṭhapetvā aññaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ paññapessāmī ’ ti netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’’ tiādi .
Yathā cāha –
‘‘ Yo hi koci , bhikkhave , samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃ vadeyya ‘ netaṃ dukkhaṃ paṭhamaṃ ariyasaccaṃ , yaṃ samaṇena gotamena desitaṃ , ahametaṃ dukkhaṃ paṭhamaṃ ariyasaccaṃ paccakkhāya aññaṃ dukkhaṃ paṭhamaṃ ariyasaccaṃ paññapessāmī ’ ti netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’’ tiādi ( saṃ . ni .5.1086).
Apica pavattimācikkhanto bhagavā sahetukaṃ ācikkhi , nivattiñca saupāyaṃ .
Iti pavattinivattitadubhayahetūnaṃ etapparamato cattāreva vuttāni .
Tathā pariññeyyapahātabbasacchikātabbabhāvetabbānaṃ , taṇhāvatthutaṇhātaṇhānirodhataṇhānirodhūpāyānaṃ , ālayaālayarāmatāālayasamugghātaālayasamugghātūpāyānañca vasenāpi cattāreva vuttānīti .
Ettha ca oḷārikattā sabbasattasādhāraṇattā ca suviññeyyanti dukkhasaccaṃ paṭhamaṃ vuttaṃ .
Tasseva hetudassanatthaṃ tadanantaraṃ samudayasaccaṃ , hetunirodhāM1.184 phalanirodhotiP1.198 ñāpanatthaṃ tato nirodhasaccaṃ , tadadhigamūpāyadassanatthaṃ ante maggasaccaṃ .
Bhavasukhassādagadhitānaṃ vā sattānaṃ saṃvegajananatthaṃV1.168 paṭhamaṃ dukkhamāha .
Taṃ neva akataṃ āgacchati , na issaranimmānādito hoti , ito pana hotīti ñāpanatthaṃ tadanantaraṃ samudayaṃ .
Tato sahetukena dukkhena abhibhūtattā saṃviggamānasānaṃ dukkhanissaraṇagavesīnaṃ nissaraṇadassanena assāsajananatthaṃ nirodhaṃ .
Tato nirodhādhigamanatthaṃ nirodhasampāpakaṃ magganti ayametesaṃ kamo .
Etesu pana bhāro viya dukkhasaccaṃ daṭṭhabbaṃ , bhārādānamiva samudayasaccaṃ , bhāranikkhepanamiva nirodhasaccaṃ , bhāranikkhepanūpāyo viya maggasaccaṃ .
Rogo viya vā dukkhasaccaṃ , roganidānamiva samudayasaccaṃ , rogavūpasamo viya nirodhasaccaṃ , bhesajjamiva maggasaccaṃ .
Dubbhikkhamiva vā dukkhasaccaṃ , dubbuṭṭhi viya samudayasaccaṃ , subhikkhamiva nirodhasaccaṃ , suvuṭṭhi viya maggasaccaṃ .
Apica verīveramūlaverasamugghātaverasamugghātūpāyehi , visarukkharukkhamūlamūlūpacchedatadupacchedūpāyehi , bhayabhayamūlanibbhayatadadhigamūpāyehi , orimatīramahoghapārimatīrataṃsampāpakavāyāmehi ca yojetvāpetāni upamāto veditabbānīti .
Sabbāneva panetāni saccāni paramatthena vedakakārakanibbutagamakābhāvato suññānīti veditabbāni .
Tenetaṃ vuccati –
‘‘ Dukkhameva hi na koci dukkhito , kārako na kiriyāva vijjati ;
Atthi nibbuti na nibbuto pumā , maggamatthi gamako na vijjatī ’’ ti .
Atha vā –
Dhuvasubhasukhattasuññaṃ , purimadvayamattasuññamamatapadaṃ ;
Dhuvasukhaattavirahito , maggo iti suññatā tesu .
NirodhasuññāniP1.199 vā tīṇi , nirodho ca sesattayasuñño .
Phalasuñño vā ettha hetu samudaye dukkhassa abhāvato , magge ca nirodhassa , na phalena sagabbho pakativādīnaṃ pakati viya .
Hetusuññañca phalaṃ dukkhasamudayānaṃ nirodhamaggānañca asamavāyā , na hetusamavetaṃ hetuphalaṃ samavāyavādīnaṃ dviaṇukādi viya .
Tenetaṃ vuccati –
‘‘ TayamidhaV1.169M1.185 nirodhasuññaṃ , tayena tenāpi nibbutī suññā ;
Suñño phalena hetu , phalampi taṃhetunā suññan ’’ ti .
Sabbāneva saccāni aññamaññasabhāgāni avitathato attasuññato dukkarapaṭivedhato ca .
Yathāha –
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , ānanda , katamaṃ nu kho dukkarataraṃ vā durabhisambhavataraṃ vā , yo dūratova sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṃ atipāteyya poṅkhānupoṅkhaṃ avirādhitaṃ , yo vā sattadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭiṃ paṭivijjheyyāti ?
Etadeva , bhante , dukkaratarañceva durabhisambhavatarañca ;
Yo vā sattadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭiṃ paṭivijjheyyāti ;
Atha kho te , ānanda , duppaṭivijjhataraṃ paṭivijjhanti , ye ‘ idaṃ dukkhan ’ ti yathābhūtaṃ paṭivijjhanti … pe …‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ paṭivijjhantī ’’ ti ( saṃ . ni .5.1115);
Visabhāgāni salakkhaṇavavatthānato .
Purimāni ca dve sabhāgāni duravagāhatthena gambhīrattā lokiyattā sāsavattā ca , visabhāgāni phalahetubhedato pariññeyyapahātabbato ca .
Pacchimānipi dve sabhāgāni gambhīrattena duravagāhattā lokuttarattā anāsavattā ca , visabhāgāni visayavisayībhedato sacchikātabbabhāvetabbato ca .
Paṭhamatatiyāni cāpi sabhāgāni phalāpadesato , visabhāgāni saṅkhatāsaṅkhatatoP1.200 .
Dutiyacatutthāni cāpi sabhāgāni hetuapadesato , visabhāgāni ekantakusalākusalato .
Paṭhamacatutthāni cāpi sabhāgāni saṅkhatato , visabhāgāni lokiyalokuttarato .
Dutiyatatiyāni cāpi sabhāgāni nevasekkhanāsekkhabhāvato , visabhāgāni sārammaṇānārammaṇato .
‘‘ Iti evaṃ pakārehi , nayehi ca vicakkhaṇo ;
Vijaññā ariyasaccānaṃ , sabhāgavisabhāgatan ’’ ti .
SabbamevaV1.170 cettha dukkhaṃ ekavidhaṃ pavattibhāvato , duvidhaṃ nāmarūpato , tividhaṃ kāmarūpārūpūpapattibhavabhedato , catubbidhaṃ catuāhārabhedato , pañcavidhaṃM1.186 pañcupādānakkhandhabhedato .
Samudayopi ekavidho pavattakabhāvato , duvidho diṭṭhisampayuttāsampayuttato , tividho kāmabhavavibhavataṇhābhedato , catubbidho catumaggappaheyyato , pañcavidho rūpābhinandanādibhedato , chabbidho chataṇhākāyabhedato .
Nirodhopi ekavidho asaṅkhatadhātubhāvato , pariyāyato pana duvidho saupādisesaanupādisesato , tividho bhavattayavūpasamato , catubbidho catumaggādhigamanīyato , pañcavidho pañcābhinandanavūpasamato , chabbidho chataṇhākāyakkhayabhedato .
Maggopi ekavidho bhāvetabbato , duvidho samathavipassanābhedato , dassanabhāvanābhedato vā , tividho khandhattayabhedato .
Ayañhi sappadesattā nagaraṃ viya rajjena nippadesehi tīhi khandhehi saṅgahito .
Yathāha –
‘‘ Na kho , āvuso visākha , ariyena aṭṭhaṅgikena maggena tayo khandhā saṅgahitā , tīhi ca kho , āvuso visākha , khandhehi ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅgahito .
Yā , cāvuso visākha , sammāvācā yo ca sammākammanto yo ca sammāājīvo , ime dhammā sīlakkhandhe saṅgahitā .
Yo ca sammāvāyāmo yā ca sammāsati yo ca sammāsamādhi , ime dhammā samādhikkhandhe saṅgahitā .
Yā ca sammādiṭṭhi yo ca sammāsaṅkappo , ime dhammā paññākkhandhe saṅgahitā ’’ ti ( ma . ni .1.462).
Catubbidho sotāpattimaggādivasena .
Apica sabbāneva saccāni ekavidhāni avitathattā , abhiññeyyattā vā .
Duvidhāni lokiyalokuttarato , saṅkhatāsaṅkhatatoP1.201 vā .
Tividhāni dassanabhāvanāhi pahātabbato appahātabbato nevapahātabbanāpahātabbato ca .
Catubbidhāni pariññeyyapahātabbasacchikātabbabhāvetabbatoti .
‘‘ Evaṃ ariyasaccānaṃ , dubbodhānaṃ budho vidhiṃ ;
Anekabhedato jaññā , hitāya ca sukhāya cā ’’ ti .
Saccapakiṇṇakavaṇṇanā niṭṭhitā .
IdāniP1.202M1.187 dhammasenāpati bhagavatā desitakkameneva ante saccacatukkaṃ niddisitvā ‘‘ taṃ ñātaṭṭhenaV1.171 ñāṇan ’’ tiādinā saccacatukkavasena sutamaye ñāṇaṃ nigametvā dasseti .
Evaṃ ‘‘ sotāvadhāne paññā sutamaye ñāṇan ’’ ti pubbe vuttaṃ sabbaṃ nigametvā dassetīti .
Saddhammappakāsiniyā paṭisambhidāmaggaṭṭhakathāya
Sutamayañāṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .