8. Vipallāsakathā
Vipallāsakathāvaṇṇanā
236. Idāni
V2.164 tassa kammassa paccayabhūte vipallāse dassentena kathitāya suttantapubbaṅgamāya vipallāsakathāya apubbatthānuvaṇṇanā .Suttante tāva saññāvipallāsāti saññāya vipallatthabhāvā viparītabhāvā , viparītasaññāti attho .
Sesadvayesupi eseva nayo .
Cittakiccassa dubbalaṭṭhāne diṭṭhivirahitāya akusalasaññāya sakakiccassa balavakāle saññāvipallāso .
Diṭṭhivirahitasseva akusalacittassa sakakiccassa
M2.178 balavakāle cittavipallāso .Diṭṭhisampayutte citte diṭṭhivipallāso .
Tasmā sabbadubbalo saññāvipallāso , tato balavataro cittavipallāso , sabbabalavataro diṭṭhivipallāso .
Ajātabuddhidārakassa kahāpaṇadassanaṃ viya hi saññā ārammaṇassa upaṭṭhānākāramattaggahaṇato .
Gāmikapurisassa kahāpaṇadassanaṃ viya cittaṃ lakkhaṇapaṭivedhassāpi sampāpanato .
Kammārassa mahāsaṇḍāsena ayogahaṇaṃ viya diṭṭhi abhinivissa parāmasanato .
Anicce niccanti saññāvipallāsoti anicce vatthusmiṃ ‘‘ niccaṃ idan ’’ ti evaṃ gahetvā uppajjanakasaññā saññāvipallāso .
Iminā nayena sabbapadesu attho veditabbo .
Na saññāvipallāso na cittavipallāso na diṭṭhivipallāsoti catūsu vatthūsu dvādasannaṃ vipallāsaggāhānaṃ abhāvā yāthāvaggahaṇaṃ vuttaṃ .
Gāthāsu anattani ca attāti anattani attāti evaṃsaññinoti attho .
Micchādiṭṭhihatāti na kevalaṃ saññinova , saññāya viya uppajjamānāya micchādiṭṭhiyāpi hatā .
Khittacittāti saññādiṭṭhīhi viya
P3.578 uppajjamānena khittena vibbhantena cittena samannāgatā .Visaññinoti desanāmattametaṃ , viparītasaññācittadiṭṭhinoti attho .
Atha vā saññāpubbaṅgamattā diṭṭhiyā paṭhamaṃ catūhi padehi saññāvipallāso vutto , tato micchādiṭṭhihatāti diṭṭhivipallāso , khittacittāti cittavipallāso .
Visaññinoti tīhi vipallāsaggāhehi pakatisaññāvirahitā mohaṃ gatā ‘‘ mucchito visavegena , visaññī samapajjathā ’’ tiettha ( jā .2.22.328) viya .
Te yogayuttā mārassāti te janā sattā mārassa
V2.165 yoge yuttā nāma honti .Ayogakkheminoti catūhi yogehi ītīhi khemaṃ nibbānaṃ appattā .
Sattā gacchanti saṃsāran ti teyeva puggalā saṃsāraṃ saṃsaranti .
Kasmā ?
Jātimaraṇagāmino hi te , tasmā saṃsarantīti attho .
Buddhāti catusaccabuddhā sabbaññuno .
Kālattayasādhāraṇavasena bahuvacanaṃ .
Lokasmin ti okāsaloke .
Pabhaṅkarāti lokassa paññālokaṃ karā .
Imaṃ dhammaṃ pakāsentīti vipallāsappahānaṃ dhammaṃ jotenti .
Dukkhūpasamagāminan ti dukkhavūpasamaṃ nibbānaṃ gacchantaṃ .
Tesaṃ sutvānāti tesaṃ buddhānaṃ dhammaṃ sutvāna .
Sappaññāti bhabbabhūtā paññavanto .
Sacittaṃ paccaladdhūti vipallāsavajjitaṃ sakacittaṃ paṭilabhitvā .
Paṭialaddhūti padacchedo .
Atha vā paṭilabhiṃsu paṭialaddhunti
M2.179 padacchedo .Aniccato dakkhun ti aniccavaseneva addasaṃsu .
Anattani anattāti anattānaṃ anattāti addakkhuṃ .
Atha vā anattani vatthusmiṃ attā natthīti addakkhuṃ .
Sammādiṭṭhisamādānāti gahitasammādassanā .
Sabbaṃ dukkhaṃ upaccagun ti sakalaṃ vaṭṭadukkhaṃ samatikkantā .
Pahīnāpahīnapucchāya diṭṭhisampannassāti sotāpannassa .
Dukkhe sukhanti saññā uppajjati .
Cittaṃ uppajjatīti mohakālussiyassa appahīnattā saññāmattaṃ vā cittamattaṃ vā uppajjati , anāgāmissapi uppajjati , kiṃ pana sotāpannassa .
Ime dve arahatoyeva pahīnā .
Asubhe subhanti saññā uppajjati .
Cittaṃ uppajjatīti sakadāgāmissapi uppajjati , kiṃ pana sotāpannassa .
Ime dve anāgāmissa pahīnāti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .
Tasmā idaṃ dvayaṃ sotāpannasakadāgāmino sandhāya vuttanti veditabbaṃ .
Anāgāmino kāmarāgassa pahīnattā ‘‘ asubhe subhan ’’ ti saññācittavipallāsānañca pahānaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Dvīsu
P3.579 vatthūsūtiādīhi padehi pahīnāpahīne nigametvā dasseti .Tattha ‘‘ anicce niccan ’’ ti ,‘‘ anattani attā ’’ ti imesu dvīsu vatthūsu cha vipallāsā pahīnā .
‘‘ Dukkhe sukhan ’’ ti ,‘‘ asubhe subhan ’’ ti imesu dvīsu vatthūsu dve diṭṭhivipallāsā pahīnā .
Kesuci potthakesu dveti paṭhamaṃ likhitaṃ , pacchā chāti .
Catūsu vatthūsūti cattāri ekato katvā vuttaṃ .
Aṭṭhāti dvīsu cha , dvīsu dveti aṭṭha .
Cattāroti dukkhāsubhavatthūsu ekekasmiṃ dve dve saññācittavipallāsāti cattāro .
Kesuci potthakesu ‘‘ cha dvīsū ’’ ti vuttaṭṭhānesupi evameva likhitanti .
Vipallāsakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .