Issues
Select Version
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā

6. Ñāṇarāsichakkaniddesavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

6. Ñāṇarāsichakkaniddesavaṇṇanā

183. Idāni chahi rāsīhi uddiṭṭhañāṇesu catuvīsatisamādhiñāṇaniddese tāva kāyānupassanādīnaṃ tiṇṇaṃ catukkānaṃ vasena dvādasannaṃ vatthūnaṃ ekekasmiṃ assāsavasena ekoP2.526 , passāsavasena ekoti dveM2.122 dve samādhīti dvādasasu vatthūsu catuvīsati samādhayo honti .
Jhānakkhaṇe tehi sampayuttāni catuvīsatisamādhivasena ñāṇāni .
DvāsattativipassanāñāṇaniddeseV2.111 dīghaṃ assāsāti ‘‘ dīghan ’’ tivuttaassāsato .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Dīghaṃ assāsahetu jhānaṃ paṭilabhitvā samāhitena cittena vipassanākkhaṇe aniccato anupassanaṭṭhena vipassanāti vuttaṃ hoti .
Esa nayo uttaratrāpi .
Tesaṃyeva dvādasannaṃ vatthūnaṃ ekekasmiṃ assāsavasena tisso , passāsavasena tissoti cha cha anupassanāti dvādasasu vatthūsu dvāsattati anupassanā honti .
Tā eva dvāsattati anupassanā dvāsattativipassanāvasena ñāṇāni .
Nibbidāñāṇaniddese aniccānupassī assasan ti aniccānupassī hutvā assasanto , aniccānupassī hutvā vattentoti attho .
‘‘ Assasan ’’ ti ca idaṃ vacanaṃ hetuatthe daṭṭhabbaṃ .
Yathābhūtaṃ jānāti passatīti nibbidāñāṇan ti kalāpasammasanato paṭṭhāya yāva bhaṅgānupassanā pavattavipassanāñāṇena saṅkhārānaṃ yathāsabhāvaṃ jānāti , cakkhunā diṭṭhamiva ca teneva ñāṇacakkhunā passati .
Tasmā nibbidāñāṇaṃ nāmāti attho , saṅkhāresu nibbindañāṇaṃ nāmāti vuttaṃ hoti .
Upari bhayatūpaṭṭhānādīnaṃ muñcitukamyatādīnañca ñāṇānaṃ visuṃ āgatattā idha yathāvuttāneva vipassanāñāṇāni nibbidāñāṇānīti veditabbāni .
Nibbidānulomañāṇaniddese aniccānupassī assasan ti aniccānupassino assasantassa .
Sāmiatthe paccattavacanaṃ .
Bhayatupaṭṭhāne paññā tivacaneneva bhayatupaṭṭhānaādīnavānupassanānibbidānupassanāñāṇāni vuttāni honti tiṇṇaṃ ekalakkhaṇattā .
Imāni tīṇi ñāṇāni anantarā vuttānaṃ nibbidāñāṇānaṃ anukūlabhāvena anulomato nibbidānulomañāṇānīti vuttāni .
Nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaniddese aniccānupassī assasan ti anantarasadisameva .
Paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā tivacanenevaP2.527 muñcitukamyatāpaṭisaṅkhānupassanāsaṅkhārupekkhāñāṇāni vuttāni honti tiṇṇaṃ ekalakkhaṇattā .
‘‘ Paṭisaṅkhā santiṭṭhanā ’’ tivacaneneva anulomañāṇamaggañāṇānipi gahitāni hontiM2.123 .
Saṅkhārupekkhāñāṇaanulomañāṇānipi hi nibbidāya sikhāppattattā nibbidājananabyāpārappahānena nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni nāma honti .
Maggañāṇaṃ pana nibbidāpaṭippassaddhante uppajjanato nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṃ nāma hotīti ativiya yujjatīti .
Nibbidānulomañāṇesu viya ādibhūtaṃ muñcitukamyatāñāṇaṃ aggahetvā ‘‘ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā ’’ ti ante ñāṇadvayaggahaṇaṃ maggañāṇasaṅgahaṇatthaṃ .
Muñcitukamyatāti hi vutte anulomañāṇaṃ saṅgayhati , na maggañāṇaṃ .
Maggañāṇañhi muñcitukamyatā nāma na hoti , kiccasiddhiyaṃV2.112 santiṭṭhanato pana santiṭṭhanā nāma hoti .
Aṭṭhakathāyampi ca ‘‘ phusanāti appanā ’’ ti vuttaṃ .
Idañca maggañāṇaṃ nibbāne appanāti katvā santiṭṭhanā nāma hotīti ‘‘ santiṭṭhanā ’’ tivacanena maggañāṇampi saṅgayhati .
Nibbidānulomañāṇānipi atthato nibbidāñāṇāneva hontīti tānipi nibbidāñāṇehi saṅgahetvā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇānīti nibbidāgahaṇameva kataṃ , na nibbidānulomaggahaṇaṃ .
Tīsupi cetesu ñāṇaṭṭhakaniddesesu catutthassa dhammānupassanācatukkassa vasena vuttānaṃ catunnaṃ vatthūnaṃ ekekasmiṃ assāsavasena ekaṃ , passāsavasena ekanti dve dve ñāṇānīti catūsu vatthūsu aṭṭha ñāṇāni honti .
Vimuttisukhañāṇaniddese pahīnattāti pahānaṃ dassetvā tassa pahānassa samucchedappahānattaṃ dassento samucchinnattāti āha .
Vimuttisukhe ñāṇan ti phalavimuttisukhasampayuttañāṇañca phalavimuttisukhārammaṇapaccavekkhaṇañāṇañca .
Anusayavatthussa kilesassa pahānena pariyuṭṭhānaduccaritavatthuppahānaṃ hotīti dassanatthaṃ puna anusayānaṃ pahānaṃ vuttaṃ .
Ekavīsatiphalañāṇaṃ sandhāya pahīnakilesagaṇanāyapi ñāṇagaṇanā katā hoti , paccavekkhaṇañāṇañcaP2.528 sandhāya pahīnakilesapaccavekkhaṇagaṇanāya phalapaccavekkhaṇañāṇagaṇanā katā hotīti .
Ñāṇarāsichakkaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .
Saddhammappakāsiniyā paṭisambhidāmaggaṭṭhakathāya
Ānāpānassatikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .