1. Gaṇanavāravaṇṇanā
152. Idāni
V2.64P2.467M2.69 diṭṭhikathānantaraṃ kathitāya ānāpānassati kathāya apubbatthānuvaṇṇanā anuppattā .Ayañhi ānāpānassati kathā diṭṭhikathāya suviditadiṭṭhādīnavassa micchādiṭṭhimalavisodhanena suvisuddhacittassa yathābhūtāvabodhāya samādhibhāvanā sukarā hoti , sabbasamādhibhāvanāsu ca sabbasabbaññubodhisattānaṃ bodhimūle imināva samādhinā samāhitacittānaṃ yathābhūtāvabodhato ayameva samādhibhāvanā padhānāti ca diṭṭhikathānantaraṃ kathitā .
Tattha soḷasavatthukaṃ ānāpānassatisamādhiṃ bhāvayato samadhikāni dve ñāṇasatāni uppajjantīti ñāṇagaṇanuddeso , aṭṭha paripanthe ñāṇānītiādi ñāṇagaṇananiddeso , katamāni aṭṭha paripanthe ñāṇānītiādi .
Imāni ekavīsati vimuttisukhe ñāṇānī tipariyantaṃ sabbañāṇānaṃ vitthāraniddeso , ante soḷasavatthukaṃ ānāpānassatisamādhiṃ bhāvayatotiādi nigamananti evaṃ tāva pāḷivavatthānaṃ veditabbaṃ .
Tattha gaṇanuddese gaṇanavāre tāva soḷasavatthukan ti dīghaṃ rassaṃ sabbakāyapaṭisaṃvedī passambhayaṃ kāyasaṅkhāranti kāyānupassanācatukkaṃ , pītipaṭisaṃvedī sukhapaṭisaṃvedī cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passambhayaṃ cittasaṅkhāranti vedanānupassanācatukkaṃ , cittapaṭisaṃvedī abhippamodayaṃ cittaṃ samādahaṃ cittaṃ vimocayaṃ cittanti cittānupassanācatukkaṃ , aniccānupassī virāgānupassī nirodhānupassī paṭinissaggānupassīti dhammānupassanācatukkanti imesaṃ catunnaṃ catukkānaṃ vasena soḷasa vatthūni patiṭṭhā ārammaṇāni assāti soḷasavatthuko .
Taṃ soḷasavatthukaṃ .
Samāsavasena panettha vibhattilopo kato .
Ānan ti abbhantaraṃ pavisanavāto .
Apānan ti bahinikkhamanavāto .
Keci pana vipariyāyena vadanti .
Apānañhi
P2.468 apetaṃ ānatoti apānanti vuccati , niddese ( paṭi . ma .1.160) pana nā-kārassa dīghattamajjhupekkhitvā āpānanti .Tasmiṃ ānāpāne sati ānāpānassati , assāsapassāsapariggāhikāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ .
Ānāpānassatiyā yutto
M2.70 samādhi , ānāpānassatiyaṃ vāV2.65 samādhi ānāpānassatisamādhi .Bhāvayatoti nibbedhabhāgiyaṃ bhāventassa .
Samadhikānīti saha adhikena vattantīti samadhikāni , sātirekānīti attho .
Ma-kāro panettha padasandhikaro .
Keci pana ‘‘ saṃadhikānī ’’ ti vadanti .
Evaṃ sati dve ñāṇasatāniyeva adhikānīti āpajjati , taṃ na yujjati .
Imāni hi vīsatiadhikāni dve ñāṇasatāni hontīti .
Paripanthe ñāṇānīti paripanthaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattañāṇāni .
Tathā upakāre upakkilese ñāṇāni .
Vodāne ñāṇānīti vodāyati , tena cittaṃ parisuddhaṃ hotīti vodānaṃ .
Kiṃ taṃ ?
Ñāṇaṃ .
‘‘ Vodānañāṇānī ’’ ti vattabbe ‘‘ sutamaye ñāṇan ’’ tiādīsu ( paṭi . ma . mātikā 1.1; paṭi . ma .1.1) viya ‘‘ vodāne ñāṇānī ’’ ti vuttaṃ .
Sato sampajāno hutvā karotīti satokārī , tassa satokārissa ñāṇāni .
Nibbidāñāṇānīti nibbidābhūtāni ñāṇāni .
Nibbidānulomañāṇānīti nibbidāya anukūlāni ñāṇāni .
Nibbidānulomiñāṇānītipi pāṭho , nibbidānulomo etesaṃ atthīti nibbidānulomīti attho .
Nibbidāpaṭippassaddhiñāṇānīti nibbidāya paṭippassaddhiyaṃ ñāṇāni .
Vimuttisukhe ñāṇānīti vimuttisukhena sampayuttāni ñāṇāni .
Katamāni aṭṭhātiādīhi paripanthaupakārānaṃ paṭipakkhavipakkhayugalattā tesu ñāṇāni saheva niddiṭṭhāni .
Kāmacchandanekkhammā dīni heṭṭhā vuttatthāni .
Upakāran ti ca liṅgavipallāsavasena napuṃsakavacanaṃ kataṃ .
Sabbepi akusalā dhammāti vuttāvasesā ye keci akusalā dhammā .
Tathā
P2.469 sabbepi nibbedhabhāgiyā kusalā dhammā .‘‘ Paripantho upakāran ’’ ti ca taṃ tadeva apekkhitvā ekavacanaṃ kataṃ .
Ettha ca paripanthe ñāṇāni ca upakāre ñāṇāni ca pucchitvā tesaṃ ārammaṇāneva vissajjitvā teheva tāni vissajjitāni hontīti tadārammaṇāni ñāṇāni nigametvā dassesi .
Upakkilese ñāṇā dīsupi eseva nayo .
Gaṇanavāravaṇṇanā niṭṭhitā .