Issues
Select Version
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā

3. Abhisamayakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Abhisamayakathā

Abhisamayakathāvaṇṇanā
19.
IdāniV2.277 iddhikathānantaraṃ paramiddhibhūtaṃ abhisamayaṃ dassentena kathitāya abhisamayakathāya apubbatthānuvaṇṇanā .
Tattha abhisamayoti saccānaṃ abhimukhena samāgamo , paṭivedhoti attho .
KenaM2.303 abhisametīti kiṃ vuttaṃ hoti ?
‘‘ Evaṃ mahatthiyo kho , bhikkhave , dhammābhisamayo ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .2.74) suttapadesu yo so abhisamayoti vutto , tasmiṃ abhisamaye vattamāne abhisametā puggalo kena dhammena saccāni abhisameti , abhimukho hutvā samāgacchati , paṭivijjhatīti vuttaṃ hotīti .
Ayaṃ tāva codakassa pucchā .
Cittena abhisametīti cittaṃ vinā abhisamayābhāvato tathā vissajjanaṃ .
Hañcītiādi puna codanā .
Hañci yadīti attho .
‘‘ Cittenā ’’ ti vuttattā tena hi aññāṇī abhisametīti āha .
Na aññāṇī abhisametīti cittamatteneva abhisamayābhāvato paṭikkhepo .
Ñāṇena abhisametīti paṭiññā .
Puna hañcītiādi ‘‘ ñāṇenā ’’ ti vuttattā aññāṇī acittakoti codanā .
Na acittako abhisametīti acittakassa abhisamayābhāvato paṭikkhepo .
Cittena cātiādi paṭiññā .
Puna hañcītiādi sabbacittañāṇasādhāraṇavasena codanā .
Sesacodanāvissajjanesupi eseva nayo .
ParatoP3.687 pana kammassakatacittena ca ñāṇena cāti kammassakā sattāti evaṃ kammassakatāya pavattacittena ca ñāṇena ca .
Saccānulomikacittena ca ñāṇena cāti saccapaṭivedhassa anukūlattā saccānulomikasaṅkhātena vipassanāsampayuttacittena ca vipassanāñāṇena ca .
Kathan ti yathā abhisamayo hoti , tathā kathetukamyatā pucchā .
Uppādādhipateyyan ti yasmā cittassa uppāde asati cetasikānaṃ uppādo natthi .
Ārammaṇaggahaṇañhi cittaṃ tena saha uppajjamānā cetasikā kathaṃ ārammaṇe aggahite uppajjissanti .
Abhidhammepi cittuppādeneva cetasikā vibhattā , tasmā maggañāṇassa uppāde adhipatibhūtaṃ cittanti attho .
Ñāṇassāti maggañāṇassa .
Hetu paccayo cāti janako ca upatthambhakoV2.278 ca .
Taṃsampayuttan ti tena ñāṇena sampayuttaṃ .
Nirodhagocaran ti nibbānārammaṇaṃ .
Dassanādhipateyyan ti sesānaṃ dassanakiccābhāvā nibbānadassane adhipatibhūtaṃ .
Cittassāti maggasampayuttacittassa .
Taṃsampayuttan ti tena cittena sampayuttaṃ .
20.
Yasmā etampi pariyāyaṃ , na kevalaṃ cittañāṇehiyeva abhisamayo , atha kho sabbepi maggasampayuttacittacetasikā dhammā saccābhisamayakiccasādhanavasenaM2.304 abhisamayo nāma honti , tasmā tampi pariyāyaṃ dassetukāmo kiṃ nu ettakoyeva abhisamayoti pucchitvā na hīti taṃ vacanaṃ paṭikkhipitvā lokuttaramaggakkhaṇetiādimāha .
Dassanābhisamayoti dassanabhūto abhisamayo .
Esa nayo sesesupi .
Saccāti saccañāṇāni .
Maggañāṇameva nibbānānupassanaṭṭhena vipassanā .
Vimokkhoti maggavimokkho .
Vijjāti maggañāṇameva .
Vimuttīti samucchedavimutti .
Nibbānaṃ abhisamīyatīti abhisamayo , sesā abhisamenti etehīti abhisamayā .
21.
Puna maggaphalavasena abhisamayaṃ bhinditvā dassetuṃ kiṃ nūtiādimāha .
Phalakkhaṇe panettha yasmā samucchedanaṭṭhena khaye ñāṇaṃ na labbhati , tasmā paṭippassaddhaṭṭhena anuppāde ñāṇan ti vuttaṃ .
Sesaṃ pana yathānurūpaṃ veditabbanti .
Idāni yasmā kilesappahāne sati abhisamayo hoti , abhisamaye ca sati kilesappahānaṃ hoti , tasmā codanāpubbaṅgamaṃ kilesappahānaṃ dassetukāmo yvāyan tiādimāha .
Tattha yvāyan ti yo ayaṃ maggaṭṭho ariyapuggalo .
Evamādikāni panettha cattāri vacanāni codakassa pucchā .
PunaP3.688 atīte kilese pajahatīti idaṃ codanāya okāsadānatthaṃ vissajjanaṃ .
Khīṇan ti bhaṅgavasena khīṇaṃ .
Niruddhan ti santānavasena punappunaṃ anuppattiyā niruddhaṃ .
Vigatan ti vattamānakkhaṇato apagataṃ .
Vigametīti apagamayati .
Atthaṅgatan ti abhāvaṃ gataṃ .
Atthaṅgametīti abhāvaṃ gamayati .
Tattha dosaṃ dassetvā na atīte kilese pajahatīti paṭikkhittaṃ .
Anāgatacodanāya ajātan ti jātiṃ appattaṃ .
Anibbattan ti sabhāvaṃ appattaṃ .
Anuppannan ti uppādato pabhuti uddhaṃ na paṭipannaṃ .
Apātubhūtan ti paccuppannabhāvena cittassa apātubhūtaṃ .
Atītānāgate pajahato pahātabbānaṃ natthitāya aphalo vāyāmo āpajjatīti tadubhayampi paṭikkhittaṃ .
Ratto rāgaṃ pajahatīti vattamānena rāgena ratto tameva rāgaṃ pajahati .
Vattamānakilesesupi eseva nayo .
Thāmagatoti thirasabhāvaṃ gato .
Kaṇhasukkāti akusalā ca kusalā ca dhammā yuganaddhā samameva vattantīti āpajjatīti attho .
Saṃkilesikāti evaṃ saṃkilesānaṃ sampayuttabhāve sati saṃkilese niyuttā maggabhāvanā hotīti āpajjatīti attho .
Evaṃ paccuppanne pajahato vāyāmena saddhiṃ pahātabbānaṃV2.279M2.305 atthitāya saṃkilesikā ca maggabhāvanā hoti , vāyāmo ca aphalo hoti .
Na hi paccuppannānaṃ kilesānaṃ cittavippayuttatā nāma atthīti .
Na hīti catudhā vuttassa vacanassa paṭikkhepo .
Atthīti paṭijānanaṃ .
Yathā kathaṃ viyāti atthibhāvassa udāharaṇadassanatthaṃ pucchā .
Yathā atthi , taṃ kena pakārena viya atthi , kiṃ viya atthīti attho .
Seyyathāpīti yathā nāma .
Taruṇarukkhoti phaladāyakabhāvadīpanatthaṃ taruṇaggahaṇaṃ .
Ajātaphaloti phaladāyakattepi sati phalaggahaṇato purekālaggahaṇaṃ .
Tamenan ti taṃ rukkhaṃ .
Enan ti nipātamattaṃ , taṃ etanti vā attho .
Mūlaṃ chindeyyāti mūlato chindeyya .
Ajātaphalāti ajātāni phalāni .
Evamevan ti evaṃ evaṃ .
Uppādo pavattaṃ nimittaṃ āyūhanāti catūhipi paccuppannakhandhasantānameva vuttaṃ .
Yasmiñhi khandhasantāne yaṃ yaṃ maggañāṇaṃ uppajjati , tena tena maggañāṇena pahātabbānaṃ kilesānaṃ taṃ khandhasantānaṃ abījaṃ hoti , tassa abījabhūtattā tappaccayā te te kilesā anuppannā eva na uppajjanti .
Ādīnavaṃ disvāti aniccādito ādīnavaṃ disvā .
Anuppādotiādīhi catūhi nibbānameva vuttaṃ .
Cittaṃ pakkhandatīti maggasampayuttaṃ cittaṃ pakkhandati .
Hetunirodhā dukkhanirodhoti kilesānaṃ bījabhūtassa santānassa anuppādanirodhā anāgatakkhandhabhūtassa dukkhassa hetubhūtānaṃ kilesānaṃP3.689 anuppādanirodho hoti .
Evaṃ dukkhassa hetubhūtakilesānaṃ anuppādanirodhā dukkhassa anuppādanirodho hoti .
Evaṃ kilesappahānayuttisabbhāvato eva atthi maggabhāvanātiādimāha .
Aṭṭhakathāyaṃ ( visuddhi .2.832) pana ‘‘ etena kiṃ dīpitaṃ hoti ?
Bhūmiladdhānaṃ kilesānaṃ pahānaṃ dīpitaṃ hoti .
Bhūmiladdhā pana kiṃ atītā anāgatā , udāhu paccuppannāti ?
Bhūmiladdhuppannāyeva nāmā ’’ ti vatvā kathitakilesappahānassa vitthārakathā sutamayañāṇakathāya maggasaccaniddesavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabbā , idha pana maggañāṇena pahātabbā kilesāyeva adhippetāti .
Abhisamayakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .