Mātikākathāvaṇṇanā
40. Idāni
V2.295 mahāthero vipassanākathānantaraṃ sakale paṭisambhidāmagge niddiṭṭhe samathavipassanāmagganibbānadhamme ākāranānattavasena nānāpariyāyehi thometukāmo nicchātotiādīni ekūnavīsati mātikāpadāni uddisitvā tesaṃ niddesavasena mātikākathaṃ nāma kathesi .Tassā ayaṃ apubbatthānuvaṇṇanā .
Mātikāya tāva nicchātoti amilāto .
Sabbepi hi kilesā pīḷāyogato milātā , rāgopi tāva nirantarappavatto sarīraṃ dahati , kiṃ panaññe kilesā
P3.701 .‘‘ Tayome , bhikkhave , aggī rāgaggi dosaggi mohaggī ’’ ti ( itivu .93; dī . ni .3.305) pana kilesanāyakā tayo eva kilesā vuttā , taṃsampayuttāpi pana dahantiyeva .
Evaṃ chātakilesābhāvato nicchāto .
Ko so ?
Vimokkhasambandhena vimokkhoti daṭṭhabbo .
Muccatīti mokkho .
Vimuccatīti vimokkhoti
M2.319 attho .Idamekaṃ mātikāpadaṃ .
Vijjāvimuttīti vijjāyeva vimutti .
Idamekaṃ mātikāpadaṃ .
Jhānavimokkhoti jhānameva vimokkho .
Idamekaṃ mātikāpadaṃ .
Sesāni ekekānevāti evaṃ ekūnavīsati mātikāpadāni .
41. Nekkhammena kāmacchandato nicchātoti nekkhammena kāmacchandato apetattā kāmacchandato nikkileso yogī .
Tena paṭiladdhaṃ nekkhammampi nicchāto nikkileso vimokkho .
Evaṃ sesesupi .
Nekkhammena kāmacchandato muccatīti vimokkhoti nekkhammena kāmacchandato yogī muccatīti taṃ nekkhammaṃ vimokkhoti attho .
Evaṃ sesesupi .
Vijjatīti vijjāti sabhāvato vijjati atthi upalabbhatīti vijjā nāmāti attho .
Atha vā sabhāvajānanatthaṃ paṭipannehi yogīhi sabhāvaṃ vedīyati jānīyatīti vijjā nāmāti attho .
Atha vā visesalābhatthaṃ paṭipannehi yogīhi vedīyati paṭilābhīyatīti vijjā nāmāti attho .
Atha vā attanā vinditabbaṃ bhūmiṃ vindati labhatīti vijjā nāmāti attho .
Atha vā sabhāvadassanahetuttā sabhāvaṃ viditaṃ karotīti vijjā nāmāti attho .
Vijjanto muccati , muccanto
V2.296 vijjatīti yathāvutto dhammo yathāvuttenatthena vijjamāno yathāvuttato muccati , yathāvuttato muccamāno yathāvuttenatthena vijjatīti vijjāvimutti nāmāti attho .Kāmacchandaṃ saṃvaraṭṭhenāti kāmacchandanivāraṇaṭṭhena taṃ nekkhammaṃ sīlavisuddhi nāmāti attho .
Taṃyeva avikkhepahetuttā avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi .
Dassanahetuttā dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi .
Sesesupi eseva nayo .
Paṭippassambhetīti nekkhammādinā kāmacchandādikaṃ yogāvacaro paṭippassambhetīti nekkhammādiko dhammo passaddhi nāmāti attho .
Pahīnattāti tena tena pahānena pahīnattā .
Ñātaṭṭhena ñāṇan ti jhānapaccavekkhaṇāvasena vipassanāvasena maggapaccavekkhaṇāvasena ñātaṭṭhena nekkhammādikaṃ ñāṇaṃ nāmāti attho .
Diṭṭhattā dassanan ti etthāpi eseva nayo .
Visujjhatīti yogī , nekkhammādikā visuddhi .
Nekkhammaniddese
M2.320 nekkhammaṃ alobhattā kāmarāgato nissaṭanti nissaraṇaṃ .Tato nikkhantanti nekkhammaṃ .
‘‘ Rūpānametaṃ nissaraṇaṃ yadidaṃ nekkhamman ’’ ti vuccamāne āruppavisesassa adissanato
P3.702 visesassa dassanatthaṃ aññattha vuttapāṭhakkameneva yadidaṃ āruppan ti vuttaṃ .Tañca āruppaṃ rūpato nikkhantattā nekkhammaṃ nāmāti adhikāravaseneva vuttaṃ hoti .
Bhūtan ti uppādasamāyogadīpanaṃ .
Saṅkhatan ti paccayabalavisesadassanaṃ .
Paṭiccasamuppannan ti paccayasamāyogepi paccayānaṃ abyāpārabhāvadassanaṃ .
Nirodho tassa nekkhamman ti nibbānaṃ tato saṅkhatato nikkhantattā tassa saṅkhatassa nekkhammaṃ nāma .
Āruppassa ca nirodhassa ca gahaṇaṃ aññattha pāṭhe vuttakkameneva kataṃ .
‘‘ Kāmacchandassa nekkhammaṃ nekkhamman ’’ ti vuccamāne punaruttaṃ hoti .
Nekkhammavacaneneva ca tassa nekkhammasiddhīti taṃ avatvā sesanekkhammameva vuttaṃ .
Taṃ ujukameva .
Nissaraṇaniddesepi imināva nayena attho veditabbo .
Nissaraṇīyā dhātuyo panettha ujukameva nekkhammanti vuttaṃ .
Pavivekoti pavivittabhāvo nekkhammādikoyeva .
Vosajjatīti yogī , nekkhammādayo vosaggo .
Nekkhammaṃ pavattento yogī nekkhammena caratīti vuccati .
Taṃ pana nekkhammaṃ cariyā .
Esa nayo sesesupi .
Jhānavimokkhaniddese vattabbaṃ vimokkhakathāyaṃ vuttaṃ .
Kevalaṃ tattha ‘‘ jānātīti jhānavimokkho ’’ ti ( paṭi . ma .1.217) vuttaṃ , idha pana ‘‘ jānātīti , jhāyatī ’’ ti puggalādhiṭṭhānāva desanā katāti ayaṃ viseso .
42. Bhāvanādhiṭṭhānajīvitaniddese ca puggalādhiṭṭhānā desanā katā .
Dhammato pana bhāvanā nāma nekkhammādayova .
Adhiṭṭhānaṃ nāma nekkhammādivasena patiṭṭhāpitacittameva .
Jīvitaṃ nāma nekkhammādivasena patiṭṭhāpitacittassa sammāājīvo nāma .
Ko so sammāājīvo nāma
V2.297 ?Micchājīvā virati , dhammena samena paccayapariyesanavāyāmo ca .
Tattha samaṃ jīvatīti samaṃ jīvitaṃ jīvati , bhāvanapuṃsakavacanaṃ vā , samena jīvatīti vuttaṃ hoti .
No visaman ti ‘‘ samaṃ jīvatī ’’ ti vuttasseva atthassa paṭisedhavasena avadhāraṇaṃ kataṃ .
Sammā jīvatīti ākāranidassanaṃ .
No micchāti tasseva niyamanaṃ .
Visuddhaṃ jīvatīti sabhāvavisuddhiyā visuddhaṃ jīvitaṃ jīvati .
No kiliṭṭhan ti tasseva niyamanaṃ .
Yaññadevātiādīhi yathāvuttānaṃ
M2.321 tissannaṃ sampadānaṃ ānisaṃsaṃ dasseti .Tattha yaññadevāti yaṃ yaṃ eva .
Khattiyaparisan ti khattiyānaṃ sannipātaṃ .
So hi samantato sīdanti ettha akatabuddhinoti parisāti vuccati .
Eseva nayo itarattaye .
Khattiyādīnaṃyeva āgamanasampattiyā ñāṇasampattiyā ca samannāgatattā tāsaṃyeva catassannaṃ gahaṇaṃ
P3.703 , na suddaparisāya .Visāradoti tīhi sampadāhi sampanno vigatasārajjo , nibbhayoti attho .
Amaṅkubhūtoti asaṅkucito na nittejabhūto .
Taṃ kissa hetūti taṃ visāradattaṃ kena hetunā kena kāraṇena hotīti ceti attho .
Idāni tathā hīti tassa kāraṇavacanaṃ .
Yasmā evaṃ tisampadāsampanno , tasmā ‘‘ visārado hotī ’’ ti visāradabhāvassa kāraṇaṃ dassetvā niṭṭhapesīti .
Saddhammappakāsiniyā paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathāya
Mātikākathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Paññāvaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Niṭṭhitā cūḷavaggassa apubbatthānuvaṇṇanā .
Ettāvatā ca tivaggasaṅgahitassa
Samatiṃsakathāpaṭimaṇḍitasspaṭisambhidāmaggassa atthavaṇṇanā niṭṭhitā hotīti .