Gopakavatthu
353.‘‘ Idheva , bhante , kapilavatthusmiṃ gopikā nāma sakyadhītā ahosi buddhe pasannā dhamme pasannā saṅghe pasannā sīlesu paripūrakārinī .
Sā itthittaṃ [ itthicittaṃ ( syā .)] virājetvā purisattaṃ [ purisacittaṃ ( syā .)] bhāvetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā .
Devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sahabyataṃ amhākaṃ puttattaṃ ajjhupagatā .
Tatrapi naṃ evaṃ jānanti –
‘ gopako devaputto , gopako devaputto ’ ti .
Aññepi , bhante , tayo bhikkhū bhagavati brahmacariyaṃ caritvā hīnaṃ gandhabbakāyaṃ upapannā .
Te pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricārayamānā amhākaṃ upaṭṭhānaṃ āgacchanti amhākaṃ pāricariyaṃ .
Te amhākaṃ upaṭṭhānaṃ āgate amhākaṃ pāricariyaṃ gopako devaputto paṭicodesi
P2.272 –‘ kutomukhā nāma tumhe
T2.306 , mārisā , tassa bhagavato dhammaṃ assuttha [ āyuhittha ( syā .)]– ahañhi nāma itthikā samānā buddhe pasannā dhamme pasannā saṅghe pasannā sīlesu paripūrakārinī itthittaṃ virājetvā purisattaṃ bhāvetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā , devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sahabyataṃ sakkassa devānamindassa puttattaṃ ajjhupagatā .Idhāpi maṃ evaṃ jānanti ‘‘ gopako devaputto gopako devaputto ’ ti .
Tumhe pana , mārisā , bhagavati brahmacariyaṃ caritvā hīnaṃ gandhabbakāyaṃ upapannā .
Duddiṭṭharūpaṃ vata , bho , addasāma , ye mayaṃ addasāma
M2.217 sahadhammike hīnaṃ gandhabbakāyaṃ upapanne ’ ti .Tesaṃ , bhante , gopakena devaputtena paṭicoditānaṃ dve
V2.200 devā diṭṭheva dhamme satiṃ paṭilabhiṃsu kāyaṃ brahmapurohitaṃ , eko pana devo kāme ajjhāvasi . 354.‘‘‘ Upāsikā cakkhumato ahosiṃ ,
Nāmampi mayhaṃ ahu ‘ gopikā ’ ti ;
Buddhe ca dhamme ca abhippasannā ,
Saṅghañcupaṭṭhāsiṃ pasannacittā .
‘‘‘ Tasseva buddhassa sudhammatāya ,
Sakkassa puttomhi mahānubhāvo ;
Mahājutīko tidivūpapanno ,
Jānanti maṃ idhāpi ‘ gopako ’ ti .
‘‘‘ Athaddasaṃ
T2.307 bhikkhavo diṭṭhapubbe ,Gandhabbakāyūpagate vasīne ;
Imehi te gotamasāvakāse ,
Ye ca mayaṃ pubbe manussabhūtā .
‘‘‘ Annena pānena upaṭṭhahimhā ,
Pādūpasaṅgayha sake nivesane ;
Kutomukhā
P2.273 nāma ime bhavanto ,Buddhassa dhammāni paṭiggahesuṃ [ buddhassa dhammaṃ na paṭiggahesuṃ ( syā .)].
‘‘‘ Paccattaṃ veditabbo hi dhammo ,
Sudesito cakkhumatānubuddho ;
Ahañhi tumheva upāsamāno ,
Sutvāna ariyāna subhāsitāni .
‘‘‘ Sakkassa
V2.201 puttomhi mahānubhāvo ,Mahājutīko tidivūpapanno ;
Tumhe pana seṭṭhamupāsamānā ,
Anuttaraṃ brahmacariyaṃ caritvā .
‘‘‘ Hīnaṃ
M2.218 kāyaṃ upapannā bhavanto ,Anānulomā bhavatūpapatti ;
Duddiṭṭharūpaṃ vata addasāma ,
Sahadhammike hīnakāyūpapanne .
‘‘‘ Gandhabbakāyūpagatā
T2.308 bhavanto ,Devānamāgacchatha pāricariyaṃ ;
Agāre vasato mayhaṃ ,
Imaṃ passa visesataṃ .
‘‘‘ Itthī hutvā svajja pumomhi devo ,
Dibbehi kāmehi samaṅgibhūto ’;
Te coditā gotamasāvakena ,
Saṃvegamāpādu samecca gopakaṃ .
‘‘‘ Handa viyāyāma [ vigāyāma ( syā .), vitāyāma ( pī .)] byāyāma [ viyāyamāma ( sī . pī .)],
Mā no mayaṃ parapessā ahumhā ’;
Tesaṃ
P2.274 duve vīriyamārabhiṃsu ,Anussaraṃ gotamasāsanāni .
‘‘ Idheva cittāni virājayitvā ,
Kāmesu ādīnavamaddasaṃsu ;
Te kāmasaṃyojanabandhanāni ,
Pāpimayogāni duraccayāni .
‘‘ Nāgova
V2.202 sannāni guṇāni [ sandānaguṇāni ( sī . pī .), santāni guṇāni ( syā .)] chetvā ,Deve tāvatiṃse atikkamiṃsu ;
Saindā devā sapajāpatikā ,
Sabbe sudhammāya sabhāyupaviṭṭhā .
‘‘ Tesaṃ
T2.309 nisinnānaṃ abhikkamiṃsu ,Vīrā virāgā virajaṃ karontā ;
Te disvā saṃvegamakāsi vāsavo ,
Devābhibhū devagaṇassa majjhe .
‘‘‘ Imehi
M2.219 te hīnakāyūpapannā ,Deve tāvatiṃse abhikkamanti ’;
Saṃvegajātassa vaco nisamma ,
So gopako vāsavamajjhabhāsi .
‘‘‘ Buddho janindatthi manussaloke ,
Kāmābhibhū sakyamunīti ñāyati ;
Tasseva te puttā satiyā vihīnā ,
Coditā mayā te satimajjhalatthuṃ .
‘‘‘ Tiṇṇaṃ
P2.275 tesaṃ āvasinettha [ avasīnettha ( pī .)] eko ,Gandhabbakāyūpagato vasīno ;
Dve ca sambodhipathānusārino ,
Devepi hīḷenti samāhitattā .
‘‘‘ Etādisī dhammappakāsanettha ,
Na tattha kiṃkaṅkhati koci sāvako ;
Nitiṇṇaoghaṃ vicikicchachinnaṃ ,
Buddhaṃ namassāma jinaṃ janindaṃ ’.
‘‘ Yaṃ
T2.310V2.203 te dhammaṃ idhaññāya ,Visesaṃ ajjhagaṃsu [ ajjhagamaṃsu ( syā .)] te ;
Kāyaṃ brahmapurohitaṃ ,
Duve tesaṃ visesagū .
‘‘ Tassa dhammassa pattiyā ,
Āgatamhāsi mārisa ;
Katāvakāsā bhagavatā ,
Pañhaṃ pucchemu mārisā ’’ ti .
355. Atha kho bhagavato etadahosi –
‘‘ dīgharattaṃ visuddho kho ayaṃ yakkho [ sakko ( sī . syā . pī .)], yaṃ kiñci maṃ pañhaṃ pucchissati , sabbaṃ taṃ atthasañhitaṃyeva pucchissati , no anatthasañhitaṃ .
Yañcassāhaṃ puṭṭho byākarissāmi , taṃ khippameva ājānissatī ’’ ti .
356. Atha
M2.220 kho bhagavā sakkaṃ devānamindaṃ gāthāya ajjhabhāsi –‘‘ Puccha vāsava maṃ pañhaṃ , yaṃ kiñci manasicchasi ;
Tassa tasseva pañhassa , ahaṃ antaṃ karomi te ’’ ti .
Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito .
357. Katāvakāso
P2.276 sakko devānamindo bhagavatā imaṃ bhagavantaṃ [ devānamindo bhagavantaṃ imaṃ ( sī . pī .)] paṭhamaṃ pañhaṃ apucchi –‘‘ Kiṃ saṃyojanā nu kho , mārisa , devā manussā asurā nāgā gandhabbā ye
T2.311 caññe santi puthukāyā , te –‘ averā adaṇḍā asapattā abyāpajjā viharemu averino ’ ti iti ca nesaṃ hoti , atha ca pana saverā sadaṇḍā sasapattā sabyāpajjā viharanti saverino ’’ ti ?
Itthaṃ sakko devānamindo bhagavantaṃ pañhaṃ [ imaṃ paṭhamaṃ pañhaṃ ( sī . pī .)] apucchi .
Tassa bhagavā pañhaṃ puṭṭho byākāsi –
‘‘ Issāmacchariyasaṃyojanā kho , devānaminda , devā manussā asurā nāgā gandhabbā ye caññe
V2.204 santi puthukāyā , te –‘ averā adaṇḍā asapattā abyāpajjā viharemu averino ’ ti iti ca nesaṃ hoti , atha ca pana saverā sadaṇḍā sasapattā sabyāpajjā viharanti saverino ’’ ti .
Itthaṃ bhagavā sakkassa devānamindassa pañhaṃ puṭṭho byākāsi .
Attamano sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṃ abhinandi anumodi –
‘‘ evametaṃ , bhagavā , evametaṃ , sugata .
Tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṃkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṃ sutvā ’’ ti .
358. Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā
P2.277 anumoditvā bhagavantaṃ uttariṃ [ uttariṃ ( sī . syā . pī .)] pañhaṃ apucchi –‘‘ Issāmacchariyaṃ pana , mārisa , kiṃnidānaṃ kiṃsamudayaṃ kiṃjātikaṃ kiṃpabhavaṃ ;
kismiṃ sati issāmacchariyaṃ hoti ;
kismiṃ asati issāmacchariyaṃ na hotī ’’ ti ?
‘‘ Issāmacchariyaṃ kho , devānaminda , piyāppiyanidānaṃ piyāppiyasamudayaṃ piyāppiyajātikaṃ piyāppiyapabhavaṃ ;
piyāppiye sati issāmacchariyaṃ hoti , piyāppiye asati issāmacchariyaṃ na hotī ’’ ti .
‘‘ Piyāppiyaṃ
M2.221 kho pana , mārisa , kiṃnidānaṃ kiṃsamudayaṃ kiṃjātikaṃ kiṃpabhavaṃ ;kismiṃ sati piyāppiyaṃ hoti ;
kismiṃ asati piyāppiyaṃ na hotī ’’ ti ?
‘‘ Piyāppiyaṃ kho , devānaminda , chandanidānaṃ chandasamudayaṃ chandajātikaṃ chandapabhavaṃ ;
chande sati piyāppiyaṃ hoti ;
chande asati piyāppiyaṃ na hotī ’’ ti .
‘‘ Chando kho pana , mārisa , kiṃnidāno kiṃsamudayo kiṃjātiko kiṃpabhavo ;
kismiṃ sati chando
T2.312 hoti ;kismiṃ asati chando na hotī ’’ ti ?
‘‘ Chando kho , devānaminda , vitakkanidāno vitakkasamudayo vitakkajātiko vitakkapabhavo ;
vitakke sati chando hoti ;
vitakke asati chando na hotī ’’ ti .
‘‘ Vitakko kho pana , mārisa , kiṃnidāno kiṃsamudayo kiṃjātiko kiṃpabhavo ;
kismiṃ sati vitakko hoti ;
kismiṃ asati vitakko na hotī ’’ ti ?
‘‘ Vitakko kho , devānaminda , papañcasaññāsaṅkhānidāno papañcasaññāsaṅkhāsamudayo papañcasaññāsaṅkhājātiko papañcasaññāsaṅkhāpabhavo ;
papañcasaññāsaṅkhāya sati vitakko hoti ;
papañcasaññāsaṅkhāya asati vitakko na hotī ’’ ti .
‘‘ Kathaṃ
V2.205 paṭipanno pana , mārisa , bhikkhu papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminiṃ paṭipadaṃ paṭipanno hotī ’’ ti ?