Pāṭaliputtanagaramāpanaṃ
152. Tena
M2.74 kho pana samayena sunidhavassakārā [ sunīdhavassakārā ( syā . ka .)] magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṃ māpenti vajjīnaṃ paṭibāhāya .Tena samayena sambahulā devatāyo
P2.87 sahasseva [ sahassasseva ( sī . pī . ka .), sahassaseva ( ṭīkāyaṃ pāṭhantaraṃ ), sahassasahasseva ( udānaṭṭhakathā )] pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhanti .Yasmiṃ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti , mahesakkhānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .
Yasmiṃ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti , majjhimānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .
Yasmiṃ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti , nīcānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .
Addasā kho bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena tā devatāyo sahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo .
Atha kho bhagavā
V2.69 rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi –‘‘ ke nu kho [ ko nu kho ( sī . syā . pī . ka .)], ānanda , pāṭaligāme nagaraṃ māpentī ’’ ti [ māpetīti ( sī . syā . pī . ka .)]?
‘‘ Sunidhavassakārā , bhante , magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṃ māpenti vajjīnaṃ paṭibāhāyā ’’ ti .
‘‘ Seyyathāpi , ānanda , devehi tāvatiṃsehi saddhiṃ mantetvā , evameva kho , ānanda , sunidhavassakārā magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṃ māpenti vajjīnaṃ paṭibāhāya .
Idhāhaṃ , ānanda , addasaṃ dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena sambahulā devatāyo sahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo .
Yasmiṃ
T2.104 , ānanda , padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti , mahesakkhānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .Yasmiṃ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti , majjhimānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .
Yasmiṃ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti , nīcānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ .
Yāvatā , ānanda , ariyaṃ āyatanaṃ yāvatā vaṇippatho idaṃ agganagaraṃ bhavissati pāṭaliputtaṃ puṭabhedanaṃ
P2.88 .Pāṭaliputtassa kho , ānanda , tayo antarāyā bhavissanti – aggito vā udakato vā mithubhedā vā ’’ ti .
153. Atha
M2.75 kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu , sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu , ekamantaṃ ṭhitā kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṃ etadavocuṃ –
‘‘ adhivāsetu no bhavaṃ gotamo ajjatanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā ’’ ti .
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena .
Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā yena sako āvasatho tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā sake āvasathe paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesuṃ –
‘‘ kālo , bho gotama , niṭṭhitaṃ bhattan ’’ ti .
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena sunidhavassakārānaṃ magadhamahāmattānaṃ
T2.105 āvasatho tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi .
Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesuṃ sampavāresuṃ .
Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinne kho sunidhavassakāre magadhamahāmatte bhagavā imāhi gāthāhi anumodi –
‘‘ Yasmiṃ
V2.70 padese kappeti , vāsaṃ paṇḍitajātiyo ;Sīlavantettha bhojetvā , saññate brahmacārayo [ brahmacārino ( syā .)].
‘‘ Yā tattha devatā āsuṃ , tāsaṃ dakkhiṇamādise ;
Tā pūjitā pūjayanti [ pūjitā pūjayanti naṃ ( ka .)], mānitā mānayanti naṃ .
‘‘ Tato
P2.89 naṃ anukampanti , mātā puttaṃva orasaṃ ;Devatānukampito poso , sadā bhadrāni passatī ’’ ti .
Atha kho bhagavā sunidhavassakāre magadhamahāmatte imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi .
154. Tena
M2.76 kho pana samayena sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhā honti –‘‘ yenajja samaṇo gotamo dvārena nikkhamissati , taṃ gotamadvāraṃ nāma bhavissati .
Yena titthena gaṅgaṃ nadiṃ tarissati , taṃ gotamatitthaṃ nāma bhavissatī ’’ ti .
Atha kho bhagavā yena dvārena nikkhami
T2.106 , taṃ gotamadvāraṃ nāma ahosi .Atha kho bhagavā yena gaṅgā nadī tenupasaṅkami .
Tena kho pana samayena gaṅgā nadī pūrā hoti samatittikā kākapeyyā .
Appekacce manussā nāvaṃ pariyesanti , appekacce uḷumpaṃ pariyesanti , appekacce kullaṃ bandhanti apārā [ pārā ( sī . syā . ka .), orā ( vi . mahāvagga )], pāraṃ gantukāmā .
Atha kho bhagavā – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya , pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya , evameva – gaṅgāya nadiyā orimatīre antarahito pārimatīre paccuṭṭhāsi saddhiṃ bhikkhusaṅghena .
Addasā kho bhagavā te manusse appekacce nāvaṃ pariyesante appekacce uḷumpaṃ pariyesante appekacce kullaṃ bandhante apārā pāraṃ gantukāme .
Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –
‘‘ Ye taranti aṇṇavaṃ saraṃ , setuṃ katvāna visajja pallalāni ;
Kullañhi jano bandhati [ kullaṃ jano ca bandhati ( syā .), kullaṃ hi jano pabandhati ( sī . pī . ka .)], tiṇṇā [ nitiṇṇā , na tiṇṇā ( ka .)] medhāvino janā ’’ ti .
Paṭhamabhāṇavāro .