Attasamanupassanā
121.‘‘ Kittāvatā
V2.52 ca , ānanda , attānaṃ samanupassamāno samanupassati ?Vedanaṃ vā hi , ānanda , attānaṃ samanupassamāno samanupassati –
‘ vedanā me attā ’ ti .
‘ Na heva kho me vedanā attā , appaṭisaṃvedano me attā ’ ti iti vā hi , ānanda , attānaṃ samanupassamāno samanupassati .
‘ Na heva kho me vedanā attā , nopi appaṭisaṃvedano me attā , attā me vediyati , vedanādhammo hi me attā ’ ti iti vā hi , ānanda , attānaṃ samanupassamāno samanupassati .
122.‘‘ Tatrānanda , yo so evamāha –
‘ vedanā me attā ’ ti , so evamassa vacanīyo –
‘ tisso kho imā , āvuso , vedanā – sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā .
Imāsaṃ kho tvaṃ tissannaṃ
M2.57 vedanānaṃ katamaṃ attato samanupassasī ’ ti ?Yasmiṃ , ānanda , samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti , neva tasmiṃ samaye dukkhaṃ vedanaṃ vedeti , na adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedeti ;
sukhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti .
Yasmiṃ , ānanda , samaye dukkhaṃ vedanaṃ vedeti , neva tasmiṃ samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti , na adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedeti ;
dukkhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti .
Yasmiṃ , ānanda , samaye adukkhamasukhaṃ vedanaṃ
T2.79 vedeti , neva tasmiṃ samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti , na dukkhaṃ vedanaṃ vedeti ;adukkhamasukhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti .
123.‘‘ Sukhāpi kho , ānanda , vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā .
Dukkhāpi kho , ānanda , vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā
P2.67 vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā .Adukkhamasukhāpi kho , ānanda , vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā .
Tassa sukhaṃ vedanaṃ vediyamānassa ‘ eso me attā ’ ti hoti .
Tassāyeva sukhāya vedanāya nirodhā ‘ byagā [ byaggā ( sī . ka .)] me attā ’ ti hoti .
Dukkhaṃ vedanaṃ vediyamānassa ‘ eso me attā ’ ti hoti .
Tassāyeva dukkhāya vedanāya nirodhā ‘ byagā me attā ’ ti hoti .
Adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vediyamānassa ‘ eso me attā ’ ti hoti .
Tassāyeva adukkhamasukhāya vedanāya nirodhā ‘ byagā me attā ’ ti hoti .
Iti so diṭṭheva dhamme aniccasukhadukkhavokiṇṇaṃ uppādavayadhammaṃ attānaṃ samanupassamāno samanupassati , yo so evamāha –
‘ vedanā me attā ’ ti .
Tasmātihānanda , etena petaṃ nakkhamati –
‘ vedanā me attā ’ ti samanupassituṃ .
124.‘‘ Tatrānanda
V2.53 , yo so evamāha –‘ na heva kho me vedanā attā , appaṭisaṃvedano me attā ’ ti , so evamassa vacanīyo –
‘ yattha panāvuso , sabbaso vedayitaṃ natthi api nu kho , tattha ‘‘ ayamahamasmī ’’ ti siyā ’’’ ti
T2.80 ?‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda , etena petaṃ nakkhamati –
‘ na heva kho me vedanā attā , appaṭisaṃvedano me attā ’ ti samanupassituṃ .
125.‘‘ Tatrānanda
M2.58 , yo so evamāha –‘ na heva kho me vedanā attā , nopi appaṭisaṃvedano me attā , attā me vediyati , vedanādhammo hi me attā ’ ti .
So evamassa vacanīyo – vedanā ca hi , āvuso , sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ aparisesā nirujjheyyuṃ .
Sabbaso vedanāya asati vedanānirodhā api nu kho tattha ‘ ayamahamasmī ’ ti siyā ’’ ti ?
‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda , etena petaṃ nakkhamati –
‘‘ na heva kho
P2.68 me vedanā attā , nopi appaṭisaṃvedano me attā , attā me vediyati , vedanādhammo hi me attā ’ ti samanupassituṃ . 126.‘‘ Yato kho , ānanda , bhikkhu neva vedanaṃ attānaṃ samanupassati , nopi appaṭisaṃvedanaṃ attānaṃ samanupassati , nopi ‘ attā me vediyati , vedanādhammo hi me attā ’ ti samanupassati .
So evaṃ na samanupassanto na ca kiñci loke upādiyati , anupādiyaṃ na paritassati , aparitassaṃ [ aparitassanaṃ ( ka .)] paccattaññeva parinibbāyati ,‘ khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānāti .
Evaṃ vimuttacittaṃ kho , ānanda , bhikkhuṃ yo evaṃ vadeyya –
‘ hoti tathāgato paraṃ maraṇā itissa [ iti sā ( aṭṭhakathāyaṃ pāṭhantaraṃ )] diṭṭhī ’ ti , tadakallaṃ .
‘ Na hoti tathāgato paraṃ maraṇā itissa
T2.81 diṭṭhī ’ ti , tadakallaṃ .‘ Hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā itissa diṭṭhī ’ ti , tadakallaṃ .
‘ Neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā itissa diṭṭhī ’ ti , tadakallaṃ .
Taṃ kissa hetu ?
Yāvatā , ānanda , adhivacanaṃ yāvatā adhivacanapatho , yāvatā nirutti yāvatā niruttipatho , yāvatā paññatti yāvatā paññattipatho , yāvatā paññā yāvatā paññāvacaraṃ , yāvatā vaṭṭaṃ [ yāvatā vaṭṭaṃ vaṭṭati ( ka . sī .)], yāvatā vaṭṭati [ yāvatā vaṭṭaṃ vaṭṭati ( ka . sī .)], tadabhiññāvimutto bhikkhu , tadabhiññāvimuttaṃ bhikkhuṃ ‘ na jānāti na passati itissa diṭṭhī ’ ti , tadakallaṃ .