Paṭiccasamuppādo
95. Evaṃ
T2.65M2.47P2.55V2.43 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kurūsu viharati kammāsadhammaṃ nāma [ kammāsadammaṃ nāma ( syā .)] kurūnaṃ nigamo .Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ acchariyaṃ , bhante , abbhutaṃ , bhante !
Yāva gambhīro cāyaṃ , bhante , paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca , atha ca pana me uttānakuttānako viya khāyatī ’’ ti .
‘‘ Mā hevaṃ , ānanda , avaca , mā hevaṃ , ānanda , avaca .
Gambhīro cāyaṃ , ānanda , paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca .
Etassa , ānanda , dhammassa ananubodhā appaṭivedhā evamayaṃ pajā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā [ gulāguṇṭhikajātā ( sī . pī .), guṇagaṇṭhikajātā ( syā .)] muñjapabbajabhūtā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati .
96.‘‘‘ Atthi idappaccayā jarāmaraṇan ’ ti iti puṭṭhena satā , ānanda , atthītissa vacanīyaṃ .
‘ Kiṃpaccayā jarāmaraṇan ’ ti iti ce vadeyya ,‘ jātipaccayā jarāmaraṇan ’ ti iccassa vacanīyaṃ .
‘‘‘ Atthi idappaccayā jātī ’ ti iti puṭṭhena satā , ānanda , atthītissa
P2.56 vacanīyaṃ .‘ Kiṃpaccayā jātī ’ ti iti ce vadeyya ,‘ bhavapaccayā jātī ’ ti iccassa vacanīyaṃ .
‘‘‘ Atthi idappaccayā bhavo ’ ti iti puṭṭhena satā , ānanda , atthītissa vacanīyaṃ
T2.66 .‘ Kiṃpaccayā bhavo ’ ti iti ce vadeyya ,‘ upādānapaccayā bhavo ’ ti iccassa vacanīyaṃ .
‘‘‘ Atthi
V2.44 idappaccayā upādānan ’ ti iti puṭṭhena satā , ānanda , atthītissa vacanīyaṃ .‘ Kiṃpaccayā upādānan ’ ti iti ce vadeyya ,‘ taṇhāpaccayā upādānan ’ ti iccassa vacanīyaṃ .
‘‘‘ Atthi
M2.48 idappaccayā taṇhā ’ ti iti puṭṭhena satā , ānanda , atthītissa vacanīyaṃ .‘ Kiṃpaccayā taṇhā ’ ti iti ce vadeyya ,‘ vedanāpaccayā taṇhā ’ ti iccassa vacanīyaṃ .
‘‘‘ Atthi idappaccayā vedanā ’ ti iti puṭṭhena satā , ānanda , atthītissa vacanīyaṃ .
‘ Kiṃpaccayā vedanā ’ ti iti ce vadeyya ,‘ phassapaccayā vedanā ’ ti iccassa vacanīyaṃ .
‘‘‘ Atthi idappaccayā phasso ’ ti iti puṭṭhena satā , ānanda , atthītissa vacanīyaṃ .
‘ Kiṃpaccayā phasso ’ ti iti ce vadeyya ,‘ nāmarūpapaccayā phasso ’ ti iccassa vacanīyaṃ .
‘‘‘ Atthi idappaccayā nāmarūpan ’ ti iti puṭṭhena satā , ānanda , atthītissa vacanīyaṃ .
‘ Kiṃpaccayā nāmarūpan ’ ti iti ce vadeyya ,‘ viññāṇapaccayā nāmarūpan ’ ti iccassa vacanīyaṃ .
‘‘‘ Atthi idappaccayā viññāṇan ’ ti iti puṭṭhena satā , ānanda , atthītissa vacanīyaṃ .
‘ Kiṃpaccayā viññāṇan ’ ti iti ce vadeyya ,‘ nāmarūpapaccayā viññāṇan ’ ti iccassa vacanīyaṃ .
97.‘‘ Iti kho , ānanda , nāmarūpapaccayā viññāṇaṃ , viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ , nāmarūpapaccayā phasso , phassapaccayā vedanā , vedanāpaccayā taṇhā , taṇhāpaccayā upādānaṃ , upādānapaccayā bhavo , bhavapaccayā jāti
T2.67 , jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāP2.57 sambhavanti .Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti .
98.‘‘‘ Jātipaccayā jarāmaraṇan ’ ti iti kho panetaṃ vuttaṃ , tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā jātipaccayā jarāmaraṇaṃ .
Jāti ca hi , ānanda , nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici , seyyathidaṃ – devānaṃ vā devattāya , gandhabbānaṃ vā gandhabbattāya , yakkhānaṃ vā yakkhattāya , bhūtānaṃ vā bhūtattāya , manussānaṃ vā manussattāya , catuppadānaṃ vā catuppadattāya , pakkhīnaṃ vā pakkhittāya , sarīsapānaṃ vā sarīsapattāya [ siriṃsapānaṃ siriṃsapattāya ( sī . syā .)], tesaṃ tesañca hi , ānanda , sattānaṃ tadattāya
M2.49 jāti nābhavissa .Sabbaso jātiyā asati jātinirodhā
V2.45 api nu kho jarāmaraṇaṃ paññāyethā ’’ ti ?‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo jarāmaraṇassa , yadidaṃ jāti ’’.
99.‘‘‘ Bhavapaccayā jātī ’ ti iti kho panetaṃ vuttaṃ , tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā bhavapaccayā jāti .
Bhavo ca hi , ānanda , nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici , seyyathidaṃ – kāmabhavo vā rūpabhavo vā arūpabhavo vā , sabbaso bhave asati bhavanirodhā api nu kho jāti paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo jātiyā , yadidaṃ bhavo ’’.
100.‘‘‘ Upādānapaccayā bhavo ’ ti iti kho panetaṃ vuttaṃ , tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā upādānapaccayā bhavo .
Upādānañca hi , ānanda , nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici
P2.58 , seyyathidaṃ – kāmupādānaṃ vā diṭṭhupādānaṃ vā sīlabbatupādānaṃ vā attavādupādānaṃ vā , sabbaso upādāne asati upādānanirodhā api nu kho bhavo paññāyethā ’’ ti ?‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda , eseva hetu
T2.68 etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo bhavassa , yadidaṃ upādānaṃ ’’. 101.‘‘‘ Taṇhāpaccayā upādānan ’ ti iti kho panetaṃ vuttaṃ tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā taṇhāpaccayā upādānaṃ .
Taṇhā ca hi , ānanda , nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici , seyyathidaṃ – rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā , sabbaso taṇhāya asati taṇhānirodhā api nu kho upādānaṃ paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo upādānassa , yadidaṃ taṇhā ’’.
102.‘‘‘ Vedanāpaccayā taṇhā ’ ti iti kho panetaṃ vuttaṃ , tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā vedanāpaccayā taṇhā .
Vedanā
M2.50 ca hi , ānanda , nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaciT2.69 kimhici , seyyathidaṃ – cakkhusamphassajā vedanā sotasamphassajā vedanā ghānasamphassajā vedanā jivhāsamphassajā vedanā kāyasamphassajā vedanā manosamphassajā vedanā , sabbaso vedanāya asati vedanānirodhā api nu kho taṇhā paññāyethā ’’ tiV2.46 ?‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo taṇhāya , yadidaṃ vedanā ’’.
103.‘‘ Iti kho panetaṃ , ānanda , vedanaṃ paṭicca taṇhā , taṇhaṃ paṭicca pariyesanā , pariyesanaṃ paṭicca lābho , lābhaṃ paṭicca vinicchayo , vinicchayaṃ paṭicca chandarāgo , chandarāgaṃ paṭicca ajjhosānaṃ , ajjhosānaṃ paṭicca pariggaho , pariggahaṃ paṭicca macchariyaṃ , macchariyaṃ paṭicca
P2.59 ārakkho .Ārakkhādhikaraṇaṃ daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti .
104.‘‘‘ Ārakkhādhikaraṇaṃ [ ārakkhaṃ paṭicca ārakkhādhikaraṇaṃ ( syā .)] daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavantī ’ ti iti kho panetaṃ vuttaṃ , tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā ārakkhādhikaraṇaṃ daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti .
Ārakkho ca hi , ānanda , nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici , sabbaso ārakkhe asati ārakkhanirodhā api nu kho daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhaveyyun ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa
T2.70 samudayo esa paccayo daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādānaṃ anekesaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ sambhavāya yadidaṃ ārakkho . 105.‘‘‘ Macchariyaṃ paṭicca ārakkho ’ ti iti kho panetaṃ vuttaṃ , tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā macchariyaṃ paṭicca ārakkho .
Macchariyañca hi , ānanda , nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici
M2.51 , sabbaso macchariye asati macchariyanirodhā api nu kho ārakkho paññāyethā ’’ ti ?‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo ārakkhassa , yadidaṃ macchariyaṃ ’’.
106.‘‘‘ Pariggahaṃ paṭicca macchariyan ’ ti iti kho panetaṃ vuttaṃ , tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā pariggahaṃ paṭicca macchariyaṃ .
Pariggaho
P2.60 ca hi , ānanda , nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici , sabbaso pariggahe asatiV2.47 pariggahanirodhā api nu kho macchariyaṃ paññāyethā ’’ ti ?‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo macchariyassa , yadidaṃ pariggaho ’’.
107.‘‘‘ Ajjhosānaṃ paṭicca pariggaho ’ ti iti kho panetaṃ vuttaṃ , tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā ajjhosānaṃ paṭicca pariggaho .
Ajjhosānañca hi , ānanda , nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici , sabbaso ajjhosāne asati ajjhosānanirodhā api nu kho pariggaho paññāyethā ’’ ti
T2.71 ?‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo pariggahassa – yadidaṃ ajjhosānaṃ ’’.
108.‘‘‘ Chandarāgaṃ paṭicca ajjhosānan ’ ti iti kho panetaṃ vuttaṃ , tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā chandarāgaṃ paṭicca ajjhosānaṃ .
Chandarāgo ca hi , ānanda , nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici , sabbaso chandarāge asati chandarāganirodhā api nu kho ajjhosānaṃ paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo ajjhosānassa , yadidaṃ chandarāgo ’’.
109.‘‘‘ Vinicchayaṃ paṭicca chandarāgo ’ ti iti kho panetaṃ vuttaṃ , tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā vinicchayaṃ paṭicca chandarāgo .
Vinicchayo ca hi , ānanda , nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici , sabbaso vinicchaye asati vinicchayanirodhā api nu kho chandarāgo paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ
P2.61 , bhante ’’.‘‘ Tasmātihānanda , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo chandarāgassa , yadidaṃ vinicchayo ’’.
110.‘‘‘ Lābhaṃ
M2.52 paṭicca vinicchayo ’ ti iti kho panetaṃ vuttaṃ , tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā lābhaṃ paṭicca vinicchayo .Lābho ca hi , ānanda , nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici , sabbaso lābhe asati lābhanirodhā api nu kho vinicchayo paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ ,
T2.72 bhante ’’.‘‘ Tasmātihānanda eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo vinicchayassa , yadidaṃ lābho ’’.
111.‘‘‘ Pariyesanaṃ
V2.48 paṭicca lābho ’ ti iti kho panetaṃ vuttaṃ , tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā pariyesanaṃ paṭicca lābho .Pariyesanā ca hi , ānanda , nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici , sabbaso pariyesanāya asati pariyesanānirodhā api nu kho lābho paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo lābhassa , yadidaṃ pariyesanā ’’.
112.‘‘‘ Taṇhaṃ paṭicca pariyesanā ’ ti iti kho panetaṃ vuttaṃ , tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā taṇhaṃ paṭicca pariyesanā .
Taṇhā ca hi , ānanda , nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici , seyyathidaṃ – kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā , sabbaso taṇhāya asati taṇhānirodhā api nu kho pariyesanā paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo pariyesanāya , yadidaṃ taṇhā .
Iti kho , ānanda , ime dve dhammā [ ime dhammā ( ka .)] dvayena vedanāya ekasamosaraṇā bhavanti ’’.
113.‘‘‘ Phassapaccayā
P2.62 vedanā ’ ti iti kho panetaṃ vuttaṃ , tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā ‘ phassapaccayā vedanā .Phasso ca hi , ānanda , nābhavissa sabbena sabbaṃ
T2.73 sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici , seyyathidaṃ – cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso , sabbaso phasse asati phassanirodhā api nu kho vedanā paññāyethā ’’ ti ?‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda
M2.53 , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo vedanāya , yadidaṃ phasso ’’. 114.‘‘‘ Nāmarūpapaccayā phasso ’ ti iti kho panetaṃ vuttaṃ , tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā nāmarūpapaccayā phasso .
Yehi , ānanda , ākārehi yehi liṅgehi yehi nimittehi yehi uddesehi nāmakāyassa paññatti hoti , tesu ākāresu tesu liṅgesu tesu nimittesu tesu uddesesu asati api nu kho rūpakāye adhivacanasamphasso paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yehi , ānanda , ākārehi yehi liṅgehi yehi nimittehi yehi uddesehi rūpakāyassa paññatti hoti , tesu ākāresu … pe … tesu uddesesu asati api nu kho nāmakāye paṭighasamphasso paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yehi , ānanda , ākārehi … pe … yehi uddesehi nāmakāyassa ca rūpakāyassa ca paññatti hoti
V2.49 , tesu ākāresu … pe … tesu uddesesu asati api nu kho adhivacanasamphasso vā paṭighasamphasso vā paññāyethā ’’ ti ?‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yehi , ānanda , ākārehi … pe … yehi uddesehi nāmarūpassa paññatti hoti , tesu ākāresu
T2.74 … pe … tesu uddesesu asati api nu kho phasso paññāyethā ’’ ti ?‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo phassassa , yadidaṃ nāmarūpaṃ ’’.
115.‘‘‘ Viññāṇapaccayā nāmarūpan ’ ti iti kho panetaṃ
P2.63 vuttaṃ , tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ .Viññāṇañca hi , ānanda , mātukucchismiṃ na okkamissatha , api nu kho nāmarūpaṃ mātukucchismiṃ samuccissathā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Viññāṇañca hi , ānanda , mātukucchismiṃ okkamitvā vokkamissatha , api nu kho nāmarūpaṃ itthattāya abhinibbattissathā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Viññāṇañca hi , ānanda , daharasseva sato vocchijjissatha kumārakassa vā kumārikāya vā , api nu kho nāmarūpaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjissathā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo nāmarūpassa – yadidaṃ viññāṇaṃ ’’.
116.‘‘‘ Nāmarūpapaccayā
M2.54 viññāṇan ’ ti iti kho panetaṃ vuttaṃ , tadānanda , imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ , yathā nāmarūpapaccayā viññāṇaṃ .Viññāṇañca hi , ānanda , nāmarūpe patiṭṭhaṃ na labhissatha , api nu kho āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ dukkhasamudayasambhavo [ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo ( sī . syā . pī .)] paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātihānanda , eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo viññāṇassa yadidaṃ nāmarūpaṃ .
Ettāvatā kho , ānanda ,
T2.75 jāyetha vā jīyetha [ jiyyetha ( ka .)] vā mīyetha [ miyyetha ( ka .)] vā cavetha vā upapajjetha vā .Ettāvatā adhivacanapatho , ettāvatā niruttipatho , ettāvatā paññattipatho , ettāvatā paññāvacaraṃ , ettāvatā vaṭṭaṃ vattati itthattaṃ
P2.64 paññāpanāya yadidaṃ nāmarūpaṃ saha viññāṇena aññamaññapaccayatā pavattati .