Dvepabbajitavatthuvaṇṇanā
378. Evaṃ
V2.299M2.341 mahālisuttaṃ saṃvaṇṇetvā idāni jāliyasuttaṃ saṃvaṇṇento yathānupubbaṃ saṃvaṇṇanokāsassa pattabhāvaṃ vibhāvetuṃ , mahālisuttassānantaraṃ saṅgītassa suttassa jāliyasuttabhāvaṃ vā pakāsetuṃ ‘‘ evaṃ me sutaṃ … pe … kosambiyanti jāliyasuttan ’’ ti āha .‘‘ Ghositenā ’’ tiādinā majjhelopasamāsaṃ dasseti , ghositassa ārāmotipi vattabbaṃ .
Evampi hi ‘‘ anāthapiṇḍikassa ārāme ’’ tiādīsu ( pārā .234) viya dāyakakittanaṃ hoti , evaṃ pana kittento āyasmā ānando aññepi tassa diṭṭhānugatiāpajjane niyojetīti aññattha vuttaṃ .
Tattha koyaṃ ghositaseṭṭhi nāma , kathañcānena ārāmo kārito , kathaṃ pana tattha bhagavā vihāsīti pucchāya sabbaṃ taṃ vissajjanaṃ samudāgamato paṭṭhāya saṅkhepatova dassento ‘‘ pubbe kirā ’’ tiādimāha .
Allakapparaṭṭhan ti bahūsu potthakesu dissati , katthaci pana ‘‘ addilaraṭṭhan ’’ ti ca ‘‘ damiḷaraṭṭhan ’’ ti ca likhitaṃ .
Tatoti allakapparaṭṭhato .
‘‘ Puttaṃ … pe … agamāsī ’’ ti idampi ‘‘ tassetaṃ kamman ’’ ti ñāpetuṃ vuttaṃ .
Tadāti tesaṃ gāmaṃ paviṭṭhadivase .
Balavapāyāsan ti garutaraṃ bahupāyāsaṃ .
Jīrāpetun ti samavepākiniyā gahaṇiyā pakkāpetuṃ .
Asannihiteti gehato bahi aññaṃ gate .
Bhussatīti nadati ,‘‘ bhubhu ’’ iti sunakhasaddaṃ karotīti attho .
Idampissa ekaṃ kammaṃ .
Paccekabuddhe pana cīvarakammatthāya aññaṃ ṭhānaṃ gate sunakhassa hadayaṃ phālitaṃ .
Tiracchānā nāmete ujujātikā honti akuṭilā , manussā pana aññaṃ hadayena cinteti , aññaṃ mukhena kathenti .
Tenevāha ‘‘ gahanañhetaṃ bhante yadidaṃ manussā , uttānakañhetaṃ bhante yadidaṃ pasavo ’’ ti ( ma . ni .2.3).
Iti so tāya paccekabuddhe sinehavasena ujudiṭṭhitāya akuṭilatāya kālaṅkatvā tāvatiṃsabhavane nibbatto .
Taṃ sandhāyāha ‘‘ so … pe … nibbattī ’’ ti .
Tassa pana kaṇṇamūle kathentassa
V2.300 saddo soḷasayojanaṭṭhānaṃM2.342 pharati , pakatikathāsaddo pana sakalaṃ dasayojanasahassaṃ devanagaraṃ , evaṃ saraghosasampattiyā ‘‘ ghosakadevaputto ’’ tveva nāmaṃ ahosi .Ayamassa paccekabuddhe sinehena bhukkaraṇassa nissando .
Cavitvāti āhārakkhayena cavitvā .
Devalokato hi devaputtā āyukkhayena , puññakkhayena , āhārakkhayena , kopenāti catūhi kāraṇehi cavanti .
Imassa pana kāmaguṇe paribhuñjato muṭṭhassatissa āhārakkhayena cavanaṃ hoti .
So kosambiyaṃ nagarasobhiniyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi .
Nagarasobhiniyo kira dhītaraṃ paṭijagganti , na puttaṃ .
Dhītaro hi tāsaṃ paveṇiṃ ghaṭayanti , tasmā sāpi taṃ saṅkārakūṭe chaḍḍāpeti .
Ayamassa pubbe puttachaḍḍanakammassa nissando .
Pāpakammañhi nāmetaṃ ‘‘ appakan ’’ ti nāvamaññitabbaṃ .
Tameko manusso kākasunakhaparivāritaṃ disvā ‘‘ putto me laddho ’’ ti gehaṃ nesi , tassa pana hatthato kosambakaseṭṭhi kahāpaṇasahassaṃ datvā aggahesi , tamatthaṃ sandhāya ‘‘ kosambiyaṃ ekassa kulassa ghare nibbattī ’’ tiādi vuttaṃ .
Sattakkhattuṃ ghātāpanatthaṃ upakkamakaraṇampi puttachaḍḍanakammasseva nissando .
Seṭṭhidhītāyāti janapadaseṭṭhino dhītāya .
Veyyattiyenāti paññāveyyattiyena .
Sā hi tassa pitarā pesitaṃ mārāpanapaṇṇaṃ phāletvā vivāhapaṇṇaṃ bandhitvā jīvitalābhaṃ karoti .
Tāyeva sarasampattiyā ghositaseṭṭhi nāma jāto .
Sarīrasantappanatthan ti himavanteva mūlaphalāhāratāya kilantasarīrassa loṇambilasevanena pīnanatthaṃ .
Tasitāti pipāsitā .
Kilantāti parissantakāyā .
Vaṭarukkhan ti mahānigrodharukkhaṃ .
Te kira taṃ patvā tassa mūle nisīdiṃsu .
Atha jeṭṭhakatāpaso nigrodharukkhassa sobhāsampattiṃ passitvā ‘‘ mahānubhāvo maññe ettha adhivutthā devatā .
Sādhu vatāyaṃ devatā isigaṇassa pānīyādidānena addhānaparissamaṃ vinodeyyā ’’ ti cintesi .
Devatāpi tathā cintitaṃ utvā isigaṇassa pānīyanhānakabhojanāni adāsi .
Tenāha ‘‘ tatthā ’’ tiādi .
Jeṭṭhakatāpasassa pana tathā cintanaṃ avisesato sabbattha āropetvā ‘‘ saṅgahaṃ paccāsisantā ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Hatthaṃ pasāretvā ’’ ti iminā hatthappasāraṇamattena tassā yathicchitanipphattiṃ dasseti .
Devatā āhāti sā attano puññassa parittakattā lajjāya kathetuṃ avisahantīpi punappunaṃ nippīḷiyamānā
M2.343 evamāha .Soti anāthapiṇḍiko gahapati .
Bhatakānan ti bhatiyā veyyāvaccaṃ karontānaṃ dāsapesakammakarānaṃ .
Pakatibhattavetanamevāti pakatiyā dātabbabhattavetanameva .
Tadā uposathikattā kammaṃ akarontānampi kammakaraṇadivase dātabbabhattavetanameva , na tato ūnanti attho .
Dhammapadaṭṭhakathāyaṃ khuddakabhāṇakānaṃ matena ‘‘ sāyamāsatthāya āgato ’’ ti ( dha . pa . aṭṭha .1.2. sāmāvatīvatthu ) vuttaṃ , idha pana dīghabhāṇakānaṃ matena ‘‘ majjhanhike pātarāsatthāya āgato ’’ ti .
Kañcīti kañcipi bhatakaṃ , kiñcipi bhatakakammanti vā sambandho .
Majjhanhikakālattā
V2.301 ‘‘ upaḍḍhadivaso gato ’’ ti āha , tena upaḍḍhadivasameva samādinnattā ‘‘ upaḍḍhūposatho ’’ ti taṃ voharantīti dasseti .Dhammapadaṭṭhakathāyaṃ ( dha . pa . aṭṭha .1.2 sāmāvatīvatthu ) rattibhāgena upaḍḍhūposatho vutto , idha pana majjhanhikato paṭṭhāya divasabhāgeneva , tadavasesadivasarattibhāgena vā .
Asamepi hi bhāge upaḍḍhasaddo pavattati .
Tadahevāti aruṇuggamanakālaṃ sandhāya vuttaṃ .
‘‘ Ghosopi kho dullabho lokasmiṃ yadidaṃ buddho ’’ ti sañjātapītipāmojjo .
Tadahevāti kosambiṃ pattadivasato dutiyadivaseyeva .
Turitātthāti turitā attha , sīghayāyino bhavathāti attho .
Ehibhikkhupabbajjaṃ sandhāya ‘‘ pabbajitvā ’’ ti vuttaṃ .
Arahattan ti catupaṭisambhidāsamalaṅkataṃ arahantabhāvaṃ .
Tepi seṭṭhino sotāpattiphale patiṭṭhāya aḍḍhamāsamattaṃ dānāni datvā paccāgamma tayo vihāre kāresuṃ .
Bhagavā pana devasikaṃ ekekasmiṃ vihāre vasati .
Yassa ca vihāre vuttho , tasseva ghare piṇḍāya carati , tadā pana ghositassa vihāre viharati .
Tena vuttaṃ ‘‘ kosambiyaṃ viharati ghositārāme ’’ ti .
Bāhirasamayamattena upajjhāyo , na sāsane viya upajjhāyalakkhaṇena .
Upecca parassa vācāya ārambhanaṃ bādhanaṃ upārambho , dosadassanavasena ghaṭṭananti attho .
Tenāha ‘‘ vādaṃ āropetukāmā hutvā ’’ ti .
Vadanti nindāvasena kathenti etenāti hi vādo , doso , tamāropetukāmā upari patiṭṭhapetukāmā hutvāti attho .
Kathamāropetukāmāti āha ‘‘ iti kirā ’’ tiādi .
Taṃ jīvaṃ taṃ sarīran ti yaṃ vatthu jīvasaññitaṃ , tadeva sarīrasaññitaṃ .
Idañhi ‘‘ rūpaṃ attato samanupassatī ’’ ti
M2.344 vuttavādaṃ gahetvā vadanti .Rūpañca attānañca advayaṃ ekībhāvaṃ katvā samanupassanavasena ,‘‘ satto ’’ ti vā bāhirakaparikappitaṃ attānaṃ sandhāya vadanti .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ idheva satto bhijjatī ’’ ti .
Assāti samaṇassa gotamassa .
Bhijjatīti nirudayavināsavasena vinassati .
Tena jīvitasarīrānaṃ anaññattānujānanato , sarīrassa ca bhedadassanato .
Na hettha yathā diṭṭhabhedavatā sarīrato anaññattā adiṭṭhopi jīvassa bhedo vutto , evaṃ adiṭṭhabhedavatā jīvato anaññattā sarīrassāpi abhedoti sakkā vattuṃ tassa bhedassa paccakkhasiddhattā , bhūtupādāyarūpavinimuttassa ca sarīrassa abhāvatoti iminā adhippāyenāha ‘‘ ucchedavādo hotī ’’ ti .
Aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīran ti aññadeva vatthu jīvasaññitaṃ , aññaṃ sarīrasaññitaṃ .
Idañhi ‘‘ rūpavantaṃ attānaṃ samanupassatī ’’ tiādinayappavattavādaṃ gahetvā vadanti .
Rūpabhedasseva diṭṭhattā
V2.302 , attani ca tadabhāvato ‘‘ attā nicco ’’ ti ayamattho āpanno vāti iminā adhippāyenāha ‘‘ satto sassato āpajjatī ’’ ti . 379-380.
Tayidaṃ nesaṃ vañjhāputtassa dīgharassatādiparikappanasadisaṃ , tasmāyaṃ pañho ṭhapanīyo .
Na hesa atthanissito , na dhammanissito , nādibrahmacariyako , na nibbidādiatthāya saṃvattati .
Poṭṭhapādasutta ñcettha nidassanaṃ .
Taṃ tattha rājanimīlanaṃ katvā ‘‘ tena hāvusosuṇāthā ’’ tiādinā satthā nesaṃ upari dhammadesanamārabhīti āha ‘‘ atha bhagavā ’’ tiādi .
Sassatucchedadiṭṭhiyo dve antā .
Ariyamaggo majjhimā paṭipadā .
Tassāyeva paṭipadāyāti micchāpaṭipadāya eva .
Saddhāpabbajitassāti saddhāya pabbajitassa ‘‘ evamahaṃ ito vaṭṭadukkhato nissarissāmī ’’ ti pabbajjamupagatassa , tadanurūpañca sīlaṃ pūretvā paṭhamajjhānena samāhitacittassa .
Etan ti kilesavaṭṭaparivuddhidīpanaṃ ‘‘ taṃ jīvaṃ taṃ sarīran ’’ tiādikaṃ diṭṭhisaṃkilesanissitavacanaṃ .
Nibbicikiccho na hotīti dhammesu tiṇṇavicikiccho na hoti , tattha tattha āsappanaparisappanavasena pavattatīti attho .
Etamevaṃ
M2.345 jānāmīti yena so bhikkhu paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati , etaṃ sasampayuttaṃ dhammaṃ ‘‘ mahaggatacittan ’’ ti evaṃ jānāmi .Tathā hi vuttaṃ ‘‘ mahaggatacittametanti saññaṃ ṭhapesin ’’ ti .
No ca evaṃ vadāmīti yathā diṭṭhigatikā taṃ dhammajātaṃ sanissayaṃ abhedato gaṇhantā ‘‘ taṃ jīvaṃ taṃ sarīran ’’ ti , tadubhayaṃ vā bhedato gaṇhantā ‘‘ aññaṃ jīvaṃ añña sarīran ’’ ti attano micchāgāhaṃ pavedenti , evamahaṃ na vadāmi tassa dhammassa supariññātattā .
Tenāha ‘‘ atha kho ’’ tiādi .
Bāhirakā yebhuyyena kasiṇajjhānāni eva nibbattentīti vuttaṃ ‘‘ kasiṇaparikammaṃ bhāventassā ’’ ti .
Yasmā bhāvanānubhāvena jhānādhigamo , bhāvanā ca pathavīkasiṇādisañjānanamukhena hotīti katvā saññāsīsena niddisīyati , tasmā ‘‘ saññābalena uppannan ’’ ti āha .
Tena vuttaṃ ‘‘ pathavīkasiṇameko sañjānātī ’’ tiādi .
Yasmā pana bhagavatā tattha tattha vāre ‘‘ atha ca panāhaṃ na vadāmī ’’ ti vuttaṃ , tasmā bhagavato vacanamupadesaṃ katvā na vattabbaṃ kiretaṃ kevalinā uttamapurisenāti adhippāyena ‘‘ na kallaṃ tassetan ’’ ti āhaṃsu , na sayaṃ paṭibhānenāti dassetuṃ ‘‘ maññamānā vadantī ’’ ti vuttaṃ .
Sesaṃ anantarasutte vuttanayattā , pākaṭattā ca suviññeyyameva .
Iti
V2.303 sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya paramasukhumagambhīraduranubodhatthaparidīpanāya suvimalavipulapaññāveyyattiyajananāya sādhuvilāsiniyā nāma līnatthapakāsaniyā jāliyasuttavaṇṇanāya līnatthapakāsanā .Jāliyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .