Aṭṭhaparikkhāravaṇṇanā
340. Ubhato sujātādīhi vuccamānehi .
Yasasāti pañcavidhena ānubhāvena .
Tenāha ‘‘ āṇāṭhapanasamatthatāyā ’’ ti .
‘‘ Saddho ’’ ti etassa ‘‘ dātādānassa phalaṃ paccanubhoti pattiyāyatī ’’ ti atthaṃ dassetuṃ ‘‘ dānassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Dāne sūroti dānasūro , deyyadhamme īsakampi saṅgaṃ akatvā muttacāgo , tabbhāvo pana kammassakatāñāṇassa tikkhavisadabhāvena veditabbo .
Tassa hi tikkhavisadabhāvaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ saddo ’’ ti vatvā ‘‘ dānasūro ’’ ti vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Tenāha ‘‘ na saddhāmattakenā ’’ tiādi .
Yassa hi kammassakatā paccakkhamiva upaṭṭhāti , so
V2.269 evaṃ vutto .Yaṃ dānaṃ detīti yaṃ deyyadhammaṃ parassa deti .
Tassa pati hutvāti tabbisayaṃ lobhaṃ suṭṭhumabhibhavanto tassa adhipati hutvā
M2.308 deti .Kāraṇopacāravacanañhetaṃ .
Paratopi eseva nayo .
Tabbisayena lobhena anākaḍḍhanīyattā na dāso , na sahāyo .
Tadevatthaṃ byatirekato , anvayato ca vivaritvā dassento ‘‘ yo hī ’’ tiādimāha .
Idhānadhippetassa hi dāsādidvayassa byatirekato dassanaṃ .
Khādanīyabhojanīyādīsu madhurasseva paṇītattā ‘‘ madhuraṃ bhuñjatī ’’ ti vuttaṃ , nidassanamattaṃ vā etaṃ , paṇītaṃ paribhuñjatīti vuttaṃ hoti .
Dāso hutvā deti taṇhāya dāsabyataṃ upagatattā .
Sahāyo hutvā deti tassa piyabhāvānissajjanato .
Sāmī hutvā deti tattha taṇhādāsabyato attānaṃ mocetvā abhibhuyya pavattanato .
Yaṃ panetaṃ ācariyena vuttaṃ ‘‘ sāmiparibhogasadisā ’’ ti ,( dī . ni . ṭī .1.340) taṃ taṇhādāsabyamatikkantatāsāmaññaṃ sandhāya vuttaṃ .
Na hi khīṇāsavassa paribhogo sāmiparibhogo viya khīṇāsavasseva dānaṃ dānasāmīti attho upapanno hoti , pacchā vā pamādalikhitametaṃ .
Tādisoti dānasāmisabhāvo .
Samitapāpasamaṇabāhitapāpabrāhmaṇā ukkaṭṭhaniddesenettha vuttā , pabbajjāmattasamaṇajātimattabrāhmaṇā vā kapaṇādiggahaṇena gahitāti veditabbaṃ .
Duggatāti dukkaraṃ jīvikamupagatā kasiravuttikā .
Tenāha ‘‘ daliddamanussā ’’ ti .
Pathāvinoti maggagāmino .
Vaṇibbakāti dāyakānaṃ guṇakittanavasena , kammaphalakittanamukhena ca yācanakā seyyathāpi naggacariyādayoti atthaṃ dassetuṃ ‘‘ ye iṭṭhaṃ dinnan ’’ tiādi vuttaṃ .
Tadubhayeneva hi dānassa vaṇṇathomanā sambhavati .
Ye vicaranti , te vaṇibbakā nāmāti yojetabbaṃ .
Pasatamattan ti vīhitaṇḍulādivasena vuttaṃ , sarāvamattan ti yāgubhattādivasena .
Opānaṃ vuccati ogāhetvā pātabbato nadītaḷākādīnaṃ sabbasādhāraṇaṃ titthaṃ , opānamivabhūtoti opānabhūto .
Tenāha ‘‘ udapānabhūto ’’ tiādi .
Hutvāti bhāvato .
Sutameva sutajātan ti jāta saddassa anatthantaravācakattamāha yathā ‘‘ kosajātan ’’ ti .
Atītādiatthacintanasamatthatā nāma tassa rañño anumānavasena , itikattabbatāvasena ca veditabbā , na buddhānaṃ viya tattha paccakkhadassitāyāti dassetuṃ ‘‘ atīte ’’ tiādi vuttaṃ .
Puññāpuññānisaṃsacintanañcettha pakaraṇādhigatavasena
M2.309 veditabbaṃ .Puññassāti yaññapuññassa .
Dāyakacittampīti dāyakānaṃ , dāyakaṃ vā cittampi , dātukamyatācittampīti vuttaṃ hoti .
Imesu pana aṭṭhasu aṅgesu aḍḍhatādayo pañca yaññassa tāva parikkhārā hontu tehi vinā tassa asijjhanato
V2.270 , sujātatā , pana sūrūpatā ca kathaṃ yaññassa parikkhāro siyā tadubhayena vināpi tassa sijjhanatoti codanāya sabbesampi aṭṭhannamaṅgānaṃ parikkhārabhāvaṃ anvayato , byatirekato ca dassento ‘‘ ete hi kirā ’’ tiādimāha .Ettha ca keci evaṃ vadanti ‘‘ yathā aḍḍhatādayo pañca yaññassa ekaṃsatova aṅgāni , na evaṃ sujātatā , surūpatā ca , tadubhayaṃ pana anekaṃsatova aṅganti dīpetuṃ arucisūcakassa kira saddassa gahaṇaṃ katan ’’ ti .
Te hi ‘‘ ayaṃ dujjātotiādivacanassa anekaṃsikataṃ maññamānā tathā vadanti , tayidaṃ asāraṃ .
Sabbasādhāraṇavasena hetaṃ byatirekato yaññassa aṅgabhāvadassanaṃ tattha siyā kesañci tathā parivitakko ’’ ti tassāpi avakāsābhāvadassanatthameva evaṃ vuttattā , tadubhayasādhāraṇavaseneva anekaṃsato aṅgabhāvassa adassanato ca .
Kirasaddo panettha tadā brāhmaṇassa cintitākārasūcanattho daṭṭhabbo .
Evamanena cintetvā ‘‘ imānipi aṭṭhaṅgāni tasseva yaññassa parikkhārā bhavantīti vuttānī ’’ ti kirasaddena tassa cintitākāro sūcito hoti .
Evamādīnīti ettha ādi saddena ‘‘ ayaṃ virūpo kittakaṃ … pe … upacchindissati , ayaṃ daliddo , appesakkho , assaddho , appassuto , na atthaññū , na medhāvī kittakaṃ … pe … upacchindissatī ’’ ti etesaṃ saṅgaho veditabbo .