Catutthajjhānakathāvaṇṇanā
233. Yasmā pana catutthajjhānacittameva ‘‘ cetasā ’’ ti vuttaṃ , tañca rāgādiupakkilesamalāpagamato nirupakkilesaṃ nimmalaṃ , tasmā upakkilesavigamanameva parisuddhabhāvoti āha ‘‘ nirupakkilesaṭṭhena parisuddhan ’’ ti .
Yasmā ca parisuddhasseva paccayavisesena pavattiviseso pariyodātatā suddhantasuvaṇṇassa nighaṃsanena pabhassaratā viya , tasmā pabhassaratāyeva pariyodātatāti āha ‘‘ pabhassaraṭṭhena pariyodātan ’’ ti .
Vijju viya pabhāya ito cito ca niccharaṇaṃ pabhassaraṃ yathā ‘‘ ābhassarā ’’ ti .
Odātena vatthenāti ettha ‘‘ odātenā ’’ ti guṇavacanaṃ sandhāya ‘‘ odātena … pe … idan ’’ ti vuttaṃ .
Utupharaṇatthan ti uṇhassa utuno pharaṇadassanatthaṃ .
Kasmāti āha ‘‘ kiliṭṭhavatthenā ’’ tiādi .
Utupharaṇaṃ na hotīti odātavatthena viya savisesaṃ utupharaṇaṃ na hoti , appakamattameva hotīti adhippāyo
V2.122 .Tenāha ‘‘ taṅkhaṇa … pe … balavaṃ hotī ’’ ti .
‘‘ Taṅkhaṇadhotaparisuddhenā ’’ ti ca etena odātasaddo ettha parisuddhavacano eva ‘‘ gihī odātavatthavasano ’’ tiādīsu viya
M2.141 , na setavacano yena kenaci taṅkhaṇadhotaparisuddheneva utupharaṇasambhavatoti dasseti .Nanu ca pāḷiyaṃ ‘‘ nāssa kiñci sabbāvato kāyassa odātena vatthena aphuṭaṃ assā ’’ ti kāyassa odātavatthapharaṇaṃ vuttaṃ , na pana vatthassa utupharaṇaṃ , atha kasmā utupharaṇaṃ idha vuttanti anuyogenāha ‘‘ imissāya hī ’’ tiādi .
Yasmā vatthaṃ viya karajakāyo , utupharaṇaṃ viya catutthajjhānasukhaṃ , tasmā evamattho veditabboti vuttaṃ hoti , etena ca odātena vatthena sabbāvato kāyassa pharaṇāsambhavato , upameyyena ca ayuttattā kāyaggahaṇena tannissitavatthaṃ gahetabbaṃ , vatthaggahaṇena ca tappaccayaṃ utupharaṇanti dasseti .
Neyyatthato hi ayaṃ upamā vuttā .
Vicitradesanā hi buddhā bhagavantoti .
Yogino hi karajakāyo vatthaṃ viya daṭṭhabbo utupharaṇasadisena catutthajjhānasukhena pharitabbattā , utupharaṇaṃ viya catutthajjhānasukhaṃ vatthassa viya tena karajakāyassa pharaṇato , purisassa sarīraṃ viya catutthajjhānaṃ utupharaṇaṭṭhāniyassa sukhassa nissayabhāvato .
Tenāha ‘‘ tasmā ’’ tiādi .
Idañhi yathāvuttavacanassa guṇadassanaṃ .
Ettha ca pāḷiyaṃ ‘‘ parisuddhena cetasā ’’ ti cetogahaṇena catutthajjhānasukhaṃ bhagavatā vuttanti ñāpetuṃ ‘‘ catutthajjhānasukhaṃ , catutthajjhānasukhenā ’’ ti ca vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Nanu ca catutthajjhānasukhaṃ nāma sātalakkhaṇaṃ natthīti ?
Saccaṃ , santasabhāvattā panettha upekkhāyeva ‘‘ sukhan ’’ ti adhippetā .
Tena vuttaṃ sammohavinodaniyaṃ ‘‘ upekkhā pana santattā , sukhamicceva bhāsitā ’’ ti ( vibha . aṭṭha .232; visuddhi .2.644; mahāni . aṭṭha .27; paṭi . ma . aṭṭha .1.105).
Ettāvatāti paṭhamajjhānādhigamaparidīpanato paṭṭhāya yāva catutthajjhānādhigamaparidīpanā , tāvatā vacanakkamena .
Labhanaṃ lābho , so etassāti lābhī , rūpajjhānānaṃ lābhī rūpajjhānalābhī yathā ‘‘ lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan ’’ ti ,( saṃ . ni .2.70; udā .38) labhanasīlo vā lābhī .
Kiṃ labhanasīlo ?
Rūpajjhānānītipi yujjati .
Evamitarasmimpi .
Na arūpajjhānalābhīti na veditabboti yojetabbaṃ .
Kasmāti vuttaṃ ‘‘ na hī ’’ tiādi , aṭṭhannampi samāpattīnaṃ upari abhiññādhigame avinābhāvatoti
M2.142 vuttaṃ hoti .Cuddasahākārehīti ‘‘ kasiṇānulomato , kasiṇapaṭilomato kasiṇānulomapaṭilomato , jhānānulomato , jhānapaṭilomato , jhānānulomapaṭilomato , jhānukkantikato , kasiṇukkantikato , jhānakasiṇukkantikato , aṅgasaṅkantito , ārammaṇasaṅkantito
V2.123 , aṅgārammaṇasaṅkantito aṅgavavatthānato , ārammaṇavavatthānato ’’ ti ( visuddhi .2.365) visuddhimagge vuttehi imehi cuddasahākārehi .Satipi jhānesu āvajjanādipañcavidhavasībhāve ayameva cuddasavidho vasībhāvo abhiññā nibbattane ekantena icchitabboti dassentena ‘‘ cuddasahākārehi ciṇṇavasībhāvan ’’ ti vuttaṃ , iminā ca arūpasamāpattīsu ciṇṇavasībhāvaṃ vinā rūpasamāpattīsu eva ciṇṇavasībhāvena samāpatti na ijjhatīti tāsaṃ abhiññādhigame avinābhāvaṃ dassetīti veditabbaṃ .
Nanu yathāpāṭhameva vinicchayo vattabboti codanaṃ sodheti ‘‘ pāḷiyaṃ panā ’’ tiādinā , sāvasesapāṭhabhāvato nīharitvā esa vinicchayo vattabboti vuttaṃ hoti .
Yajjevaṃ arūpajjhānānipi pāḷiyaṃ gahetabbāni , atha kasmā tāni aggahetvā sāvasesapāṭho bhagavatā katoti ?
Sabbābhiññānaṃ visesato rūpāvacaracatutthajjhānapādakattā .
Satipi hi tāsaṃ tathā avinābhāve visesato panetā rūpāvacaracatutthajjhānapādakā , tasmā tāsaṃ tappādakabhāvaviññāpanatthaṃ tattheva ṭhatvā desanā katā , na pana arūpāvacarajjhānānaṃ idha ananupayogato .
Tenāha ‘‘ arūpajjhānāni āharitvā kathetabbānī ’’ ti .