Cūḷamajjhimamahāsīlavaṇṇanā
194-211.
Evan ti ‘‘ so evaṃ pabbajito samāno pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharatī ’’ tiādinā nayena .
‘‘ Sīlasmin ’’ ti idaṃ niddhāraṇe bhummaṃ tato ekassa niddhāraṇīyattāti āha ‘‘ ekaṃ sīlan ’’ ti .
Apica iminā ādhāre bhummaṃ dasseti samudāyassa avayavādhiṭṭhānattā yathā ‘‘ rukkhe sākhā ’’ ti .
‘‘ Idan ’’ ti padena katvatthavasena samānādhikaraṇaṃ bhummavacanassa
V2.68 katvatthe pavattanato yathā ‘‘ vanappagumbe yatha phusitagge ’’ ti ( khu . pā .6.13; su . ni .236) dasseti ‘‘ paccattavacanatthe vā etaṃ bhumman ’’ ti iminā .Ayamevatthoti paccattavacanattho eva .
Brahmajāleti brahmajālasuttavaṇṇanāyaṃ ,( dī . ni . aṭṭha .1.7) brahmajālasuttapade vā .
Saṃvaṇṇanāvasena vuttanayenāti attho .
‘‘ Idamassa hoti sīlasmin ’’ ti ettha mahāsīlapariyosānena niddhāriyamānassa abhāvato paccattavacanatthoyeva sambhavatīti āha ‘‘ idaṃ assa sīlaṃ hotīti attho ’’ ti , tatoyeva ca pāḷiyaṃ apiggahaṇamakatanti daṭṭhabbaṃ .
212. Attānuvādaparānuvādadaṇḍabhayādīni asaṃvaramūlakāni bhayāni .
‘‘ Sīlassāsaṃvaratoti sīlassa asaṃvaraṇato , sīlasaṃvarābhāvatoti attho ’’ ti ( dī . ni . ṭī .1.280) ācariyena vuttaṃ ,‘‘ yadidaṃ sīlasaṃvarato ’’ ti pana padassa ‘‘ yaṃ idaṃ bhayaṃ sīlasaṃvarato bhaveyyā ’’ ti atthavacanato ,‘‘ sīlasaṃvarahetu bhayaṃ na samanupassatī ’’ ti ca atthassa upapattito sīlasaṃvarato sīlasaṃvarahetūti atthoyeva sambhavati .
‘‘ Yaṃ idaṃ bhayaṃ sīlasaṃvarato bhaveyyā ’’ ti hi pāṭhopi dissati .
‘‘ Saṃvarato ’’ ti hetuṃ vatvā tadadhigamitaatthavasena ‘‘ asaṃvaramūlakassa bhayassa abhāvā ’’ tipi hetuṃ
M2.79 vadati .Yathāvidhānavihitenāti yathāvidhānaṃ sampāditena .
Khattiyābhisekenāti khattiyabhāvāvahena abhisekena .
Muddhani avasittoti matthakeyeva abhisitto .
Ettha ca ‘‘ yathāvidhānavihitenā ’’ ti iminā porāṇakāciṇṇavidhānasamaṅgitāsaṅkhātaṃ ekaṃ aṅgaṃ dasseti ,‘‘ khattiyābhisekenā ’’ ti iminā khattiyabhāvāvahatāsaṅkhātaṃ ,‘‘ muddhani avasitto ’’ ti iminā muddhaniyeva abhisiñcitabhāvasaṅkhātaṃ .
Iti tivaṅgasamannāgato khattiyābhiseko vutto hoti .
Yena abhisittarājūnaṃ rājānubhāvo samijjhati .
Kena panāyamattho viññāyatīti ?
Porāṇakasatthāgatanayena .
Vuttañhi aggaññasuttaṭṭhakathāyaṃ mahāsammatābhisekavibhāvanāya ‘‘ te panassa khettasāmino tīhi saṅkhehi abhisekampi akaṃsū ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .3.131) majjhimāgamaṭṭhakathāya ñca mahāsīhanādasuttavaṇṇanāyaṃ vuttaṃ ‘‘ muddhāvasittenāti tīhi saṅkhehi khattiyābhisekena muddhani abhisittenā ’’ ti ( ma . ni . aṭṭha .1.160) sīhaḷaṭṭhakathāyampi cūḷasīhanādasuttavaṇṇanāyaṃ ‘‘ paṭhamaṃ tāva abhisekaṃ gaṇhantānaṃ rājūnaṃ suvaṇṇamayādīni tīṇi saṅkhāni ca gaṅgodakañca khattiyakaññañca laddhuṃ vaṭṭatī ’’ tiādi vuttaṃ .
Ayaṃ pana tatthāgatanayena abhisekavidhānavinicchayo – abhisekamaṅgalatthañhi alaṅkatapaṭiyattassa maṇḍapassa antokatassa udumbarasākhamaṇḍapassa majjhe suppatiṭṭhite udumbarabhaddapīṭhamhi abhisekārahaṃ abhijaccaṃ khattiyaṃ nisīdāpetvā paṭhamaṃ tāva maṅgalābharaṇabhūsitā
V2.69 jātisampannā khattiyakaññā gaṅgodakapuṇṇaṃ suvaṇṇamayasāmuddikadakkhiṇāvaṭṭasaṅkhaṃ ubhohi hatthehi sakkaccaṃ gahetvā sīsopari ussāpetvā tena tassa muddhani abhisekodakaṃ abhisiñcati , evañca vadeti ‘‘ deva taṃ sabbepi khattiyagaṇā attānamārakkhatthaṃ iminā abhisekena abhisekikaṃ mahārājaṃ karonti , tvaṃ rājadhammesu ṭhito dhammena samena rajjaṃ kārehi , etesu khattiyagaṇesu tvaṃ puttasinehānukampāya sahitacitto , hitasamamettacitto ca bhava , rakkhāvaraṇaguttiyā tesaṃ rakkhito ca bhavāhī ’’ ti .Tato puna purohitopi porohiccaṭhānānurūpālaṅkārehi alaṅkatapaṭiyatto gaṅgodakapuṇṇaṃ rajatamayaṃ saṅkhaṃ ubhohi hatthehi sakkaccaṃ gahetvā tassa sīsopari ussāpetvā tena tassa muddhani abhisekodakaṃ abhisiñcati , evañca vadeti ‘‘ deva taṃ sabbepi brāhmaṇagaṇā
M2.80 attānamārakkhatthaṃ iminā abhisekena abhisekikaṃ mahārājaṃ karonti , tvaṃ rājadhammesu ṭhito dhammena samena rajjaṃ kārehi , etesu brāhmaṇagaṇesu tvaṃ puttasinehānukampāya sahitacitto , hitasamamettacitto ca bhava , rakkhāvaraṇaguttiyā tesaṃ rakkhito ca bhavāhī ’’ ti .Tato puna seṭṭhipi seṭṭhiṭṭhānabhūsanabhūsito gaṅgodakapuṇṇaṃ ratanamayaṃ saṅkhaṃ ubhohi hatthehi sakkaccaṃ gahetvā tassa sīsopari ussāpetvā tena tassa muddhani abhisekodakaṃ abhisiñcati , evañca vadeti ‘‘ deva taṃ sabbepi gahapatigaṇā attānamārakkhatthaṃ iminā abhisekena abhisekikaṃ mahārājaṃ karonti , tvaṃ rājadhammesu ṭhito dhammena samena rajjaṃ kārehi , etesu gahapatigaṇesu tvaṃ puttasinehānukampāya sahitacitto , hitasamamettacitto ca bhava , rakkhāvaraṇaguttiyā tesaṃ rakkhito ca bhavāhī ’’ ti .
Te pana tassa evaṃ vadantā ‘‘ sace tvaṃ amhākaṃ vacanānurūpaṃ rajjaṃ karissasi , iccetaṃ kusalaṃ .
No ce karissasi , tava muddhā sattadhā phalatū ’’ ti evaṃ rañño abhisapanti viyāti daṭṭhabbanti .
Vaḍḍhakīsūkarajātakādīhi cāyamattho vibhāvetabbo , abhisekopakaraṇānipi samantapāsādikādīsu ( pārā . aṭṭha .1. tatiyasaṅgītikathā ) gahetabbānīti .
Yasmā nihatapaccāmitto , tasmā na samanupassatīti sambandho .
Anavajjatā kusalabhāvenāti āha ‘‘ kusalaṃ sīlapadaṭṭhānehī ’’ tiādi .
Idaṃ vuttaṃ hoti – kusalasīlapadaṭṭhānā avippaṭisārapāmojjapītipassaddhidhammā , avippaṭisārādinimittañca uppannaṃ cetasikasukhaṃ paṭisaṃvedeti , cetasikasukhasamuṭṭhānehi ca paṇītarūpehi phuṭṭhasarīrassa uppannaṃ kāyikasukhanti .