Maggāmaggakathāvaṇṇanā
520. Jaṅghacāran ti caṅkamena , ito cito ca vicaraṇaṃ .
So hi jaṅghāsu kilamathavinodanatthaṃ caraṇato ‘‘ jaṅghavihāro , jaṅghacāro ’’ ti ca vutto .
Tenāha pāḷiyaṃ ‘‘ anucaṅkamantānaṃ anuvicarantānan ’’ ti .
Cuṇṇamattikādi nhānīyasambhāro .
Tena vuttan ti ubhosupi
V2.375 anucaṅkamanānuvicaraṇānaṃ labbhanato evaṃ vuttaṃ .Maggo cettha brahmalokagamanūpāyapaṭipadābhūto ujumaggo .
Icchitaṭṭhānaṃ ujukaṃ maggati upagacchati etenāti
M2.426 hi maggo , tadañño amaggo , a -saddo vā vuddhiattho daṭṭhabbo .Tathā hi ‘‘ katamaṃ nu kho ’’ tiādinā maggameva dasseti .
Paṭipadan ti brahmalokagāmimaggassa pubbabhāgapaṭipadaṃ .
Añjasāyanoti ujumaggassa vevacanaṃ pariyāyadvayassa atirekatthadīpanato yathā ‘‘ padaṭṭhānan ’’ ti .
Dutiyavikappe añjasasaddo ujukapariyāyo .
Niyyātīti niyyāniyo , so eva niyyānikoti dasseti ‘‘ niyyāyanto ’’ ti iminā .
Niyyāniko niyyātīti ca ekantaniyyānaṃ vuttaṃ , gacchanto hutvā gacchatīti attho .
Kasmā maggo ‘‘ niyyātī ’’ ti vutto , nanvesa gamane abyāpāroti ?
Saccaṃ .
Yasmā panassa niyyātu-puggalavasena niyyānabhāvo labbhati , tasmā niyyāyantapuggalassa yoniso paṭipajjanavasena niyyāyanto maggo ‘‘ niyyātī ’’ ti vutto .
Karotīti attano santāne uppādeti .
Tathā uppādentoyeva hi taṃ paṭipajjati nāma .
Saha byeti vattatīti sahabyo , sahavattanako , tassa bhāvo sahabyatāti vuttaṃ ‘‘ sahabhāvāyā ’’ ti .
Sahabhāvoti ca salokatā , samīpatā vā veditabbā .
Tathā cāha ‘‘ ekaṭṭhāne pātubhāvāyā ’’ ti .
Sakamevāti attano ācariyena pokkharasātinā kathitameva .
Thometvāti ‘‘ ayameva ujumaggo ayamañjasāyano ’’ tiādinā pasaṃsitvā .
Tathā paggaṇhitvā .
Bhāradvājopi sakameva attano ācariyena tārukkhena kathitameva ācariyavādaṃ thometvā paggaṇhitvā vicaratīti yojanā .
Tena vuttan ti yathā tathā vā abhiniviṭṭhabhāvena pāḷiyaṃ vuttaṃ .
521-522.
Aniyyānikāvāti appāṭihārikāva , aññamaññassa vāde dosaṃ dassetvā aviparītatthadassanatthaṃ uttararahitā evāti attho .
Tulan ti mānapatthatulaṃ .
Aññamaññavādassa āditova viruddhaggahaṇaṃ viggaho , sveva vivadanavasena aparāparaṃ uppanno vivādoti āha ‘‘ pubbuppattiko ’’ tiādi .
Duvidhopi esoti viggaho , vivādoti dvidhā vuttopi eso virodho .
Nānāācariyānaṃ vādatoti nānārucikānaṃ ācariyānaṃ vādabhāvato .
Nānāvādo nānāvidho vādoti katvā , adhunā pana ‘‘ nānāācariyānaṃ vādo nānāvādo ’’ ti pāṭho .
523. Ekassāpīti
M2.427 tumhesu dvīsu ekassāpi .Ekasmin ti sakavādaparavādesu ekasmimpi .
Saṃsayo natthīti ‘‘ maggo nu kho , na maggo ’’ ti vicikicchā natthi , añjasānañjasābhāve pana saṃsayo .
Tena vuttaṃ ‘‘ esa kirā ’’ tiādi evaṃ satīti yadi sabbattha
V2.376 maggasaññino , evaṃ sati ‘‘ kismiṃ vo viggaho ’’ ti bhagavā pucchati .Itisaddena cettha ādyatthena vivādo , nānāvādo ca saṅgahito .
524.‘‘ Icchitaṭṭhānaṃ ujukaṃ maggati upagacchati etenāti maggo , ujumaggo .
Tadañño amaggo , a-saddo vā vuddhiattho daṭṭhabbo ’’ ti heṭṭhā vuttovāyamattho .
Anujumaggeti etthāpi a-saddo vuddhiattho ca yujjati .
Tameva vatthun ti sabbesampi brāhmaṇānaṃ maggassa maggabhāvasaṅkhātaṃ , sakamaggassa ujumaggabhāvasaṅkhātañca vatthuṃ .
Sabbe teti sabbe te nānāācariyehi vuttamaggā , ye pāḷiyaṃ ‘‘ addhariyā brāhmaṇā ’’ tiādinā vuttā .
Ayamettha pāḷiattho – addharo nāma yaññaviseso , tadupayogibhāvato addhariyāni vuccanti yajūni , tāni sajjhāyantīti addhariyā , yajuvedino .
Tittirinā nāma isinā katā mantāti tittirā , te sajjhāyantīti tittiriyā , yajuvedino eva .
Yajuvedasākhā hesā , yadidaṃ tittiranti .
Chando vuccati visesato sāmavedo , taṃ sarena kāyantīti chandokā , sāmavedino .
‘‘ Chandogā ’’ tipi tatiyakkharena paṭhanti , so evattho .
Bahavo iriyo thomanā etthāti bavhāri , iruvedo , taṃ adhīyantīti bavhārijjhā .
Bahūnīti etthāyaṃ upamāsaṃsandanā – yathā te nānāmaggā ekaṃsato tassa gāmassa vā nigamassa vā pavesāya honti , evaṃ brāhmaṇehi paññāpiyamānāpi nānāmaggā ekaṃsato brahmalokūpagamanāya brahmunā sahabyatāya hontīti .
525. Paṭijānitvā pacchā niggayhamānā avajānantīti pubbe niddosataṃ sallakkhamānā paṭijānitvā pacchā sadosabhāvena niggayhamānā ‘‘ netaṃ mama vacanan ’’ ti avajānanti , na paṭijānantīti attho .
527-529.
Te
M2.428 tevijjāti tevijjakā te brāhmaṇā .Evasaddena ñāpito attho idha natthīti va-kāro gahito , so ca anatthakovāti dasseti ‘‘ āgamasandhimattan ’’ ti iminā , vaṇṇāgamena padantarasandhimattaṃ katanti attho .
Andhapaveṇīti andhapanti .
‘‘ Paṇṇāsasaṭṭhi andhā ’’ ti idaṃ tassā andhapaveṇiyā mahato gacchagumbassa anuparigamanayogyatādassanaṃ .
Evañhi te ‘‘ suciraṃ velaṃ mayaṃ maggaṃ gacchāmā ’’ ti saññino honti .
Andhānaṃ paramparasaṃsattavacanena yaṭṭhigāhakavirahatā dassitāti vuttaṃ ‘‘ yaṭṭhigāhakenā ’’ tiādi .
Tadudāharaṇaṃ dassentena ‘‘ eko kirā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Anuparigantvāti kañci kālaṃ anukkamena samantato
V2.377 gantvā .Kacchan ti kacchabandhadussakaṇṇaṃ .
‘‘ Kacchaṃ bandhantī ’’ tiādīsu ( cūḷava . aṭṭha .280; vi . saṅga . aṭṭha .34.42) viya hi kacchasaddo nibbasanavisesapariyāyo .
Apica kacchan ti upakacchakaṭṭhānaṃ .
‘‘ Sambādho nāma ubho upakacchakā muttakaraṇan ’’ tiādīsu ( pāci .800) viya hi kāyekadesavācako kacchasaddo .
Cakkhumāti yaṭṭhigāhakaṃ vadati .
‘‘ Purimo ’’ tiādi yathāvuttakkamena veditabbo .
Nāmakaññevāti atthābhāvato nāmamattameva , taṃ pana bhāsitaṃ tehi sārasaññitampi nāmamattatāya asārabhāvato nihīnamevāti atthamattaṃ dasseti ‘‘ lāmakaṃyevā ’’ ti iminā .
530. Yoti brahmaloko .
Yatoti bhummatthe nissakkavacanaṃ .
Sāmaññajotanāya visese avatiṭṭhanato visesaparāmasanaṃ dassetuṃ ‘‘ yasmiṃ kāle ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Uggamanakāle ’’ tiādinā pakaraṇādhigatamāha .
Āyācantīti uggamanaṃ patthenti .
Kasmā ?
Lokassa bahukārabhāvato .
Tathā thomanādīsu .
Sommoti sītalo .
Ayaṃ kira brāhmaṇānaṃ laddhi ‘‘ pubbebrāhmaṇānamāyācanāya candimasūriyā ’ gantvā loke obhāsaṃ karontī ’’ ti .
532. Idha pana kiṃ vattabban ti imasmiṃ pana appaccakkhabhūtassa brahmuno sahabyatāya maggadesane tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ kiṃ vattabbaṃ atthi , ye paccakkhabhūtānampi candimasūriyānaṃ sahabyatāya maggaṃ desetuṃ na sakkontīti adhippāyo .
‘‘ Yatthā ’’ ti iminā ‘‘ idhā ’’ ti vuttamevatthaṃ paccāmasati .