Aciravatīnadīupamākathāvaṇṇanā
542. Samabharitāti
M2.429 sampuṇṇā .Tato eva kākapeyyā .
Pārāti pārimatīra , ālapanametanti dassetuṃ ‘‘ ambho ’’ ti vuttaṃ .
Apāran ti orimatīraṃ .
Ehīti āgacchāhi .
Vatāti ekaṃsena .
Atha gamissasi , evaṃ sati ehīti yojanā .
‘‘ Atthime ’’ tiādi avhānakāraṇaṃ .
544. Pañcasīla … pe … veditabbā yamaniyamādibrāhmaṇadhammānaṃ tadantogadhabhāvato .
Tabbiparītāti pañcasīlādiviparītā pañcaverādayo .
Indan ti indanāmakaṃ devaputtaṃ , sakkaṃ vā .
‘‘ Aciravatiyā tīre nisinno ’’ ti iminā yassā tīre nisinno , tadeva upamaṃ katvā āharati dhammarājā
V2.378 dhammadhātuyā suppaṭividdhattāti dasseti .‘‘ Punapī ’’ ti vatvā ‘‘ aparampī ’’ ti vacanaṃ itarāyapi nadīupamāya saṅgaṇhanatthaṃ .
546. Kāmayitabbaṭṭhenāti kāmanīyabhāvena .
Bandhanaṭṭhenāti kāmayitabbato sattānaṃ cittassa ābandhanabhāvena .
Kāmañcāyaṃ guṇasaddo atthantaresupi diṭṭhapayogo , tesaṃ panettha asambhavato pārisesañāyena bandhanaṭṭhoyeva yuttoti dassetuṃ ayamatthuddhāro āraddho .
Ahatānan ti adhotānaṃ abhinavānaṃ .
Etthāti khandhakapāḷipade paṭalaṭṭhoti paṭalasaddassa , paṭalasaṅkhāto vā attho .
Guṇaṭṭhoti guṇasaddassa attho nāma .
Esa nayo sesesupi .
Accentīti atikkamma pavattanti .
Etthāti somanassajātakapāḷipade .
Dakkhiṇāti tiracchānagate dānacetanā .
Etthāti dakkhiṇavibhaṅgasuttapade ( ma . ni .3.379) mālāguṇeti mālādāme .
Etthāti satipaṭṭhāna -( dī . ni .2.378; ma . ni .1.109) dhammapadapāḷi padesu ,( dha . pa .53) nidassanamattañcetaṃ koṭṭhāsāpadhānasīlādisukkādisampadājiyāsupi pavattanato .
Hoti cettha –
‘‘ Guṇo paṭalarāsānisaṃse koṭṭhāsabandhane ;
Sīlasukkādyapadhāne , sampadāya jiyāya cā ’’ ti .
Esevāti
M2.430 bandhanaṭṭho eva .Na hi rūpādīnaṃ kāmetabbabhāve vuccamāne paṭalaṭṭho yujjati tathā kāmetabbatāya anadhippetattā .
Rāsaṭṭhādīsupi eseva nayo .
Pārisesato pana bandhanaṭṭhova yujjati .
Yadaggena hi nesaṃ kāmetabbatā , tadaggena bandhanabhāvoti .
Koṭṭhāsaṭṭhopi cettha yujjateva cakkhuviññeyyādikoṭṭhāsabhāvena nesaṃ kāmetabbato .
Koṭṭhāse ca guṇasaddo dissati ‘‘ diguṇaṃ vaḍḍhetabban ’’ tiādīsu viya .
‘‘ Asaṅkhyeyyāni nāmāni , saguṇena mahesino ;
Guṇena nāmamuddheyyaṃ , api nāmasahassato ’’ ti .( dha . sa . aṭṭha .1313; udā . aṭṭha .53; paṭi . ma . aṭṭha .1.1.76)–
Ādīsu pana sampadāṭṭho guṇasaddo , sopi idha na yujjatīti anuddhaṭo .
Dassanameva idha vijānananti āha ‘‘ passitabbā ’’ ti .
‘‘ Sotaviññāṇena sotabbā ’’ tiādiatthaṃ
V2.379 ‘‘ etenupāyenā ’’ ti atidisati .Gavesitāpi ‘‘ iṭṭhā ’’ ti vuccanti , te idha nādhippetāti dassetuṃ ‘‘ pariyiṭṭhā vā hontu mā vā ’’ ti vuttaṃ .
Icchitā eva hi idha iṭṭhā , tenāha ‘‘ iṭṭhārammaṇabhūtā ’’ ti , sukhārammaṇabhūtāti attho .
Kāmanīyāti kāmetabbā .
Iṭṭhabhāvena manaṃ appayanti vaḍḍhentīti manāpā .
Piyajātikāti piyasabhāvā .
Ārammaṇaṃ katvāti attānamārammaṇaṃ katvā .
Kammabhūte ārammaṇe sati rāgo uppajjatīti taṃ kāraṇabhāvena nidassento ‘‘ rāguppattikāraṇabhūtā ’’ ti āha .
Gedhenāti lobhena .
Abhibhūtā hutvā pañca kāmaguṇe paribhuñjantīti yojanā .
Mucchākāran ti mohanākāraṃ .
Adhiosannāti adhigayha ajjhosāya avasannā .
Tena vuttaṃ ‘‘ ogāḷhā ’’ ti .
Sānan ti avasānaṃ .
Pariniṭṭhānappattāti gilitvā pariniṭṭhāpanavasena pariniṭṭhānaṃ uyyātā .
Ādīnavan ti kāmaparibhoge sampati , āyatiñca dosaṃ apassantā .
Ghāsacchādanādisambhoganimittasaṃkilesato nissaranti apagacchanti etenāti nissaraṇaṃ , yoniso paccavekkhitvā tesaṃ paribhogapaññā .
Tadabhāvato anissaraṇapaññāti atthaṃ dassento ‘‘ idametthā ’’ tiādimāha .
Paccavekkhaṇaparibhogavirahitāti yathāvuttapaccavekkhaṇañāṇena paribhogato virahitā .
548-9.
Āvarantīti
M2.431 kusaladhammuppattiṃ ādito vārenti .Nivārentīti niravasesato vārayanti .
Onandhantīti ogāhantā viya chādenti .
Pariyonandhantīti sabbaso chādenti .
Āvaraṇādīnaṃ vasenāti yathāvuttānaṃ āvaraṇādiatthānaṃ vasena .
Te hi āsevanabalavatāya purimapurimehi pacchimapacchimā daḷhataratamādibhāvappattā .