Acelakassapavatthuvaṇṇanā
381. Evaṃ
M2.346V2.304 jāliyasuttaṃ saṃvaṇṇetvā idāni mahāsīhanādasuttaṃ saṃvaṇṇento yathānupubbaṃ saṃvaṇṇanokāsassa pattabhāvaṃ vibhāvetuṃ , jāliyasuttassānantaraṃ saṅgītassa suttassa mahāsīhanādasuttabhāvaṃ vā pakāsetuṃ ‘‘ evaṃ me sutaṃ … pe … uruññāyaṃ viharatīti mahāsīhanādasuttan ’’ ti āha .Etadeva nāman ti yasmiṃ raṭṭhe taṃ nagaraṃ , tassa raṭṭhassapi yasmiṃ nagare bhagavā vihāsi , tassa nagarassapi ‘‘ uruññā ’’ tveva nāmaṃ , tasmā uruññāyan ti uruññānāmajanapade uruññānāmanagareti āvuttiādinayena attho veditabbo .
Iminā imamatthaṃ dasseti – na sabbattha niyatapulliṅgaputhuvacanāva janapadavācī saddā , katthaci aniyatapulliṅgaputhuvacanāpi yathā ‘‘ āḷaviyaṃ viharatī ’’ ti ( pāci .84,89) keci janapadamevatthaṃ vadanti , taṃ apanetuṃ ‘‘ bhagavā hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Ramaṇīyoti manoharabhūmibhāgatāya , chāyūdakasampattiyā , janavivittatāya ca manoramo .
Migānaṃ abhayaṃ deti etthāti migadāyo .
Tenāha ‘‘ so ’’ tiādi .
Celaṃ vatthaṃ , taṃ natthi assāti aceloti vuttaṃ ‘‘ naggaparibbājako ’’ ti .
Nāman ti gottanāmaṃ .
Tapanaṃ santapanaṃ kāyassa khedanaṃ tapo , so etassa atthīti tapassī .
Yasmā tathābhūto tapaṃ nissito , tapo ca taṃ nissito hoti , tasmā ‘‘ tapanissitakan ’’ ti āha .
Muttācārādīti ettha ādi saddena parato pāḷiya ( dī . ni .1.397) māgatā hatthāpalekhanādayo saṅgahitā .
Lūkhaṃ pharusaṃ sādhusammatācāravirahato apasādanīyaṃ ājīvati vattatīti lūkhājīvīti aṭṭhakathāmuttakanayo .
Uppaṇḍetīti uhasanavasena paribhāsati .
Upavadatīti avaññāpubbakaṃ apavadati .
Tena vuttaṃ ‘‘ hīḷeti vambhetī ’’ ti .
‘‘ Hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’ tiādīsu viya dhamma saddo hetupariyāyoti āha ‘‘ kāraṇassa anukāraṇan ’’ ti .
Tathāvuttasaddatthoyevettha kāraṇasaddassa hetubhāvato .
Atthavasā payutto hi saddapayogo .
Soyeva ca saddattho parehi vuccamāno anukāraṇaṃ tadanurūpaṃ tassadisaṃ vā
V2.305 tato pacchā vā vuttakāraṇabhāvato .Parehīti yesaṃ tumhehi idaṃ vuttaṃ , tehi parehi .
Vuttakāraṇenāti yathā
M2.347 tehi vuttaṃ , tathā ce tumhehi na vuttaṃ , evaṃ sati tehi vuttakāraṇena sakāraṇo hutvā tumhākaṃ vādo vā tato paraṃ tassa anuvādo vā koci appamattakopi viññūhi garahitabbaṃ kāraṇaṃ ṭhānaṃ nāgaccheyya , kimevaṃ nāgacchatīti yojanā .‘‘ Idaṃ vuttaṃ hotī ’’ tiādinā tadevatthaṃ saṅkhepato dasseti .
382. Idāni yaṃ vibhajjavādaṃ sandhāya bhagavatā ‘‘ na mete vuttavādino ’’ ti saṅkhepena vatvā taṃ vibhajitvā dassetuṃ ‘‘ idhāhaṃ kassapā ’’ tiādi vuttaṃ , taṃ vibhāgena dassento ‘‘ idhekacco ’’ tiādimāha .
Bhagavā hi niratthakaṃ anupasamasaṃvattanikaṃ kāyakilamathaṃ ‘‘ attakilamathānuyogo dukkho anariyo anatthasaṃhito ’’ tiādinā ( saṃ . ni .5.1081; mahāva .13).
Garahati , sātthakaṃ pana upasamasaṃvattanikaṃ kāyakilamathaṃ ‘‘ āraññiko hoti , paṃsukūliko hotī ’’ tiādinā ( a . ni .5.181,182; pari .325) vaṇṇeti .
Appapuññatāyāti apuññatāya .
Appasaddo cettha ‘‘ dvattichadanassa pariyāyaṃ appaharite ṭhitena adhiṭṭhātabban ’’ tiādīsu ( pāci .135) viya abhāvattho .
Micchādiṭṭhibhāvato kammaphalaṃ paṭikkhipantena ‘‘ natthi dinnan ’’ tiādinā ( dī . ni .1.171; ma . ni .1.445;2.94,225;3.91,116,136; saṃ . ni .3.210; a . ni .3.118;10.176; dha . sa .1221; vibha .907) micchādiṭṭhiṃ purakkhatvā jīvitavuttihetu tathā tathā duccaritapūraṇaṃ sandhāya ‘‘ tīṇi duccaritāni pūretvā ’’ ti vuttaṃ .
Bhiyyosomattāyāti mattato atirekaṃ .
‘‘ Bhiyyoso ’’ ti hi idaṃ bhiyyosaddena samānatthaṃ nepātikaṃ .
Anesanavasenāti kohaññe ṭhatvā asantaguṇasambhāvanicchāya yathā tathā tapaṃ katvā anesitabbamesanāvasena micchājīvenāti attho .
Yathāvuttanayena jīvitavuttihetu tīṇi duccaritāni pūretvā .
Ime dveti ‘‘ appapuñño , puññavā ’’ ti ca vutte duccaritakārino dve puggale .
Dutiyanaye ime dveti ‘‘ appapuñño , puññavā ’’ ti ca vutte sucaritakārino dve puggale .
Paṭhamadutiyanayesu vuttanayeneva tatiyacatutthanayesupi yathākkamaṃ attho veditabbo .
Paṭhamatatiyanayesu cettha ahetukaakiriyavādino .
Dutiyacatutthanayesu pana kammakiriyavādinoti daṭṭhabbaṃ .
Appadukkhavihārīti
M2.348 appakaṃ dukkhena vihārī .Bāhirakācārayuttoti sāsanācārato bāhirakena
V2.306 titthiyācārena yutto .Attānaṃ sukhetvāti adhammikena anesanāya laddhapaccayanimittena sukhena attānaṃ sukhetvā sukhaṃ katvā ,‘‘ sukhe ṭhapetvā ’’ ti adhunā pāṭho .
‘‘ Na dāni mayā sadiso atthī ’’ tiādinā taṇhāmānadiṭṭhisaṅkhātānaṃ tissannaṃ maññanānaṃ vasena duccaritapūraṇamāha .
Lābhasakkāraṃ vā uppādento tīṇi duccaritāni puretvāti sambandho .
Micchādiṭṭhivasenāti ‘‘ natthi kāmesu doso ’’ ti evaṃ pavattamicchādiṭṭhivasena .
Paribbājikāyāti bāhirapabbajjamupagatāya tāpasadārikāya , channaparibbājikāya ca .
‘‘ Aparo ’’ ti etthāpi hi ‘‘ tāpaso vā channaparibbājako vā ’’ ti adhikāro .
Daharāyāti taruṇāya .
Mudukāyāti sukhumālāya .
Lomasāyāti tanutambalomatāya appalomavatiyā .
Lomaṃ etissā atthīti lomasā .
Liṅgattayepi hi sa-paccayena padasiddhimicchanti saddavidū .
Kāmesūti vatthukāmesu .
Pātabbatan ti paribhuñjitabbaṃ .
Paribhogattho hettha pā -saddo , tabbasaddo ca bhāvasādhano .
Tā-saddo pana sakatthe yathā ‘‘ devatā ’’ ti , pātabbatan ti vā paribhuñjanakataṃ , kattusādhano cettha tabbasaddo yathā uparipaṇṇāsake pañcattayasutte ‘‘ ye hi keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā diṭṭhasutamutaviññātabbasaṅkhāramattena etassa āyatanassa upasampadaṃ paññapentī ’’ ti ( ma . ni .3.24) tathā hi tadaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘ vijānātīti viññātabbaṃ , diṭṭhasutamutaviññātamattena pañcadvārikasaññāpavattimattenāti ayañhi ettha attho ’’ ti ,( ma . ni . aṭṭha .3.24) taṭṭīkāya ñca ‘‘ yathā niyyantīti niyyānikāti bahulaṃ vacanato kattusādhano niyyānikasaddo , evaṃ idha viññātabbasaddoti āha ‘ vijānātīti viññātabban ’ ti ,’’ tā-saddo pana bhāve .
Assādiyamānapakkhe ṭhito kilesakāmopi vatthukāmapariyāpannoyeva , tasmā tesu yathāruci paribhuñjantoti attho .
Idan ti nayacatukkavasena vuttaṃ atthappabhedavibhajanaṃ .
‘‘ Titthiyavasena āgataṃ aṭṭhakathāyaṃ tathā vibhattattā ’’ ti ( dī . ni . ṭī .1.382) ācariyena vuttaṃ , tathāyeva pana pāḷiyampi vibhattanti veditabbaṃ .
Sāsanepīti imasmiṃ sāsanepi .
Kathaṃ
M2.349 labbhatīti āha ‘‘ ekacco hī ’’ tiādi .Yasmā na labhati , tasmā anesanaṃ katvātiādinā yojetabbaṃ .
Arahattaṃ vā attani asantaṃ ‘‘ atthi me ’’ ti yathārutaṃ paṭijānitvā .
Sāmantajappanapaccayapaṭisevanairiyāpathasannissitasaṅkhātāni tīṇi vā kuhanavatthūni paṭisevitvā .
Tādisovāti
V2.307 dhutaṅga ( visuddhi .1.22; theragā . aṭṭha .2.844 ādayo ) samādānavasena lūkhājīvī eva .Anesanavasenāti nidassanamattaṃ .
‘‘ Arahattapaṭijānanenā ’’ tiādipi hi vattabbaṃ .
Dullabhasukho bhavissāmi duggatīsu upapattiyāti adhippāyo .
Asakkontoti ettha antasaddo bhāvalakkhaṇe , asakkuṇamāne satīti attho .
383. Asukaṭṭhānatoti asukabhavato .
Āgatāti upapattivasena idhāgatā .
Idāni gantabbaṭṭhānañcāti upapattivaseneva āyatiṃ gamitabbabhavañca .
Tatoti atītabhavato .
Puna upapattin ti āyatiṃ anantarabhave puna upapattiṃ , tato anantarabhavepi puna upapattinti punappunaṃ nibbattiṃ .
Kena kāraṇena garahissāmīti ettha yathābhūtamajānanto icchādosavasena yaṃ kiñci garaheyya , na tathā cāhaṃ , ahaṃ pana yathābhūtaṃ jānanto sabbampetaṃ kena kāraṇena garahissāmi , sabbassapetassa tapassa garahāya kāraṇaṃ natthīti imamadhippāyaṃ dassento ‘‘ garahitabbamevā ’’ tiādimāha .
Bhaṇḍikan ti puṭabhaṇḍikaṃ .
Upamāpakkhe parisuddhatāya dhotaṃ , tathā adhotañca , upameyyapakkhe pana pasaṃsitabbaguṇatāya dhotaṃ parisuddhaṃ , tathā adhotañcāti attho .
Tamatthan ti garahitabbassa ceva garahaṇaṃ , pasaṃsitabbassa ca pasaṃsanaṃ .
384. Diṭṭhadhammikassa , samparāyikassa ca atthassa sādhanavasena pavattiyā garukattā na koci na sādhūti vadati .
Pañcavidhaṃ veran ti pāṇātipātādipañcavidhaveraṃ .
Tañhi pañcavidhassa sīlassa paṭipakkhabhāvato , sattānaṃ verahetutāya ca ‘‘ veran ’’ ti vuccati , tato eva ca taṃ na koci ‘‘ sādhū ’’ ti vadati tathā diṭṭhadhammikādiatthānamasādhanato , sattānaṃ sādhubhāvassa dūsanato ca .
Na nirundhitabban ti rūpaggahaṇe na nivāretabbaṃ .
Dassanīyadassanattho hi cakkhupaṭilābhoti tesamadhippāyo .
Ayameva nayo
M2.350 sotādīsupi .Yadaggena tesaṃ pañcadvāre asaṃvaro sādhu , tadaggena tattha saṃvaro na sādhūti adhippāyo hotīti āha ‘‘ puna … pe … asaṃvaran ’’ ti .
Ayamettha aṭṭhakathāto aparo nayo – yaṃ te ekaccaṃ vadanti ‘‘ sādhū ’’ ti te ‘‘ eke samaṇabrāhmaṇā ’’ ti vuttā titthiyā yaṃ attakilamathānuyogādiṃ ‘‘ sādhū ’’ ti vadanti , taṃ mayaṃ na ‘‘ sādhū ’’ ti vadāma .
Yaṃ te … pe …‘‘ na sādhū ’’ ti yaṃ pana te anavajjapaccayaparibhogaṃ , sunivatthasupārutādisammāpaṭipattiñca ‘‘ na sādhū ’’ ti vadanti , taṃ mayaṃ ‘‘ sādhū ’’ ti vadāmāti .
Iti
V2.308 yaṃ paravādamūlakaṃ catukkaṃ dassitaṃ , tadeva puna sakavādamūlakaṃ catukkaṃ katvā dassitanti viññāpetuṃ ‘‘ evan ’’ tiādi vuttaṃ .Yañhi kiñci kenaci samānaṃ , tenapi taṃ samānameva .
Yañca kiñci kenaci asamānaṃ , tenapi taṃ asamānamevāti āha ‘‘ samānāsamānatan ’’ ti .
Ettha ca samānatan ti samānatāmattaṃ .
Anavasesato hi pahātabbadhammānaṃ pahānaṃ , upasampādetabbadhammānaṃ upasampādanañca sakavādeva dissati , na paravāde .
Tena vuttaṃ ‘‘ tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmī ’’ tiādi .
Sakavādaparavādānurūpaṃ vuttanayena pañcasīlādivaseneva attho veditabbo .