Titthiyaparivāsakathāvaṇṇanā
404. Paṭisedhetvāti tathā bhāvābhāvadassanena paṭikkhipitvā .
Yaṃ bhagavā pāthikavagge udumbarikasutte ( dī . ni .3.57)‘‘ idha nigrodha tapassī ’’ tiādinā upakkilesavibhāgaṃ , pārisuddhivibhāgañca dassento saparisassa nigrodhaparibbājakassa purato sīhanādaṃ nadati , taṃ dassetuṃ ‘‘ idānī ’’ tiādi vuttaṃ .
Naditapubban ti udumbarikasutte āgatanayena pubbe nigrodhaparibbājakassa naditaṃ
M2.365 .Tapabrahmacārīti uttamatapacārī , tapena vā vīriyena brahmacārī .
Idan ti ‘‘ rājagahe … pe … pañhaṃ apucchī ’’ ti pāḷiyaṃ āgatavacanaṃ .
Ācariyena ( dī . ni . ṭī .1.403) pana yathāvuttaṃ aṭṭhakathāvacanameva paccāmaṭṭhaṃ .
Ettha ca kāmaṃ yadā nigrodho pañhamapucchi , bhagavā cassa vissajjesi , na tadā bhagavā gijjhakūṭe pabbate viharati , rājagahasamīpeyeva udumbarikāya deviyā uyyāne viharati tattheva tathā pucchitattā , vissajjitattā
V2.321 ca , tathāpi gijjhakūṭe pabbate bhagavato vihāro na tāva vicchinno , tasmā pāḷiyaṃ ‘‘ tatra man ’’ tiādivacanaṃ , aṭṭhakathāyañca ‘‘ tatra rājagahe gijjhakūṭe pabbate viharantaṃ man ’’ tiādivacanaṃ vuttanti imamatthampi ‘‘ yaṃ taṃ bhagavā ’’ tiādinā viññāpetīti daṭṭhabbaṃ .‘‘ Gijjhakūṭe pabbate ’’ ti idaṃ tattha katavihāraṃ sandhāya vuttanti dasseti ‘‘ gijjhakūṭe mahāvihāre ’’ ti iminā .
Udumbarikāyāti tannāmikāya .
Uyyāneti tattha kataparibbājakārāmaṃ sandhāya vadati .
Nigrodho nāma channaparibbājako .
Sandhāno nāma pañcaupāsakasataparivāro anāgāmiupāsako .
Kathāsallāpan ti ‘‘ yagghe gahapati jāneyyāsi , kena samaṇo gotamo saddhiṃ sallapatī ’’ tiādinā ( dī . ni .3.53) sallāpakathaṃ .
Paran ti atisayatthe nipāto .
Viyāti padapūraṇamatte yathā taṃ ‘‘ ativiyā ’’ ti .
Andhabālan ti paññācakkhunā andhaṃ bālajanaṃ .
Yogeti naye , dukkhanissaraṇūpāyeti attho .
405. Anenāti bhagavatā .
Khandhaketi mahāvagge pabbajjakhandhake ( mahāva .96) yaṃ parivāsaṃ parivasatīti yojanā .
‘‘ Pubbe aññatitthiyo bhūtoti aññatitthiyapubbo ’’ ti ( sārattha . ṭī .76) ācariyasāriputtattherena vuttaṃ .
Paṭhamaṃ pabbajjaṃ gahetvāva parivasatīti āha ‘‘ sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhito ’’ ti .
Tan ti dvīhi ākārehi vuttaṃ parivāsaṃ .
Pabbajjan ti ‘‘ ākaṅkhati pabbajjaṃ , ākaṅkhati upasampadan ’’ ti ettha vuttaṃ pabbajjaggahaṇaṃ .
‘‘ Uttaridirattatirattaṃ sahaseyyaṃ kappeyyā ’’ ti ( pāci .51) ettha dirattaggahaṇaṃ viya vacanasiliṭṭhatāvaseneva vuttaṃ .
Yasmā pana sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhiteneva parivasitabbaṃ , na gihibhūtena , tasmā aparivasitvāyeva pabbajjaṃ labhati .
Na gāmappavesanādīnīti ettha ādi saddena navesiyāvidhavāthullakumārikapaṇḍakabhikkhunigocaratā , sabrahmacārīnaṃ kiṃ karaṇīyesu dakkhānalasāditā , uddesaparipucchādīsu tibbacchandatā , yassa titthāyatanato
M2.366 idhāgato , tassa avaṇṇabhaṇane attamanatā , buddhādīnaṃ avaṇṇabhaṇane anattamanatā , yassa titthāyatanato idhāgato , tassa vaṇṇabhaṇane anattamanatā , buddhādīnaṃ vaṇṇabhaṇane attamanatāti imesaṃ sattavattānaṃ saṅgaho veditabbo .Pūrentena parivasitabban ti yadā parivasati , tadā pūramānena parivasitabbaṃ .
Aṭṭhavattapūraṇenāti yathāvuttānaṃ aṭṭhannaṃ vattānaṃ pūraṇena .
Etthāti parivāse , upasampadāya vā .
Ghaṃsitvā koṭṭetvāti ajjhāsayavīmaṃsanavasena suvaṇṇaṃ viya ghaṃsitvā koṭṭetvā .
Pabbajjāyāti nidassanamattaṃ .
Upasampadāpi hi tena saṅgayhati .
‘‘ Gaṇamajjhe nisīditvāti upasampadākammassa gaṇappahonakānaṃ bhikkhūnaṃ majjhe saṅghatthero viya tassa anuggahatthaṃ nisīditvā ’’ ti ( dī . ni . ṭī .1.405) ācariyena vuttaṃ , idāni
V2.322 pana bahūsupi potthakesu ‘‘ taṃ nisīdāpetvā ’’ ti kāritavasena pāṭho dissati .Aciramupasampannassa assāti acirūpasampanno , atthamattaṃ pana dassetuṃ ‘‘ upasampanno hutvā naciramevā ’’ ti āha .
Kāyacittavivekāva idhādhippetā upadhivivekatthaṃ paṭipajjanādhikārattāti vuttaṃ ‘‘ kāyena ceva cittena cā ’’ ti .
Vūpakaṭṭhoti vivitto .
Tādisassa sīlavisodhane appamādo avuttasiddhoti kammaṭṭhāne appamādameva dasseti .
Pesitacittoti nibbānaṃ pati pesitacitto , tanninno tappoṇo tappabbhāroti vuttaṃ hoti , evaṃbhūto ca tathā anapekkhatāya vissajjitakāyo nāmāti adhippāyamāvikātuṃ ‘‘ vissaṭṭhaattabhāvo ’’ ti vuttaṃ .
Attāti cettha cittaṃ vuccati rūpakāyassa avisayattā .
Yassāti arahattaphalassa .
Jātikulaputtāpi ācārasampannā eva arahattādhigamāya pabbajjāpekkhā hontīti tepi jātikulaputte teheva ācārakulaputtehi ekasaṅgahe karonto ‘‘ ācārakulaputtā ’’ ti āha .
Iminā hi ācārasampannā jātikulaputtāpi saṅgahitā honti .
Ācārasampannānamevādhippetabhāvo ca ‘‘ sammadevā ’’ ti saddantarena viññāyati .
‘‘ Otiṇṇomhi jātiyā ’’ tiādinā nayena hi saṃvegapubbikaṃ yathānusiṭṭhaṃ pabbajjaṃ sandhāya ‘‘ sammadevā ’’ ti vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ hetunāva kāraṇenevā ’’ ti .
Tattha hetunāti nayena upāyena .
Kāraṇenevāti tabbivaraṇavacanaṃ
M2.367 .Tan ti arahattaphalaṃ .
Tadeva hi ‘‘ anuttaraṃ brahmacariyapariyosānan ’’ ti vattumarahati aññesaṃ tathā abhāvato .
‘‘ Yaṃtaṃsaddā niccasambandhā ’’ ti saddanayenapi tadatthaṃ dasseti ‘‘ tassa hī ’’ tiādinā .
‘‘ Yassatthāya … pe … pabbajjantī ’’ ti pubbe vuttassa tassa arahattaphalassa atthāya kulaputtā pabbajanti , tasmā arahattaphalamidhādhippetanti viññāyatīti adhippāyo .
Natthi paro jano tathā sacchikaraṇe paccayo yassāti aparappaccayo , taṃ .
Upa-saddo viya saṃ -saddopi dhātusaddānuvattakoti vuttaṃ ‘‘ pāpuṇitvā ’’ ti , patvā adhigantvāti attho .
Upa -saddo vā dhātusaddānuvattako , saṃ -saddo pana dhātuvisesakoti āha ‘‘ sampādetvā ’’ ti , asekkhā sīlasamādhipaññāyo nipphādetvā , paripūretvāvāti attho .
Niṭṭhāpetun ti nigamanavasena pariyosāpetuṃ .
‘‘ Brahmacariyapariyosānaṃ … pe … vihāsī ’’ ti iminā eva hi arahattanikūṭena desanā pariyosāpitā , taṃ pana nigametuṃ ‘‘ aññataro … pe … ahosī ’’ ti dhammasaṅgāhakehi vuttaṃ .
Ekatova idha aññataro , na pana nāmagottādīhi apākaṭato .
Arahantānan ti ubbāhane cetaṃ sāmivacanaṃ .
Tathā ubbāhitattā ca tesamabbhantaroti attho āpannoti adhippāyaṃ dassento ‘‘ bhagavato ’’ tiādimāha .
Keci pana evaṃ vadanti – arahantānan ti cetaṃ sambandheyeva sāmivacanaṃ , ato cettha saha pāṭhasesena adhippāyamatthaṃ
V2.323 dassetuṃ ‘‘ bhagavato ’’ tiādi vuttanti .Yaṃ panettha atthato na vibhattaṃ , taṃ suviññeyyameva .
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya paramasukhumagambhīraduranubodhatthaparidīpanāya suvimalavipulapaññāveyyattiyajananāya sādhuvilāsiniyā nāma līnatthappakāsaniyā mahāsīhanādasuttavaṇṇanāya līnatthapakāsanā .
Mahāsīhanādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .