Catuparikkhāravaṇṇanā
339. Tasmiṃ tasmiṃ kicce anuyanti anuvattantīti anuyantā .
Teyeva ānuyantā yathā ‘‘ anubhāvo eva ānubhāvo ’’ ti ,‘‘ ānuyuttā ’’ tipi pāṭho , tasmiṃ tasmiṃ kicce anuyujjantīti hi ānuyuttā vuttanayena .
Assāti rañño .
Teti ānuyantakhattiyādayo .
‘‘ Amhe ettha bahi karotī ’’ ti attamanā na bhavissanti .
‘‘ Nibandhavipulāyāgamo gāmo nigamo .
Vivaḍḍhitamahāāyo mahāgāmo ’’ ti ( dī . ni . ṭī .1.338) ācariyena vuttaṃ .
‘‘ Apākāraparikkhepo sāpaṇo nigamo , sapākārāpaṇaṃ nagaraṃ , taṃ tabbiparīto gāmo ’’ ti ( kaṅkhāvitaraṇī abhinavaṭīkāyaṃ saṅghādisesakaṇḍe kuladūsakasikkhāpade passitabbaṃ ) vinayaṭīkāsu .
Gasanti madanti etthāti gāmo , sveva pākaṭo ce , nigamo nāma atireko gāmoti katvā .
Bhusattho hettha nī -saddo , saññāsaddattā ca rassoti saddavidū .
Janapadattho vuttova .
‘‘ Sāmyāmacco sakhā koso , duggañca vijitaṃ balan ’’ ti vuttāsu sattasu rājapakatīsu rañño tadavasesānaṃ channaṃ vasena hitasukhātivuddhi , tadekadesā ca ānuyantādayoti āha ‘‘ yaṃ tumhākan ’’ tiādi .
Taṃtaṃkiccesu
V2.268 raññā amā saha bhavantīti amaccā .‘‘ Amāvāsī ’’ tiādīsu viya hi samakiriyāya amāti abyayapadaṃ , ca-paccayena taddhitasiddhīti neruttikā .
Rajjakiccavosāsanakāle pana te raññā piyā , sahapavattanakā ca bhavantīti dasseti ‘‘ piyasahāyakā ’’ ti iminā .
Rañño parisati bhavā ‘‘ pārisajjā .
Ke pana teti vuttaṃ ‘‘ sesā āṇattikārakā ’’ ti
M2.307 , yathāvuttānuyuttakhattiyādīhi avasesā rañño āṇākarāti attho .Satipi deyyadhamme ānubhāvasampattiyā , parivārasampattiyā ca abhāve tādisaṃ dātuṃ na sakkā .
Vuddhakāle ca tādisānampi rājūnaṃ tadubhayaṃ hāyateva , deyyadhamme pana asati pagevāti dassetuṃ ‘‘ deyyadhammasmiñhī ’’ tiādimāha .
Deyyadhammasmiṃ asati ca mahallakakāle ca dātuṃ na sakkāti yojanā .
Etenāti yathāvuttakāraṇadvayena .
Anumatiyāti anujānanena .
Pakkhāti sapakkhā yaññassa aṅgabhūtā .
Yaññaṃ parikarontīti parikkhārā , sambhārā , te ca tassa yaññassa aṅgabhūtattā parivārā viya hontīti āha ‘‘ parivārā bhavantī ’’ ti .
‘‘ Ratho ’’ tiādinā idhānadhippetamatthaṃ nisedheti .
‘‘ Ratho setaparikkhāro , jhānakkho cakkavīriyo ;
Upekkhā dhurasamādhi , anicchā parivāraṇan ’’ ti .( saṃ . ni .5.4);
Hi saṃyuttamahāvaggapāḷi .
Tattha rathoti brahmayānasaññito aṭṭhaṅgikamaggaratho .
Setaparikkhāroti catupārisuddhisīlālaṅkāro .
‘‘ Sīlaparikkhāro ’’ tipi pāṭho .
Jhānakkhoti vipassanāsampayuttānaṃ pañcannaṃ jhānaṅgānaṃ vasena jhānamayaakkho .
Cakkavīriyoti vīriyacakko .
Upekkhā dhurasamādhīti upekkhā dvinnaṃ dhurānaṃ samatā .
Anicchā parivāraṇan ti alobho sīhadhammādīni viya parivāraṇaṃ .