Issues
Select Version
Sīlakkhandhavaggaabhinavaṭīkā
Sīlakkhandhavaggaabhinavaṭīkā

Dvelakkhaṇadassanavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Dvelakkhaṇadassanavaṇṇanā

287.‘‘ Nisinnānan ’’ tiādi anādare sāmivacanaṃ , visesanaṃ vā .
Saṅkucite iriyāpathe anavasesato lakkhaṇānaṃ dubbibhāvanato ‘‘ na sakkotī ’’ ti vuttaṃ , tathā suvibhāvanato pana ‘‘ sakkotī ’’ ti .
Pariyesanasukhatthameva tadāciṇṇatā daṭṭhabbā .
Tenāti duvidhenapi kāraṇena .
Gavesīti ñāṇena pariyesanamakāsi .
Gaṇayantoti ñāṇeneva saṅkalayanto .
Samānayīti sammā ānayi samāhari .
‘‘ Kaṅkhatī ’’ ti padassa ākaṅkhatīti atthoti āha ‘‘ aho vatā ’’ tiādi .
Anupasaggampi hi padaṃ katthaci saupasaggamiva atthavisesavācakaṃ yathā ‘‘ gotrabhū ’’ ti .
Tato tato sarīrappadesato .
Kicchatīti kilamati .
Tenāha ‘‘ na sakkoti daṭṭhun ’’ ti .
Tāyāti ‘‘ vicinanto kicchatī ’’ ti vuttāya vicikicchāya .
Tatoti sanniṭṭhānaṃ agamanato .
Evaṃ ‘‘ kaṅkhatī ’’ ti padassa āsisanatthataṃ dassetvā idāni saṃsayatthataṃ dassento ‘‘ kaṅkhāya vā ’’ tiādimāha .
Tattha kaṅkhāyāti ‘‘ kaṅkhatī ’’ ti padena vuttāya kaṅkhāya .
Asatvapadhānañhi ākhyātikaṃ .
Esa nayo sesesupi .
Avatthāpabhedagatā vimati eva ‘‘ tīhi dhammehī ’’ ti vuttā , tippakārehi saṃsayadhammehīti attho .
Kālusiyabhāvoti appasannatāya hetubhūto āvilabhāvo .
VatthikosenātiM2.276V2.239 nābhiyā adhobhāgasaṅkhāte vatthimhi jātena liṅgapasibbakena .
‘‘ Aṇḍakoso ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.152,189;2.27; a . ni .7.71; pārā .11) viya hi kosasaddo pariveṭhakapasibbake vattati .
Vatthena guhitabbattā vatthaguyhaṃ .
Yasmā bhagavato kosohitaṃ vatthaguyhaṃ sabbabuddhāveṇikaṃ aññehi asādhāraṇaṃ suvisuddhakañcanamaṇḍalasannibhaṃ , attano saṇṭhānasannivesasundaratāya ājāneyyagandhahatthino varaṅgaparamacārubhāvaṃ , vikasamānatapaniyāravindasamujjalakesarāvattavilāsaṃ , sañjhāpabhānurañjitajalavanantarābhilakkhitasampuṇṇacandamaṇḍalasobhañca attano siriyā abhibhuyya virājati , yaṃ bāhirabbhantaramalehi anupakkiliṭṭhatāya , cirakālaparicitabrahmacariyādhikāratāya , saṇṭhitasaṇṭhānasampattiyā ca kopīnampi samānaṃ akopīnameva jātaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ bhagavato hī ’’ tiādi .
Varavāraṇassevāti varagandhahatthino iva .
Pahūtabhāvan ti puthulabhāvaṃ .
Ettheva hi tassa saṃsayo .
Tanumudusukumārādīsu panassa guṇesu vicāraṇā eva nāhosi .
288.‘‘ Tathārūpan ’’ ti idaṃ samāsapadanti āha ‘‘ taṃrūpan ’’ ti .
Etthāti yathā ambaṭṭho kosohitaṃ vatthaguyhamaddassa , tathā iddhābhisaṅkhāramabhisaṅkharaṇe .
Iminā hi ‘‘ tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharī ’’ tiādipāḷiparāmasanaṃ , ato cettha saha iddhābhisaṅkhāranayena vatthaguyhadassanakāraṇaṃ milindapañhāpāṭhena ( mi . pa .3.3) vibhāvitaṃ hoti .
Keci pana ‘‘ vatthaguyhadassane ’’ ti parāmasanti , tadayuttameva .
Na hi taṃ pāḷiyaṃ , aṭṭhakathāyañca atthi , yaṃ evaṃ parāmasitabbaṃ siyā , iddhābhisaṅkhāranayo ca avibhāvito hoti .
Kimettha aññena vattabbaṃ catupaṭisambhidāpattena chaḷabhiññena vādīvarena bhadantanāgasenattherena vuttanayeneva sampaṭicchitabbattā .
Hirī karīyate etthāti hirikaraṇaṃ , tadeva okāso tathā , hiriyitabbaṭṭhānaṃ .
Uttarassāti suttanipāte āgatassa uttaramāṇavassa ( ma . ni .2.384).
Sabbesampi cetesaṃ vatthu suttanipātato gahetabbaṃ .
Chāyan ti paṭibimbaṃ .
Kathaṃ dassesi , kīdisaṃ vāti āha ‘‘ iddhiyā ’’ tiādi .
Chāyārūpakamattan ti bhagavato paṭibimbarūpakameva , na pakativatthaguyhaṃ , tañca buddhasantānato vinimuttattā rūpakamattaṃ bhagavatā sadisavaṇṇasaṇṭhānāvayavaṃ iddhimayaṃ bimbakameva hoti , evañca katvā appakatthena ka-kārena visesitavacanaṃ upapannaṃ hoti .
Chāyārūpakamattaṃ iddhiyā abhisaṅkharitvā dassesīti sambandho .
‘‘ Taṃ pana dassento bhagavā yathā attano buddharūpaṃ naM2.277 dissati , tathā katvā dassetī ’’ ti ( dī . ni . ṭī .1.288) ācariyā vadanti .
Tadetaṃ bhadantanāgasenattherena vuttena iddhābhisaṅkhatachāyārūpakamattadassanavacanena saṃsandati ceva sameti ca yathāV2.240 taṃ ‘‘ khīrena khīraṃ , gaṅgodakena yamunodakan ’’ ti daṭṭhabbaṃ .
Tathāvacaneneva hi sesabuddharūpassa taṅkhaṇe adassitabhāvo atthato āpanno hoti .
Nivāsananivatthatādivacanena panettha buddhasantānato vinimuttassapi chāyārūpakassa nivāsanādiabahigatabhāvo dassito , na ca codetabbaṃ ‘‘ kathaṃ nivāsanādiantaragataṃ chāyārūpakaṃ bhagavā dasseti , kathañca ambaṭṭho passatī ’’ ti .
Acinteyyo hi iddhivisayoti .
Chāyaṃ diṭṭheti chāyāya diṭṭhāya .
Etan ti chāyārūpakaṃ .
Bujjhanake sati jīvitanimittampi hadayamaṃsaṃ dasseyyāti adhippāyo .
Ninnetvāti nīharitvā .
Ayameva vā pāṭho .
Kallosīti vissajjane tvaṃ kusalo cheko asi , yathāvutto vā vissajjanāmaggo upapanno yutto asīti attho .
‘‘ Kusalo ’’ ti keci paṭhanti , ayuttametaṃ .
Milindapañhe hi sabbattha vissajjanāvasāne ‘‘ kallo ’’ icceva diṭṭhoti .
Ninnāmetvāti mukhato nīharaṇavasena kaṇṇasotādiabhimukhaṃ paṇāmetvā , adhippāyameva dassetuṃ ‘‘ nīharitvā ’’ ti vuttaṃ .
Kathinasūciṃ viyāti ghanasukhumabhāvāpādanena kakkhaḷasūcimiva katvā .
Tathākaraṇenāti kathinasūciṃ viya karaṇena .
Etthāti pahūtajivhāya .
Mudubhāvo , dīghabhāvo , tanubhāvo ca dassito amuduno ghanasukhumabhāvāpādanatthamasakkuṇeyyattāti ācariyena ( dī . ni . ṭī .1.288) vuttaṃ .
Tatrāyamadhippāyo – yasmā mudumeva ghanasukhumabhāvāpādanatthaṃ sakkoti , tasmā tathākaraṇena mudubhāvo dassito aggi viya dhūmena .
Yasmā ca muduyeva ghanasukhumabhāvāpajjanena dīghagāmi , tasmā kaṇṇasotānumasanena dīghabhāvo dassito .
Yasmā pana mudu eva ghanasukhumabhāvāpajjanena tanu hoti , tasmā nāsikāsotānumasanena tanubhāvo dassitoti .
Aputhulassa tathāpaṭicchādanatthamasakkuṇeyyattā nalāṭacchādanena puthulabhāvo dassito .
289. Patthento hutvā udikkhantoti yojetabbaṃ .
290. MūlavacanaṃM2.278 kathā .
Paṭivacanaṃ sallāpo .
291.‘‘ Uddhumātakan ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .5.242; visuddhi .1.102) viya ka-saddo jigucchanatthoti vuttaṃ ‘‘ tameva jigucchanto ’’ ti .
Tamevāti paṇḍitabhāvameva , ambaṭṭhamevātipi attho .
Ambaṭṭhañhi sandhāya evamāha .
Tathā hi pāḷiyaṃ vuttaṃ ‘‘ evaṃ … pe … ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ etadavocā ’’ ti .
Kāmañca ambaṭṭhaṃ sandhāya evaṃ vuttaṃ , nāmagottavasena pana aniyamaṃ katvā garahanto puthuvacanena vadatīti veditabbaṃ .
‘‘ Yadeva kho tvan ’’ ti etassa aniyamavacanassa ‘‘ evarūpenā ’’ ti idaṃ niyamavacananti dasseti ‘‘ yādiso ’’ tiādinā .
BhāvenabhāvalakkhaṇeV2.241 bhummavacanatthe karaṇavacananti vuttaṃ ‘‘ edise atthacarake ’’ ti .
Na aññatrāti na aññattha sugatiyaṃ .
Ettha pana ‘‘ atthacarakenā ’’ ti iminā byatirekamukhena anatthacarakataṃyeva vibhāvetīti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Upaneyya upaneyyā ’’ ti idaṃ tvādyantaṃ vicchāvacananti āha ‘‘ brāhmaṇo kho panā ’’ tiādi .
Evaṃ upanetvā upanetvāti taṃ taṃ dosaṃ upanīya upanīya .
Tenāha ‘‘ suṭṭhu dāsādibhāvaṃ āropetvā ’’ ti .
Pātesīti pavaṭṭanavasena pātesi .
Yañca agamāsi , tampi assa tathāgamanasaṅkhātaṃ ṭhānaṃ acchinditvāti yojanā .