Anusāsanīpāṭihāriyavaṇṇanā
486. Pavattentāti pavattanakā hutvā , pavattanavasena vitakkethāti vuttaṃ hoti .
Evan ti hi yathānusiṭṭhāya anusāsaniyā vidhivasena , paṭisedhavasena ca pavattiākāraparāmasanaṃ , sā ca anusāsanī sammāvitakkānaṃ , micchāvitakkānañca pavattiākāradassanavasena tattha ānisaṃsassa , ādīnavassa ca vibhāvanatthaṃ pavattati .
Aniccasaññameva , na niccasaññaṃ .
Paṭiyogīnivattanatthañhi
M2.412 eva-kāraggahaṇaṃ .Idhāpi evaṃ -saddassa attho , payojanañca vuttanayeneva veditabbaṃ .
Idaṃ -gahaṇepi eseva nayo .
Pañcakāmaguṇikarāgan ti nidassanamattaṃ tadaññarāgassa ceva dosādīnañca pahānassa icchitattā , tappahānassa ca tadaññarāgādikhepanassa upāyabhāvato duṭṭhalohitavimocanassa
V2.363 pubbaduṭṭhamaṃsakhepanūpāyatā viya .Lokuttaradhammamevāti avadhāraṇaṃ paṭipakkhabhāvato sāvajjadhammanivattanaparaṃ daṭṭhabbaṃ tassādhigamūpāyānisaṃsabhūtānaṃ tadaññesaṃ anavajjadhammānaṃ nānantarikabhāvato .
Iddhividhaṃ iddhipāṭihāriyanti dasseti iddhiyeva pāṭihāriyanti katvā .
Sesapadadvayepi eseva nayo .
Pāṭihāriyapadassa pana vacanatthaṃ ( udā . aṭṭha . paṭhamabodhisuttavaṇṇanā ; itivu . aṭṭha . nidānavaṇṇanā )‘‘ paṭipakkhaharaṇato , rāgādikilesāpanayanato pāṭihāriyan ’’ ti vadanti , bhagavato pana paṭipakkhā rāgādayo na santi ye haritabbā .
Puthujjanānampi vigatupakkilese aṭṭhaṅgaguṇasamannāgate citte hatapaṭipakkhe iddhividhaṃ pavattati , tasmā tattha pavattavohārena ca na sakkā idha ‘‘ pāṭihāriyan ’’ ti vattuṃ .
Sace pana mahākāruṇikassa bhagavato veneyyagatā ca kilesā paṭipakkhā , tesaṃ haraṇato ‘‘ pāṭihāriyan ’’ ti vuttaṃ , evaṃ sati yuttametaṃ .
Atha vā bhagavato ceva sāsanassa ca paṭipakkhā titthiyā , tesaṃ haraṇato pāṭihāriyaṃ .
Te hi diṭṭhiharaṇavasena , diṭṭhippakāsane asamatthabhāvena ca iddhiādesanānusāsanīhi haritā apanītā hontīti .
‘‘ Paṭī ’’ ti vā ayaṃ saddo ‘‘ pacchā ’’ ti etassa atthaṃ bodheti ‘‘ tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi , añño āgañchi brāhmaṇo ’’ ti ( su . ni .985; cūḷani .4) pārāyanasutta pade viya , tasmā samāhite citte vigatupakkilese ca katakiccena pacchā haritabbaṃ pavattetabbanti paṭihāriyaṃ , attano vā upakkilesesu catutthajjhānamaggehi haritesu pacchā haraṇaṃ paṭihāriyaṃ , iddhiādesanānusāsaniyo ca vigatupakkilesena katakiccena ca sattahitatthaṃ puna pavattetabbā , haritesu ca attano upakkilesesu parasattānaṃ upakkilesaharaṇāni hontīti paṭihāriyāni nāma bhavanti , paṭihāriyameva pāṭihāriyaṃ .
Paṭihāriye vā iddhiādesanānusāsanisamudāye bhavaṃ ekekaṃ ‘‘ pāṭihāriyan ’’ ti vuccati .
Paṭihāriyaṃ vā catutthajjhānaṃ , maggo ca paṭipakkhaharaṇato , tattha jātaṃ , tasmiṃ vā nimittabhūte , tato vā āgatanti pāṭihāriyaṃ
M2.413 , iddhiādesanānusāsanīhi vā parasantāne pasādādīnaṃ paṭipakkhassa kilesassa haraṇato vuttanayena pāṭihāriyaṃ .Satataṃ dhammadesanāti sabbakālaṃ desetabbadhammadesanā .
Iddhipāṭihāriyenāti sahādiyoge karaṇavacanaṃ , tena saddhiṃ āciṇṇanti attho .
Itaratthāpi esa nayo .
Dhammasenāpatissa āciṇṇanti yojetabbaṃ .
Tamatthaṃ khandhakavatthunā sādhento ‘‘ devadatte ’’ tiādimāha .
Gayāsīseti gayāgāmassa avidūre gayāsīsanāmako hatthikumbhasadiso piṭṭhipāsāṇo atthi , yattha bhikkhusahassassapi okāso hoti , tasmiṃ piṭṭhipāsāṇe .
‘‘ Cittācāraṃ ñatvā ’’ ti
V2.364 iminā ādesanāpāṭihāriyaṃ dasseti ,‘‘ dhammaṃ desesī ’’ ti iminā anusāsanīpāṭihāriyaṃ ,‘‘ vikubbanaṃ dassetvā ’’ ti iminā iddhipāṭihāriyaṃ .Mahānāgāti mahākhīṇāsavā arahanto .
‘‘ Nāgo ’’ ti hi arahato adhivacanaṃ natthi āgu pāpametassāti katvā .
Yathāha sabhiyasutte –
‘‘ Āguṃ na karoti kiñci loke ,
Sabbasaṃyoge visajja bandhanāni ;
Sabbattha na sajjatī vimutto ,
Nāgo tādi pavuccate tathattā ’’ ti .( su . ni .527; mahāni .80; cūḷani .27,139);
Aṭṭhakathāyaṃ panettha ‘‘ dhammasenāpatissa dhammadesanaṃ sutvā pañcasatā bhikkhū sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu .
Mahāmoggallānassa dhammadesanaṃ sutvā arahattaphale ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .1.486) vuttaṃ .
Saṅghabhedakakkhandhakapāḷiyaṃ pana ‘‘ atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ āyasmatā sāriputtena ādesanāpāṭihāriyānusāsaniyā , āyasmatā ca mahāmoggallānena iddhipāṭihāriyānusāsaniyā ovadiyamānānaṃ anusāsiyamānānaṃ virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi ‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ , sabbaṃ taṃ nirodhadhamman ’ ti ’’( cūḷava .345) ubhinnampi therānaṃ dhammadesanāya tesaṃ dhammacakkhupaṭilābhova dassito , tayidaṃ visadisavacanaṃ dīghabhāṇakānaṃ , khandhakabhāṇakānañca matibhedenāti daṭṭhabbaṃ .
Saṅgāhakabhāsitā hi ayaṃ pāḷi , aṭṭhakathā ca teheva saṅgahamāropitā , apica pāḷiyaṃ uparimaggaphalampi saṅgahetvā ‘‘ dhammacakkhuṃ udapādī ’’ ti
M2.414 vuttaṃ yathā taṃ brahmāyusutte ,( ma . ni .2.343) cūḷarāhulovādasutte ( ma . ni .3.416) cāti veditabbaṃ .‘‘ Anusāsanīpāṭihāriyaṃ pana buddhānaṃ satataṃ dhammadesanā ’’ ti sātisayatāya vuttaṃ .
Saupārambhāni yathāvuttena patirūpakena upārambhitabbato .
Sadosāni parāropitadosasamucchindanassa anupāyabhāvato .
Sadosattā eva addhānaṃ na tiṭṭhanti cirakālaṭṭhāyīni na honti .
Addhānaṃ atiṭṭhanato na niyyantīti phalena hetuno anumānaṃ .
Aniyyānikatāya hi tāni anaddhaniyāni .
Anusāsanīpāṭihāriyaṃ anupārambhaṃ visuddhippabhavato , visuddhinissayato ca .
Tatoyeva niddosaṃ .
Na hi tattha pubbāparavirodhādidosasambhavo atthi .
Niddosattā eva addhānaṃ tiṭṭhati parappavādavātehi , kilesavātehi
V2.365 ca anupahantabbato .Addhānaṃ tiṭṭhanato niyyātīti idhāpi phalena hetuno anumānaṃ .
Niyyānikatāya hi taṃ addhaniyaṃ .
Tasmāti yathāvuttakāraṇato , tena ca upārambhādiṃ , anupārambhādiñcāti ubhayaṃ yathākkamaṃ ubhayattha gārayhapāsaṃsabhāvānaṃ hetubhāvena paccāmasati .