Tissovidhāvaṇṇanā
342. Tiṇṇaṃ ṭhānānan ti dānassa ādimajjhapariyosānasaṅkhātānaṃ tissannaṃ bhūmīnaṃ , avatthānānanti attho .
Calantīti kampanti purimākārena na tiṭṭhanti .
Karaṇattheti tatiyāvibhattiatthe .
Karaṇīyasaddāpekkhāya hi kattari eva etaṃ sāmivacanaṃ , na karaṇe .
Yebhuyyena
V2.271 hi karaṇajotakavacanassa atthabhāvato anuttakattāva karaṇatthoti idhādhippeto .Pacchānutāpassa akaraṇūpāyaṃ dassetuṃ ‘‘ pubba … pe … patiṭṭhapetabbā ’’ ti vuttaṃ .
Tattha acalāti daḷhā kenaci asaṃhīrā .
Patiṭṭhapetabbāti suppatiṭṭhitā kātabbā .
Tathā patiṭṭhāpanūpāyampi dassento ‘‘ evañhī ’’ tiādimāha .
Tathā patiṭṭhāpanena hi yathā taṃ dānaṃ sampati yathādhippāyaṃ nippajjati , evaṃ āyatimpi vipulaphalatāya mahapphalaṃ hoti vippaṭisārena anupakkiliṭṭhabhāvato .
Dvīsu ṭhānesūti yajamānayiṭṭhaṭṭhānesu .
Vippaṭisāro … pe … na kattabboti atthaṃ sandhāya ‘‘ eseva nayo ’’ ti vuttaṃ .
Muñcacetanāti pariccāgacetanā , tassā niccalabhāvo nāma muttacāgatā pubbābhisaṅkhāravasena uḷārabhāvo .
Pacchāsamanussaraṇacetanāti paracetanā , tassā pana niccalabhāvo ‘‘ aho mayā dānaṃ dinnaṃ sādhu suṭṭhū ’’ ti dānassa sakkaccaṃ paccavekkhaṇavasena veditabbo .
Tadubhayacetanānaṃ niccalakaraṇūpāyaṃ byatirekato dassetuṃ ‘‘ tathā … pe … hotī ’’ ti vuttaṃ .
Tattha tathā akarontassāti muñcacetanaṃ , pacchāsamanussaraṇacetanañca niccalamakarontassa , vippaṭisāraṃ , uppādentassāti vuttaṃ hoti .
‘‘ Nāpi uḷāresu bhogesu cittaṃ namatī ’’ ti idaṃ pana pacchāsamanussaraṇacetanāya eva byatirekato niccalakaraṇūpāyadassanaṃ .
Evañhi yathāniddiṭṭhanidassanaṃ upapannaṃ hoti .
Tattha uḷāresu bhogesūti khettavisese pariccāgassa katattā laddhesupi uḷāresu bhogesu .
Nāpi cittaṃ namati pacchā vippaṭisārena upakkiliṭṭhabhāvato .
Yathā kathanti āha ‘‘ mahāroruvan ’’ tiādi .
Tassa hi seṭṭhissa gahapatino vatthu kosalasaṃyutte ,( saṃ . ni .1.131) mayhakajātake ( jā . aṭṭha .3.6. mayhakajātakavaṇṇanā ) ca āgataṃ .
Tathā hi vuttaṃ –
‘‘ Bhūtapubbaṃ
M2.311 so mahārāja seṭṭhi gahapati tagarasikhiṃ nāma paccekasambuddhaṃ piṇḍapātena paṭipādesi ,‘ detha samaṇassa piṇḍapātan ’ ti vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi , datvā ca pana pacchā vippaṭisārī ahosi ‘‘ varametaṃ piṇḍapātaṃ dāsā vā kammakarā vā bhuñjeyyun ’’’ tiādi .So kira aññesupi divasesu taṃ paccekabuddhaṃ passati , dātuṃ panassa cittaṃ na uppajjati , tasmiṃ pana divase ayaṃ padumavatiyā deviyā tatiyaputto tagarasikhī paccekabuddho gandhamādanapabbate phalasamāpattisukhena vītināmetvā pubbaṇhasamaye vuṭṭhāya anotattadahe mukhaṃ dhovitvā manosilātale nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā pattacīvaramādāya abhiññāpādakaṃ jhānaṃ samāpajjitvā iddhiyā vehāsaṃ abbhuggantvā nagaradvāre oruyha cīvaraṃ pārupitvā pattamādāya nagaravāsīnaṃ gharadvāresu sahassabhaṇḍikaṃ ṭhapento viya pāsādikehi abhikkamanādīhi
V2.272 anupubbena seṭṭhino gharadvāraṃ sampatto , taṃ divasañca seṭṭhi pātova uṭṭhāya paṇītaṃ bhojanaṃ bhuñjitvā gharadvārakoṭṭhake āsanaṃ paññapetvā dantantarāni sodhento nisinno hoti .So paccekabuddhaṃ disvā taṃ divasaṃ pātova bhutvā nisinnattā dānacittaṃ uppādetvā bhariyaṃ pakkosāpetvā ‘‘ imassa samaṇassa piṇḍapātaṃ dehī ’’ ti vatvā rājupaṭṭhānatthaṃ pakkāmi .
Seṭṭhibhariyā sampajaññajātikā cintesi ‘‘ mayā ettakena kālena imassa ‘ dethā ’ ti vacanaṃ na sutapubbaṃ , dāpentopi ca ajja na yassa vā tassa vā dāpeti , vītarāgadosamohassa vantakilesassa ohitabhārassa paccekabuddhassa dāpeti , yaṃ vā taṃ vā adatvā paṇītaṃ piṇḍapātaṃ dassāmī ’’ ti gharā nikkhamma paccekabuddhaṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā pattaṃ ādāya antonivesane paññattāsane nisīdāpetvā suparisuddhehi sālitaṇḍulehi bhattaṃ sampādetvā tadanurūpaṃ khādanīyaṃ , byañjanaṃ , sūpeyyañca abhisaṅkharitvā pattaṃ pūretvā bahi gandhehi alaṅkaritvā paccekabuddhassa hatthesu patiṭṭhapetvā vandi .
Paccekabuddho ‘‘ aññesampi paccekabuddhānaṃ saṅgahaṃ karissāmī ’’ ti aparibhuñjitvāva anumodanaṃ vatvā pakkāmi .
Sopi kho seṭṭhi rājupaṭṭhānaṃ katvā āgacchanto paccekabuddhaṃ disvā āha ‘‘ mayaṃ tumhākaṃ piṇḍapātaṃ dethā ’’ ti vatvā pakkantā , api vo laddho piṇḍapāto ’’ ti ?
Āma , seṭṭhi laddhoti .
‘‘ Passāmā ’’ ti gīvaṃ ukkhipitvā olokesi
M2.312 , athassa piṇḍapātagandho uṭṭhahitvā nāsapuṭaṃ pahari .So cittaṃ saṃyametuṃ asakkonto pacchā vippaṭisārī ahosi , tassa pana vippaṭisārassa uppannākāro ‘‘ varametan ’’ tiādinā pāḷiyaṃ vuttoyeva .
Piṇḍapātadānena panesa sattakkhattuṃ sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapanno , sattakkhattumeva ca sāvatthiyaṃ seṭṭhikule nibbatto , ayañcassa sattamo bhavo , pacchā vippaṭisārena pana nāpi uḷāresu bhogesu cittaṃ namati .
Vuttañhetaṃ saṃyuttavaralañchake –
‘‘ Yaṃ kho so mahārāja seṭṭhi gahapati datvā pacchā vippaṭisārī ahosi ‘ varametaṃ piṇḍapātaṃ dāsā vā kammakarā vā bhuñjeyyun ’ ti , tassa kammassa vipākena nāssuḷārāya bhattabhogāya cittaṃ namati , nāssuḷārāya vatthabhogāya , yānabhogāya , nāssuḷārānaṃ pañcannaṃ kāmaguṇānaṃ bhogāya cittaṃ namatī ’’ ti ( saṃ . ni .1.131).
Mayhakajātake pi vuttaṃ –
‘‘ Iti mahārāja āgantukaseṭṭhi tagarasikhipaccekabuddhassa dinnapaccayena bahuṃ dhanaṃ labhi
V2.273 , datvā aparacetanaṃ paṇītaṃ kātuṃ asamatthatāya paṇīte bhoge bhuñjituṃ nāsakkhī ’’ ti ( jā . aṭṭha .3.6. mayhakajātakavaṇṇanā ).Bhātu panesa ekaṃ puttaṃ ( dha . pa . aṭṭha .2.354) sāpateyyassa kāraṇā jīvitaṃ voropesi , tena kammena bahūni vassāni niraye paccittha , sattakkhattuñca aputtako jāto , idānipi teneva kammena mahāroruvaṃ upapanno .
Tena vuttaṃ ‘‘ mahāroruvaṃ upapannassa seṭṭhigahapatino viyā ’’ ti , purimapacchimacetanāvasena cettha attho veditabbo .
Ekā hi cetanā dve paṭisandhiyo na detīti .