Samanuyuñjāpanakathāvaṇṇanā
385. Anta miti āṇattiyaṃ pañcamīattanopadaṃ .
Laddhiṃ pucchantoti ‘‘ kiṃ samaṇo gotamo saṃkilesadhamme anavasesaṃ pahāya vattati , udāhu pare gaṇācariyā , ettha tāva attano laddhiṃ vadehī ’’ ti evaṃ paṭiññātaṃ siddhantaṃ pucchanto .
Kāraṇaṃ pucchantoti ‘‘ samaṇova gotamo saṃkilesadhamme anavasesaṃ pahāya vattatī ’’ ti vutte ‘‘ kāraṇenapi etamatthaṃ gāhayā ’’ ti evaṃ hetuṃ pucchanto .
Ubhayaṃ pucchantoti ‘‘ idaṃ nāmettha kāraṇan ’’ ti kāraṇaṃ vatvā paṭiññāte atthe sādhiyamāne anvayato , byatirekato ca kāraṇaṃ samatthetuṃ sadisāsadisappabhedaṃ upamodāharaṇadvayaṃ pucchanto .
Apica hetupamodāharaṇavasena tilakkhaṇasampattiyā yathāpaṭiññāte atthe sādhite sammadeva anu pacchā bhāsanto nigamentopi samanubhāsati nāmāti veditabbaṃ .
‘‘ Upasaṃharitvā ’’ ti pāṭhaseso .
‘‘ Kiṃ te ’’ tiādi upasaṃharaṇākāradassanaṃ
M2.351 .Dutiyapadepīti ‘‘ saṅghena vā saṅghan ’’ ti padepi .
Vacanasesaṃ , upasaṃharaṇākārañca sandhāya ‘‘ eseva nayo ’’ ti vuttaṃ .
Tamatthan ti taṃ pahātabbadhammānaṃ anavasesaṃ pahāya vattanasaṅkhātaṃ , samādātabbadhammānaṃ anavasesaṃ samādāya vattanasaṅkhātañca atthaṃ .
Yojetvāti akusalādipadehi yojetvā .
Akosallasambhūtādiatthena akusalā ceva tatoyeva akusalāti ca saṅkhātā , saṅkhāta saddo cettha ñātattho , koṭṭhāsattho ca yujjatīti āha ‘‘ ñātā , koṭṭhāsaṃ vā katvā ṭhapitā ’’ ti , purimena cettha padena ekantākusale vadati , pacchimena taṃ sahagate , tappaṭipakkhiye ca .
Evañhi koṭṭhāsakaraṇena ṭhapanaṃ upapannaṃ hoti .
Akusalapakkhikabhāvena hi vavatthāpanaṃ koṭṭhāsakaraṇaṃ .
Avajja saddo dosattho gārayhapariyāyattā , a-saddassa ca tabbhāvavuttitoti āha ‘‘ sadosā ’’ ti .
Ariyā
V2.309 nāma niddosā .Ime pana akusalā kathañcipi niddosā na hontīti niddosaṭṭhena ariyā bhavituṃ nālaṃ asamatthā .
386-392.
‘‘ Yan ’’ ti etaṃ kāraṇe paccattavacananti dasseti ‘‘ yenā ’’ ti iminā .
Yaṃ vā panāti asambhāvanāvacanametaṃ , yaṃ vā pana kiñcīti attho .
Pahāya vattantīti ca atthavasā puthuvacanavipariṇāmoti vuttaṃ ‘‘ yaṃ vā taṃ vā appamattakaṃ pahāya vattantī ’’ ti .
Gaṇācariyā cettha pūraṇamakkhaliādayo .
Satthupabhavattā saṅghassa saṅghasampattiyāpi satthusampatti vibhāvīyatīti āha ‘‘ saṅgha … pe … siddhito ’’ ti , sā pana pasaṃsā pasādahetukāti pasādamukhena taṃ dassetuṃ ‘‘ pasīdamānāpī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha sampiṇḍanatthena pi -saddena appasīdamānāpi evameva na pasīdantīti sampiṇḍeti .
Yathā hi anvayato satthusampattiyā sāvakesu , sāvakasampattiyā ca satthari pasādo samuccīyati , evaṃ byatirekato satthuvipattiyā sāvakesu , sāvakavipattiyā ca satthariappasādoti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Tathā hī ’’ tiādi tabbivaraṇaṃ .
Sarīrasampattin ti rūpasampattiṃ , rūpakāyapāripūrinti attho .
Rūpappamāṇe satte sandhāya idaṃ vuttaṃ ,‘‘ dhammadesanaṃ vā sutvā ’’ ti idantu ghosappamāṇe , dhammappamāṇe ca ,‘‘ bhikkhūnaṃ panācāragocaran ’’ tiādiṃ pana dhammappamāṇe , lūkhappamāṇe ca .
Ācāragocarādīhi dhammo , sammāpaṭipattiyā lūkho ca hoti
M2.352 .Tasmā ‘‘ bhavanti vattāro ’’ ti paṭhamapade rūpappamāṇā , ghosappamāṇā , dhammappamāṇā ca , dutiyapade dhammappamāṇāva yojetabbā .
Kīvarūpoti kittakajātiko .
Yā saṅghassa pasaṃsāti ānetvā sambandho , ayameva vā pāṭho .
Tattha yā buddhānaṃ , buddhasāvakānameva ca pāsaṃsatā , aññesañca tadabhāvo jotito , taṃ viratippahānasaṃvaruddesavasena nīharitvā dassento ‘‘ ayamadhippāyo ’’ tiādimāha .
Tattha setughātaviratiyā ariyamaggasampayuttattā ‘‘ sabbena sabbaṃ natthī ’’ ti vuttaṃ .
Aṭṭhasamāpattivasena vikkhambhanappahānamattaṃ , vipassanāmattavasena tadaṅgappahānamattanti yathālābhaṃ yojetabbaṃ .
Vipassanāmattavasenāti ca ‘‘ aniccan ’’ ti vā ‘‘ dukkhan ’’ ti vā vividhaṃ dassanamattavasena , na pana nāmarūpavavatthānapaccayapariggaṇhanapubbakaṃ lakkhaṇattayaṃ āropetvā saṅkhārānaṃ sammasanavasena .
Nāmarūpaparicchedo , hi anattānupassanā ca bāhirakānaṃ natthi .
Itarāni samucchedapaṭippassaddhinissaraṇappahānāni tīṇi sabbena sabbaṃ natthi maggaphalanibbānattā .
Lokiyapañcasīlato añño sabbopi sīlasaṃvaro ,‘‘ khamo hoti sītassa uṇhassā ’’ tiādinā ( ma . ni .1.24;3.159; a . ni .4.114) vutto suparisuddho khantisaṃvaro ,‘‘ paññāyete pidhiyyare ’’ tiādinā ( su . ni .1041; cūḷani .60) vutto kilesānaṃ samucchedako
V2.310 maggañāṇasaṅkhāto ñāṇasaṃvaro , manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ pidahanavasena pavatto suparisuddho indriyasaṃvaro ,‘‘ anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāyā ’’ tiādinā ( dī . ni .2.403; ma . ni .1.135; saṃ . ni .5.8; vibha .205) vutto sammappadhānasaṅkhāto vīriyasaṃvaroti imaṃ saṃvarapañcakaṃ sandhāya ‘‘ sesaṃ sabbena sabbaṃ natthī ’’ ti vuttaṃ .‘‘ Pañca kho panime pātimokkhuddesā ’’ tiādinā yathāvuttasīlasseva puna gahaṇaṃ sāsane sīlassa bahubhāvaṃ dassetvā tadekadese eva paresaṃ avaṭṭhānadassanatthaṃ .
‘‘ Uposathuddesā ’’ ti adhunā pāṭho .
Paññāyatīti patiṭṭhitabhāvena pākaṭo hoti , tasmā mayā hi … pe … natthīti yojetabbaṃ .
Sīhanādan ti seṭṭhanādaṃ , abhītanādaṃ kenaci appaṭivattiyavādaṃ .
Yaṃ pana vadanti –
‘‘ Uttarasmiṃ
M2.353 pade byaggha-puṅgavosabhakuñjara ;Sīhasaddūlanāgādyā , pume seṭṭhatthagocarā ’’ ti .
Taṃ yebhuyyavasenāti daṭṭhabbaṃ .