Issues
Select Version
Sīlakkhandhavaggaabhinavaṭīkā
Sīlakkhandhavaggaabhinavaṭīkā

Tīradassīsakuṇūpamāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Tīradassīsakuṇūpamāvaṇṇanā

497. PadesenātiM2.417 ekadesena , upādinnakena sattasantānapariyāpannenāti attho .
Anupādinnakepīti anindriyabaddhepi .
Nippadesatoti anavasesato .
Tasmāti tathā pucchitattā , pucchāya ayuttabhāvatoti adhippāyo .
Pucchāmūḷhassāti pucchitumajānanato pucchāya sammūḷhassa .
Vitathapañho hi ‘‘ pucchāmūḷho ’’ ti vuccati yathā ‘‘ maggamūḷho ’’ ti .
Pucchāya dosaṃ dassetvāti tena katapucchāya pucchitākāre dosaṃ vibhāvetvā .
Pucchāvissajjanan ti tathā sikkhāpitāya avitathapucchāya vissajjanaṃ .
Yasmā vissajjanaṃ nāma pucchānurūpaṃ , pucchāsabhāgena vissajjetabbato , na ca tathāgatā virajjhitvā katapucchānurūpaṃ virajjhitvāva vissajjenti , atthasabhāgatāya ca vissajjanassa pucchakā tadatthaṃ anavabujjhantā sammuyhanti , tasmā pucchaṃ sikkhāpetvā avitathapucchāya vissajjanaṃ buddhānamāciṇṇanti veditabbaṃ .
Tenāha ‘‘ kasmā ’’ tiādi .
Duviññāpayoti yathāvuttakāraṇena duviññāpetabbo .
498. Na patiṭṭhātīti paccayaṃ katvā na patiṭṭhahati .
‘‘ Katthā ’’ ti idaṃ nimitte bhummanti āha ‘‘ kiṃ āgammā ’’ ti .
Appatiṭṭhāti appaccayā , sabbena sabbaṃ samucchinnakāraṇāti attho .
Upādinnaṃyevāti indriyabaddhameva .
Yasmā ekadisābhimukhaṃ santānavasena bahudhā saṇṭhite rūpappabandhe dīghasaññā , tamupādāya tato appakaṃ saṇṭhite rassasaññā , tadubhayañca visesato rūpaggahaṇamukhena gayhati , tasmā ‘‘ saṇṭhānavasenā ’’ tiādi vuttaṃ .
Appaparimāṇe rūpasaṅghāte aṇusaññā , tadupādāya tato mahati thūlasaññā , idampi dvayaṃ visesato rūpaggahaṇamukhena gayhatīti āha ‘‘ imināpī ’’ tiādi .
‘‘ Pi -saddena cettha ‘ saṇṭhānavasena upādārūpaṃ vuttan ’’ ti etthāpi vaṇṇamattameva kathitanti imamatthaṃ samuccinātī ’’ ti vadanti .
Vaṇṇasaddo hettha rūpāyatanapariyāyova .
Subhan ti sundaraṃ , iṭṭhanti atthoV2.368 .
Asubhan ti asundaraṃ , aniṭṭhanti attho .
Tenāha ‘‘ iṭṭhāniṭṭhārammaṇaṃ panevaṃ kathitan ’’ ti .
Dīghaṃ rassaṃ aṇuṃ thūlaṃ subhāsubhanti tīsupi ṭhānesu rūpāyatanamukhena upādārūpasseva gahaṇaṃ bhūtarūpānaṃ visuṃ gahitattāti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Kattha āpo ca pathavī , tejo vāyo na gādhatī ’’ ti hi bhūtarūpāni visuṃ gayhanti .
Nāman ti vedanādikkhandhacatukkaṃ .
Tañhi ārammaṇābhimukhaṃ namanato , nāmakaraṇato ca ‘‘ nāman ’’ ti vuccati .
Heṭṭhā ‘‘ dīghaṃM2.418 rassan ’’ tiādinā vuttameva idha ruppanaṭṭhena rūpasaññāya gahitanti dasseti ‘‘ dīghādibhedan ’’ ti iminā .
Ādi saddena āpādīnañca saṅgaho .
Yasmā vā dīghādisamaññā na rūpāyatanavatthukāva , atha kho bhūtarūpavatthukāpi .
Tathā hi saṇṭhānaṃ phusanamukhenapi gayhati , tasmā dīgharassādiggahaṇena bhūtarūpampi gayhatevāti imamatthaṃ viññāpetuṃ ‘‘ dīghādibhedaṃ rūpa ’’ micceva vuttaṃ .
Kiṃ āgammāti kiṃ adhigantvā kissa adhigamanahetu .
‘‘ Uparujjhatī ’’ ti idaṃ anuppādanirodhaṃ sandhāya vuttaṃ , na khaṇanirodhanti āha ‘‘ asesametaṃ nappavattatī ’’ ti .
499. Tatra veyyākaraṇaṃ bhavatīti anusandhivacanamattaṃ cuṇṇiyapāṭhaṃ vatvā veyyākaraṇavacanabhūtaṃ viññāṇantiādiṃ siloka māhāti adhippāyo .
Viññātabban ti visiṭṭhena ñāṇena ñātabbaṃ , sabbañāṇuttamena ariyamaggañāṇena paccakkhato jānitabbanti attho .
Tenāha ‘‘ nibbānassetaṃ nāman ’’ ti .
Nidassīyateti nidassanaṃ , cakkhuviññeyyaṃ , na nidassanaṃ anidassanaṃ , acakkhuviññeyyanti atthaṃ vadanti .
Nidassanaṃ vā upamā , tadetassa natthīti anidassanaṃ .
Na hi nibbānassa niccassa ekabhūtassa accantapaṇītasabhāvassa sadisaṃ nidassanaṃ kutoci labbhatīti .
Yaṃ ahutvā sambhoti , hutvā paṭiveti , taṃ saṅkhataṃ udayavayantehi saantaṃ , asaṅkhatassa pana nibbānassa niccassa te ubhopi antā na santi , tato eva navabhāvāpagamasaṅkhātā jaratāpi tassa natthīti vuttaṃ ‘‘ uppādanto vā ’’ tiādi .
Tattha uppādantoti uppādāvatthā .
Vayantoti bhaṅgāvatthā .
Ṭhitassa aññathattantoti jaratā vuttā .
Avasesaggahaṇena ṭhitāvatthā anuññātā hoti .
Titthassāti pānatitthassa .
Tattha nibbacanaṃ dasseti ‘‘ tañhī ’’ tiādinā .
Papantīti pakārena pivanti .
Tathā hi ācariyena vuttaṃ ‘‘ papanti etthāti papanti vuttaṃ .
Ettha hi papanti pānatitthan ’’ ti ( dī . ni . ṭī .1.499) niruttinayena , yathārutalakkhaṇena vā pa-kārassa bha-kāro kato .
Sabbatoti sabbakammaṭṭhānamukhato .
Tenāha ‘‘ aṭṭhatiṃsāya kammaṭṭhānesu yena yena mukhenā ’’ ti .
Ayaṃ aṭṭhakathāto aparo nayo – pakārena bhāsanaṃ jotanaṃ pabhā , sabbato pabhā assāti sabbatopabhaṃ , kenaci anupakkiliṭṭhatāya samantato pabhassaraṃ visuddhanti attho .
Ettha nibbāneti nimitte bhummaṃ dasseti ‘‘ idaṃ nibbānaṃ āgammā ’’ ti iminā .
YenaM2.419 nibbānamadhigataṃ , taṃV2.369 santatipariyāpannānaṃyeva idha anuppādanirodho adhippetoti vuttaṃ ‘‘ upādinnakadhammajātaṃ nirujjhati , appavattaṃ hotī ’’ ti .
Tatthāti yadetaṃ ‘‘ viññāṇassa nirodhenā ’’ ti padaṃ vuttaṃ , tasmiṃ .
Viññāṇaṃ uddharati tassa vibhajjitabbattā .
Carimakaviññāṇan ti arahato cuticittasaṅkhātaṃ parinibbānacittaṃ .
Abhisaṅkhāraviññāṇan ti puññādiabhisaṅkhāracittaṃ .
Etthetaṃ uparujjhatīti etasmiṃ nibbāne etaṃ nāmarūpaṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā nirujjhati .
Tenāha ‘‘ vijjhāta … pe … bhāvaṃ yātī ’’ ti .
Vijjhātadīpasikhā viyāti nibbutadīpasikhā viya .
‘‘ Abhisaṅkhāraviññāṇassāpī ’’ tiādinā saupādisesanibbānadhātumukhena anupādisesanibbānadhātumeva vadati nāmarūpassa anavasesato uparujjhanassa adhippetattā .
Tena vuttaṃ ‘‘ anuppādavasena uparujjhatī ’’ ti .
Sotāpattimaggañāṇenāti kattari , karaṇe vā karaṇavacanaṃ , nirodhenāti pana hetumhi .
Etthāti nibbāne .
Sesaṃ sabbattha uttānatthameva .
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya paramasukhumagambhīraduranubodhatthaparidīpanāya suvimalavipulapaññāveyyattiyajananāya sādhuvilāsiniyā nāma līnatthapakāsaniyā kevaṭṭasuttavaṇṇanāya līnatthapakāsanā .
Kevaṭṭasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .