Tatiyajjhānakathāvaṇṇanā
231.‘‘ Uppalinī ’’ tiādi gacchassapi vanassapi adhivacanaṃ .
Idha pana ‘‘ yāva aggā , yāva ca mūlā ’’ ti vacanayogena ‘‘ appekaccānī ’’ tiādinā uppalagacchādīnameva gahetabbatāya vanamevādhippetaṃ , tasmā ‘‘ uppalānīti uppalagacchāni .
Etthāti uppalavane ’’ tiādinā attho veditabbo .
Avayavena hi samudāyassa nibbacanaṃ kataṃ .
Ekañhi uppalagacchādi
V2.121 uppalādiyeva , catupañcamattampi pana uppalādivananti voharīyati , sāratthadīpaniyaṃ pana jalāsayopi uppaliniādibhāvena vutto .Ettha cāti etasmiṃ padattaye , etesu vā tīsu uppalapadumapuṇḍarīkasaṅkhātesu atthesu .
‘‘ Setarattanīlesū ’’ ti uppalameva vuttaṃ , setuppalarattuppalanīluppalesūti attho .
Yaṃ kiñci uppalaṃ uppalameva uppalasaddassa sāmaññanāmavasena tesu sabbesupi pavattanato .
Satapattan ti ettha sata saddo bahupariyāyo ‘‘ satagghī sataraṃsi sūriyo ’’ tiādīsu viya anekasaṅkhyābhāvato .
Evañca katvā anekapattassāpi padumabhāve saṅgaho siddho hoti .
Pattan ti ca pupphadalamadhippetaṃ .
Vaṇṇaniyamena setaṃ padumaṃ , rattaṃ
M2.140 puṇḍarīkan ti sāsanavohāro , loke pana ‘‘ rattaṃ padumaṃ , setaṃ puṇḍarīkan ’’ ti vadanti .Vuttañhi ‘‘ puṇḍarīkaṃ sitaṃ rattaṃ , kokanadaṃ kokāsako ’’ ti .
Rattavaṇṇatāya hi kokanāmakānaṃ sunakhānaṃ nādayato saddāpayato , tehi ca asitabbato ‘‘ kokanadaṃ , kokāsako ’’ ti ca padumaṃ vuccati .
Yathāha ‘‘ padmaṃ yathā kokanadaṃ sugandhan ’’ ti .
Ayaṃ panettha vacanattho udakaṃ pāti , udake vā plavatīti uppalaṃ .
Paṅke davati gacchati , pakārena vā davati viruhatīti padumaṃ .
Paṇḍaraṃ vaṇṇamassa , mahantatāya vā muḍitabbaṃkhaṇḍetabbanti puṇḍarīkaṃ ma-kārassa pa-kārādivasena .
Muḍisaddañhi muḍarisaddaṃ vā khaṇḍanatthamicchanti saddavidū , saddasatthato cettha padasiddhi .
Yāva aggā , yāva ca mūlā udakena abhisandanādibhāvadassanatthaṃ pāḷiyaṃ ‘‘ udakānuggatānī ’’ ti vacanaṃ , tasmā udakato na uggatānicceva attho , na tu udake anurūpagatānīti āha ‘‘ udakā … pe … gatānī ’’ ti .
Idha pana uppalādīni viya karajakāyo , udakaṃ viya tatiyajjhānasukhaṃ daṭṭhabbaṃ .