Sīhanādakathāvaṇṇanā
402. Anuttaran ti anaññasādhāraṇatāya , anaññasādhāraṇatthavisayatāya ca anuttaraṃ .
Mahāsīhanādan ti mahantaṃ buddhasīhanādaṃ .
Ativiya accantavisuddhatāya paramavisuddhaṃ .
‘‘ Paraman ti ukkaṭṭhaṃ .
Tenāha ‘ uttaman ’ ti ’’ ācariyena vuttaṃ , ukkaṭṭhapariyāyo ca parama saddo atthīti tassādhippāyo .
Sīlamevāti lokiyasīlamattattā sīlasāmaññameva .
Yathā anaññasādhāraṇaṃ bhagavato lokuttarasīlaṃ savāsanapaṭipakkhadhammaviddhaṃsanato , evaṃ lokiyasīlampi anaññasādhāraṇameva tadanucchavikabhāvena pavattattā .
Evañhi ‘‘ nāhaṃ tatthā ’’ ti pāḷivacanaṃ upapannaṃ hoti .
‘‘ Yāvatā kassapa ariyaṃ paramaṃ sīlan ’’ ti idaṃ ‘‘ sīlassa vaṇṇaṃ bhāsantī ’’ ti ettha ākāradassanaṃ .
‘‘ Yadidaṃ adhisīlan ’’ ti idaṃ pana ‘‘ tatthā ’’ ti padadvaye aniyamavacanaṃ
V2.317 .‘‘ Yadidaṃ adhisīlan ’’ ti ca lokiyalokuttaravasena duvidhampi buddhasīlaṃ ekajjhaṃ katvā vuttaṃ , tasmā ta-saddenapi ubhayasseva parāmasananti dassetuṃ ‘‘ tattha sīlepi paramasīlepī ’’ tiādimāha .
Samasaman ti samena visesanabhūtena sīlena samanti atthaṃ viññāpetuṃ ‘‘ mama sīlasamena sīlena mayā saman ’’ ti vuttaṃ .
Tasmiṃ sīleti duvidhepi sīle .
Iti iman ti evaṃ imaṃ sīlavisayaṃ .
Paṭhaman ti uppattikkamato paṭhamaṃ pavattattā paṭhamabhūtaṃ .
Tapatīti kilese santappati , vidhamatīti attho .
‘‘ Tadevā ’’ ti iminā tulyādhikaraṇasamāsamāha .
Jigucchatīti hīḷeti lāmakato ṭhapeti .
Ārakā kilesehīti katvā niddosattā ariyā .
Ārambhavatthuvasenāti aṭṭhārambhavatthuvasena .
Vipassanāvīriyasaṅkhātāti vipassanāsampayuttavīriyasaṅkhātā .
Lokiyamattattā tapojigucchāva .
Maggaphalasampayuttā vīriyasaṅkhātā tapojigucchāti adhikāravasena sambandho .
Sabbukkaṭṭhabhāvato
M2.361 paramā nāma .Yathā yuvino bhāvo yobbanaṃ , evaṃ jigucchino bhāvo jegucchaṃ .
Yadidaṃ adhijegucchan ti sīle viya lokiyalokuttaravasena duvidhampi buddhajegucchaṃ .
Tatthāti jegucchepi adhijegucchepi .
Kammassakatāpaññāti ‘‘ atthi dinnaṃ , atthi yiṭṭhan ’’ tiādi ( ma . ni .1.441; vibha .793) nayappavattaṃ ñāṇaṃ .
Yathāha vibhaṅge –
‘‘ Tattha kataraṃ kammassakatāñāṇaṃ , atthi dinnaṃ , atthi yiṭṭhaṃ , atthi hutaṃ , atthi sukaṭadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko … pe … ṭhapetvā saccānulomikaṃ ñāṇaṃ sabbāpi sāsavā kusalā paññā kammassakatāñāṇan ’’ ti ( vibha .793).
Sabbampi hi akusalaṃ attano vā hotu , parassa vā , na sakaṃ nāma .
Kasmā ?
Atthabhañjanato , anatthajananato ca .
Tathā sabbampi kusalaṃ sakaṃ nāma .
Kasmā ?
Anatthabhañjanato , atthajananato ca .
Evaṃ kammassakabhāve pavattā paññā kammassakatāpaññā nāma .
Vipassanāpaññāti maggasaccassa , paramatthasaccassa ca anulomanato saccānulomikasaññitā vipassanāpaññā , lokiyamattato paññāva .
Itthiliṅgassa napuṃsakaliṅgavipariyāyo idha liṅgavipallāso .
Yāyaṃ adhipaññāti sīle viya lokiyalokuttaravasena duvidhāpi buddhapaññā .
Tatthāti paññāyapi adhipaññāyapi .
Yathārahaṃ parittamahaggatabhāvato vimutti yeva nāma .
Maggaphalavasena kilesānaṃ samucchindanapaṭippassambhanāni samucchedapaṭippassaddhivimuttiyo .
Atha vā sammāvācādiviratīnaṃ adhisīlaggahaṇena , sammāvāyāmassa adhijegucchaggahaṇena , sammādiṭṭhiyā adhipaññāggahaṇena gahitattā aggahitaggahaṇena
V2.318 sammāsaṅkappasatisamādhayo maggaphalapariyāpannā samucchedapaṭippassaddhivimuttiyo daṭṭhabbā .Nissaraṇavimutti pana nibbānameva .
Yā ayaṃ adhivimuttīti sīle vuttanayena duvidhāpi adhivimutti .
Tatthāti vimuttiyāpi adhivimuttiyāpi .
403. Yaṃ kiñci janavivittaṭṭhānaṃ suññāgāra midhādhippetaṃ .
Tattha nadantena vinā añño jano natthīti dassetuṃ ‘‘ ekakovā ’’ tiādi vuttaṃ .
Aṭṭhasu parisāsūti khattiyaparisā , brāhmaṇagahapatisamaṇacātumahārājikatāvatiṃsamārabrahmaparisāti imāsu aṭṭhasu parisāsu .
Tadatthaṃ
M2.362 majjhimāgamavare mahāsīhanādasuttapadena ( ma . ni .1.150) sādhento ‘‘ cattārimānī ’’ tiādimāha .Tattha vesārajjānīti visāradabhāvā , ñāṇappahānaantarāyikaniyyānikadhammadesanānimittaṃ kutocipi asantassanabhāvā nibbhayabhāvāti attho .
‘‘ Vesārajjan ’’ ti hi catūsu ṭhānesu sārajjābhāvaṃ paccavekkhantassa uppannasomanassamayañāṇassetaṃ nāmaṃ .
Aññehi pana asādhāraṇataṃ dassetuṃ ‘‘ tathāgatassa tathāgatavesārajjānī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Yathā vā pubbabuddhānaṃ vesārajjāni puññussayasampattiyā āgatāni , tathā āgatavesārajjānī ’’ ti vā dutiyassa tathāgatasaddassa tulyādhikaraṇattā evaṃ vuttaṃ .
Ayaṃ aṭṭhakathānayo .
Neruttikā pana vadanti ‘‘ samāse siddhe sāmaññattā , saññāsaddattā ca tathā vuttan ’’ ti .
Āsabhaṃ ṭhānan ti seṭṭhaṭṭhānaṃ uttamaṭṭhānaṃ .
Sabbaññutaṃ paṭijānanavasena abhimukhaṃ gacchanti , aṭṭhaparisaṃ upasaṅkamantīti vā āsabhā , buddhā , tesaṃ ṭhānantipi attho .
Apica tayo puṅgavā – gavasatajeṭṭhako usabho , gavasahassajeṭṭhako vasabho .
Vajasatajeṭṭhako vā usabho , vajasahassajeṭṭhako vasabho .
Ekagāmakhette vā jeṭṭho usabho , dvīsu gāmakhettesu jeṭṭho vasabho , sabbagavaseṭṭho sabbattha jeṭṭho sabbaparissayasaho seto pāsādiko mahābhāravaho asanisatasaddehipi akampanīyo nisabhoti .
Nisabhova idha ‘‘ usabho ’’ ti adhippeto .
Idampi hi tassa pariyāyavacanaṃ .
Usabhassa idanti āsabhaṃ , idaṃ pana āsabhaṃ viyāti āsabhaṃ .
Yatheva hi nisabhasaṅkhāto usabho usabhabalena samannāgato catūhi pādehi pathaviṃ uppīḷetvā acalaṭṭhānena tiṭṭhati , evaṃ tathāgatopi dasatathāgatabalena samannāgato catūhi vesārajjapādehi aṭṭhaparisāpathaviṃ uppīḷetvā sadevake loke kenaci paccatthikena paccāmittena akampiyo acalaṭṭhānena tiṭṭhati .
Evaṃ tiṭṭhamānova taṃ āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭivijānāti upagacchati na paccakkhāti attani āropeti .
Tena vuttaṃ ‘‘ āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānātī ’’ ti .
Sīhanādaṃ
V2.319 nadatīti ‘‘ seṭṭhanādaṃ abhītanādaṃ nadatī ’’ ti vuttovāyamattho .Atha vā sīhanādasadisaṃ nādaṃ nadati .
Ayamattho khandhavaggasaṃyutte āgatena sīhanādasuttena ( saṃ . ni .3.78) dīpetabbo .
Yathā vā sīho migarājā parissayānaṃ
M2.363 sahanato , goṇamahiṃ samattavāraṇādīnaṃ hananato ca ‘‘ sīho ’’ ti vuccati , evaṃ tathāgato munirājā lokadhammānaṃ sahanato , parappavādānaṃ hananato ca ‘‘ sīho ’’ ti vuccati .Evaṃ vuttassa sīhassa nādaṃ nadati .
Tattha yathā migasīho sīhabalena samannāgato sabbattha visārado vigatalomahaṃso sīhanādaṃ nadati , evaṃ tathāgatasīho dasatathāgatabalena samannāgato aṭṭhasu parisāsu visārado vigatalomahaṃso ‘‘ iti rūpan ’’ tiādinā ( saṃ . ni .3.78; a . ni .8.2) nayena nānāvidhadesanāvilāsasampannaṃ sīhanādaṃ nadati .
Tena vuttaṃ ‘‘ parisāsu sīhanādaṃ nadatī ’’ ti .
Pañhaṃ abhisaṅkharitvāti ñātumicchitaṃ atthaṃ attano ñāṇabalānurūpaṃ abhisaṅkharitvā .
Taṅkhaṇaññevāti pucchitakkhaṇeyeva ṭhānuppattikapaṭibhānena vissajjeti .
Ajjhāsayānurūpaṃ , atthadhammānurūpañca vissajjanato cittaṃ paritosetiyeva .
Assāti samaṇassa gotamassa .
Sotabbaṃ maññantīti aṭṭhakkhaṇavajjitena navamena khaṇena labbhamānattā ‘‘ yaṃ no satthā sāsati , taṃ mayaṃ sossāmā ’’ ti ādarabhāvajātā mahanteneva ussāhena sotabbaṃ sampaṭicchitabbaṃ maññati .
Kallacittā muducittāti pasādābhivuddhiyā vigatupakkilesatāya kallacittā muducittā honti .
Muddhappasannāti tucchappasannā niratthakappasannā .
Pasannākāro nāma pasannehi kātabbasakkāro , so duvidho dhammāmisapūjāvasena , tattha āmisapūjaṃ dassento ‘‘ paṇītānī ’’ tiādimāha .
Dhammapūjā pana pāḷiyameva ‘‘ tathattāya paṭipajjantī ’’ ti iminā dassitā .
Tathābhāvāyāti yathābhāvāya yassa vaṭṭadukkhanissaraṇassa atthāya dhammo desito , tathābhāvāya .
Tadevatthaṃ dassetuṃ ‘‘ dhammānudhammapaṭipattipūraṇatthāyā ’’ ti vuttaṃ .
Dhammānudhammapaṭipatti hi vaṭṭadukkhanissaraṇapariyosānā , sā ca dhammānudhammapaṭipatti yāya anupubbiyā paṭipajjitabbā , paṭipajjantānañca sati ajjhattikaṅgasamavāye ekaṃsikā tassā pāripūrīti taṃ anupubbiṃ dassento ‘‘ keci saraṇesū ’’ tiādimāha .
Yathā pūrentā pūretuṃ sakkoti nāma , tathā pūraṇaṃ dassetuṃ ‘‘ sabbākārena pana pūrentī ’’ ti vuttaṃ .
Imasmiṃ panokāseti ‘‘ paṭipannā ca ārādhentī ’’ ti sīhanādakiccapāripūriṭṭhapane pāḷipadese .
Samodhānetabbāti saṅkalayitabbā .
Ekaccaṃ … pe … passāmīti bhagavato eko sīhanādo asādhāraṇo aññehi
M2.364 appaṭivattiyo seṭṭhanādo abhītanādoti katvā .Esa nayo sesesupi .
Aparaṃ tapassinti adhikāro .
Purimānaṃ dasannan ti ‘‘ ekaccaṃ tapassiṃ niraye nibbattaṃ passāmī ’’ ti
V2.320 vuttasīhanādato paṭṭhāya yāva ‘‘ vimuttiyā mayhaṃ sadiso natthī ’’ ti vuttasīhanādā purimakānaṃ dasannaṃ sīhanādānaṃ , niddhāraṇe cetaṃ sāmivacanaṃ .Tenāha ‘‘ ekekassā ’’ ti .
‘‘ Parisāsu ca nadatī ’’ ti ādayo ‘‘ paṭipannā ca maṃ ārādhentī ’’ ti pariyosānā dasa dasa sīhanādā parivārā .
‘‘ Ekaccaṃ tapassiṃ niraye nibbattaṃ passāmī ’’ ti hi sīhanādaṃ nadanto bhagavā parisāsu nadati visārado hutvā nadati , tattha ca pañhaṃ pucchanti , pañhaṃ vissajjeti , vissajjanena parassa cittaṃ ārādheti , sutvā sotabbaṃ maññanti , sutvā ca bhagavato pasīdanti , pasannā ca pasannākāraṃ karonti , yaṃ paṭipattiṃ deseti , tathattāya paṭipajjanti , paṭipannā ca maṃ ārādhentīti evaṃ parivāretvā atthayojanā sambhavati .
Ayameva nayo sesesupi navasu .
‘‘ Evan ’’ tiādinā yathāvuttānaṃ sīhanādānaṃ saṅkalayitvā dassanaṃ .
Te dasāti ‘‘ parisāsu ca nadatī ’’ ti ādayo dasa sīhanādā .
Purimānaṃ dasannan ti yathāvuttānaṃ mūlabhūtānaṃ purimakānaṃ dasasīhanādānaṃ .
Parivāravasenāti mūliṃ katvā paccekaṃ parivāravasena yojiyamānā sataṃ sīhanādā .
Purimā ca dasāti mūlamūliyo katvā parivāravasena ayojiyamānā purimakā ca dasāti evaṃ dasādhikaṃ sīhanādasataṃ hoti .
Aññasmiṃ pana sutteti majjhimāgama cūḷasīhanādasuttādimhi ( ma . ni .1.193) tenāti saṅkhyāmahattena .
Mahāsīhanādattā idaṃ suttaṃ ‘‘ mahāsīhanādan ’’ ti vuccati , na pana majjhimanikāye mahāsīhanādasuttamiva cūḷasīhanādasuttamupādāyāti adhippāyo .