Issues
Select Version
Sīlakkhandhavaggaabhinavaṭīkā
Sīlakkhandhavaggaabhinavaṭīkā

Bhūtanirodhesakavatthuvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Bhūtanirodhesakavatthuvaṇṇanā

487. Aniyyānikabhāvadassanatthan ti yasmā mahābhūtapariyesako bhikkhu purimesu dvīsu pāṭihāriyesu vasippatto sukusalopi samāno mahābhūtānaṃ aparisesanirodhasaṅkhātaṃ nibbānaṃ nāvabujjhi , tasmā tadubhayāni niyyānāvahattābhāvato aniyyānikānīti tesaṃ aniyyānikabhāvadassanatthaṃ .
Niyyānikabhāvadassanatthan ti anusāsanīpāṭihāriyaṃ takkarassa ekantato niyyānāvahanti tasseva niyyānikabhāvadassanatthaṃ .
Evaṃ etissā desanāya mukhyapayojanaṃ dassetvā idāni anusaṅgikapayojanaṃ dassetuṃ ‘‘ apicā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Niyyānameva hi etissā desanāya mukhyapayojanaṃ tassa tadatthabhāvato .
Buddhānaṃ pana mahantabhāvo anusaṅgikapayojanaṃ atthāpattiyāva gantabbato .
Kīdiso nāmesa bhikkhūti āha ‘‘ yo mahābhūte ’’ tiādi .
Pariyesantoti apariyesaṃM2.415 nirujjhanavasena mahābhūte gavesanto , tesaṃ anavasesanirodhaṃ vīmaṃsantoti vuttaṃ hoti .
Vicaritvāti dhammatāya codiyamāno paricaritvā .
Dhammatāsiddhaṃ kiretaṃ , yadidaṃ tassa bhikkhuno tathā vicaraṇaṃ yathā abhijātiyaṃ mahāpathavikampādi .
Vissajjokāsan ti vissajjaṭṭhānaṃ ,‘‘ vissajjakaran ’’ tipi pāṭho , vissajjakanti attho .
Tasmāti buddhameva pucchitvā nikkaṅkhattā , tasseva vissajjituṃ samatthatāyāti vuttaṃ hoti .
Mahantabhāvappakāsanatthan ti sadevake loke anaññasādhāraṇassa buddhānaṃ mahantabhāvassa mahānubhāvatāya dīpanatthaṃ .
Idañca kāraṇan ti ‘‘ sabbesampi buddhānaṃ sāsane ediso eko bhikkhu tadānubhāvappakāsako hotī ’’ ti imampi kāraṇaṃ .
Katthāti nimitte bhummaṃ , kasmiṃ ṭhāne kāraṇabhūteti atthaṃ dassetuṃ ‘‘ kiṃ āgammā ’’ ti vuttaṃ , kiṃ ārammaṇaṃ paccayabhūtaṃ adhigantvā adhigamanahetūti attho .
Tenāha ‘‘ kiṃ pattassā ’’ ti .
Kimārammaṇaṃ pattassa puggalassa nirujjhantīti sambandho , hetugabbhavisesanametaṃ .
Teti mahābhūtā .
Appavattivasenāti puna anuppajjanavasena .
Sabbākārenāti vacanatthalakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhāna-samuṭṭhānakalāpacuṇṇanānattekattavinibbhogā- vinibbhogasabhāga-visabhāgaajjhattikabāhirasaṅgahapaccayasamannāhārapaccayavibhāgākāratoV2.366 , sasambhārasaṅkhepasasambhāravibhattisalakkhaṇasaṅkhepasalakkhaṇavibhattiākārato cāti sabbena ākārena .
488. Dibbanti ettha pañcahi kāmaguṇehi samaṅgībhūtā hutvā vicaranti , kīḷanti , jotenti cāti devā , devalokā .
Te yanti upagacchanti etenāti devayāniyo yathā ‘‘ niyyānikā ’’ ti ( dha . sa . dukamātikā 97) ettha anīyasaddo katvatthe , tathā idha karaṇattheti daṭṭhabbaṃ .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ tena hesā ’’ tiādi .
Vasaṃ vattentoti ettha vasavattanaṃ nāma yathicchitaṭṭhānagamanaṃ .
Tan ti iddhividhañāṇaṃ .
Cattāro mahārājāno etesaṃ issarāti cātumahārājikā .
Kasmā panesa samīpe ṭhitaṃ sadevakalokapajjotaṃ bhagavantaṃ apucchitvā dūre deve upasaṅkamīti codanamapaneti ‘‘ samīpe ṭhitan ’’ tiādinā .
‘‘ Ye devā maggaphalalābhino , tepi tamatthaṃ ekadesena jāneyyuṃ , buddhavisayo panāyaṃ pañho pucchito ’’ ti cintetvāM2.416 ‘‘ na jānāmā ’’ ti āhaṃsu .
Tenāha ‘‘ buddhavisaye ’’ tiādi .
Na labbhāti na sakkā , ajjhottharaṇaṃ nāmettha pucchāya nibbādhananti vuttaṃ ‘‘ punappunaṃ pucchatī ’’ ti .
‘‘ Hatthato mocessāmā ’’ ti vohāravasena vuttaṃ , handa naṃ dūramapanessāmāti vuttaṃ hoti .
Abhikkantatarāti ettha abhi saddo atisaddatthoti āha ‘‘ atikkantatarā ’’ ti , rūpasampattiyā ceva paññāpaṭibhānādiguṇehi ca amhe abhibhuyya paresaṃ kāmanīyatarāti attho .
Paṇītatarāti uḷāratarā .
Tena vuttaṃ ‘‘ uttamatarā ’’ ti .
491-493.
Sahassakkho pana sakko abhisametāvī āgataphalo viññātasāsano , so kasmā taṃ bhikkhuṃ upāyena niyyojesīti anuyogamapaneti ‘‘ ayaṃ pana viseso ’’ tiādinā .
Khajjopanakan ti rattiṃ jalantaṃ khuddakakimiṃ .
Dhamanto viyāti mukhavātaṃ dento viya .
Atthi cevāti ediso mahābhūtapariyesako puggalo nāma vijjamāno eva bhaveyya , mayā apesitoyeva pacchā jānissatīti adhippāyo .
Tatoti tathā cintanato paraṃ .
Iddhividhañāṇasseva adhippetattā devayāniyasadisova .
‘‘ Devayāniyamaggoti vā … pe … abhiññāñāṇanti vā sabbametaṃ iddhividhañāṇasseva nāman ’’ ti idaṃ pāḷiyaṃ , aṭṭhakathāsu ca tattha tattha āgataruḷhināmavasena vuttaṃ .
Sabbāsupi hi abhiññāsu devayāniyamaggādiekacittakkhaṇikaappanādināmaṃ yathārahaṃ sambhavati .
494. ĀgamanapubbabhāgeV2.367 nimittan ti brahmuno āgamanassa pubbabhāge uppajjanakanimittaṃ .
Udayato pubbabhāgeti ānetvā sambandho .
Imeti brahmakāyikā .
Veyyākaraṇenāti byākaraṇena .
Anāraddhacittoti anārādhitacitto atuṭṭhacitto .
Vādan ti dosaṃ .
Vikkhepan ti vācāya vividhā khepanaṃ .
495. Kuhakattāti vuttanayena abhūtato aññesaṃ vimhāpetukāmattā .
‘‘ Guhakattā ’’ ti paṭhitvā guyhitukāmattāti atthampi vadanti keci .