Sāmaññaphalapucchāvaṇṇanā

160. Ayaṃ bahidvārakoṭṭhakokāso nāgassa bhūmi nāma .

Tenāha ‘‘ vihārassā ’’ tiādi .

Bhagavato tejoti buddhānubhāvo .

Rañño sarīraṃ phari yathā taṃ soṇadaṇḍassa brāhmaṇassa bhagavato santikaṃ āgacchantassa antovanasaṇḍagatassa .

‘‘ Attano aparādhaṃ saritvā mahābhayaṃ uppajjī ’’ ti idaṃ sedamuñcanassa kāraṇadassanaṃ .

Na hi buddhānubhāvato sedamuñcanaṃ sambhavati kāyacittapassaddhihetubhāvato .

Eketi uttaravihāravāsinoyeva .

Tadayuttamevāti dasseti ‘‘ iminā ’’ tiādinā .

Abhimāreti dhanuggahe .

Dhanapālan ti nāḷāgiriṃ .

So hi tadā nāgarehi pūjitadhanarāsino labbhanato ‘‘ dhanapālo ’’ ti voharīyati .

Na kevalaṃ diṭṭhapubbatoyeva , atha kho pakatiyāpi bhagavā saññātotiM2.26 dassetuṃ ‘‘ bhagavā hī ’’ tiādimāha .

Ākiṇṇavaralakkhaṇoti battiṃsa mahāpurisalakkhaṇe sandhāyāha .

Anubyañjanapaṭimaṇḍitoti asītānubyañjane ( jinālaṅkāraṭīkāya vijātamaṅgalavaṇṇanāyaṃ vitthāro ).

Chabbaṇṇāhi rasmīhīti tadā vattamānā rasmiyo .

IssariyalīḷāyātiV2.23 issariyavilāsena .

Nanu ca bhagavato santike issariyalīlāya pucchā agāravoyeva siyāti codanāya ‘‘ pakati hesā ’’ tiādimāha , pakatiyā pucchanato na agāravoti adhippāyo .

Parivāretvā nisinnena bhikkhusaṅghena pure katepi atthato tassa purato nisinno nāma .

Tenāha ‘‘ parivāretvā ’’ tiādi .

161. Yena , tenāti ca bhummatthe karaṇavacananti dasseti ‘‘ yattha , tatthā ’’ ti iminā .

Yena maṇḍalassa dvāraṃ , tenūpasaṅkamīti sampattabhāvassa vuttattā idha upagamanameva yuttanti āha ‘‘ upagato ’’ ti .

Anucchavike ekasmiṃ padeseti yattha viññujātikā aṭṭhaṃsu , tasmiṃ .

Ko panesa anucchavikapadeso nāma ?

Atidūratādichanisajjadosavirahito padeso , napacchatādiaṭṭhanisajjadosavirahito vā .

Yathāhu aṭṭhakathācariyā –

‘‘ Na pacchato na purato , nāpi āsannadūrato ;

Na kacche no paṭivāte , na cāpi onatunnate ;

Ime dose vissajjetvā , ekamantaṃ ṭhitā ahū ’’ ti .( khu . pā . aṭṭha . evamiccādipāṭhavaṇṇanā ; su . ni . aṭṭha .2.261);

Tadā bhikkhusaṅghe tuṇhībhāvassa anavasesato byāpitabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtan ’’ ti vicchāvacanaṃ vuttanti āha ‘‘ yato … pe … mevā ’’ ti , yato yato bhikkhutoti attho .

Hatthena , hatthassa vā kukatabhāvo hatthakukkuccaṃ , asaññamo , asampajaññakiriyā ca .

Tathā pādakukkuccan ti etthāpi .

Vā -saddo avuttavikappane , tena tadaññopi cakkhusotādiasaññamo natthīti vibhāvito .

Tattha pana cakkhuasaṃyamo sabbapaṭhamo dunnivārito cāti tadabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitan ’’ tiādi vuttaṃ .

Vippasannarahadamivāti anāvilodakasaramiva .

Yenetarahi … pe … iminā me … pe … hotūti sambandho .

Añño hi atthakkamo , añño saddakkamotiM2.27 āha ‘‘ yenā ’’ tiādi .

Tattha kāyika-vācasikena upasamena laddhena mānasikopi upasamo anumānato laddho evāti katvā ‘‘ mānasikena cā ’’ ti vuttaṃ .

Sīlūpasamenāti sīlasaññamena .

Vuttamatthaṃ lokapakatiyā sādhento ‘‘ dullabhañhī ’’ tiādimāha .

Laddhāti labhitvā .

Upasaman ti ācārasampattisaṅkhātaṃ saṃyamaṃ .

‘‘ Evan ’’ tiādinā tathā icchāya kāraṇaṃ dassetiV2.24 .

Soti ayyako , udayabhaddo vā .

‘‘ Kiñcāpī ’’ tiādi tadattha-samatthanaṃ .

Ghātessatiyevāti taṃkālāpekkhāya vuttaṃ .

Tenāha ‘‘ ghātesī ’’ ti .

Idañhi sampatipekkhavacanaṃ .

Pañcaparivaṭṭoti pañcarājaparivaṭṭo .

Kasmā evamāha , nanu bhagavantamuddissa rājā na kiñci vadatīti adhippāyo .

Vacībhedeti yathāvuttaudānavacībhede .

Tuṇhī niravoti pariyāyavacanametaṃ .

‘‘ Ayan ’’ tiādi cittajānanākāradassanaṃ .

Ayaṃ … pe … na sakkhissatīti ñatvāti sambandho .

Vacanānantaran ti udānavacanānantaraṃ .

Yenāti yattha padese , yena vā sotapathena .

Yena peman ti etthāpi yathārahamesa nayo .

Katāparādhassa ālapanaṃ nāma dukkaranti sandhāya ‘‘ mukhaṃ nappahotī ’’ ti vuttaṃ .

‘‘ Āgamā kho tvaṃ mahārāja yathāpeman ’’ ti vacananiddiṭṭhaṃ vā tadā tadatthadīpanākārena pavattaṃ nānānayavicittaṃ bhagavato madhuravacanampi sandhāya evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ .

Ekampi hi atthaṃ bhagavā yathā sotūnaṃ ñāṇaṃ pavattati , tathā deseti .

Yaṃ sandhāya aṭṭhakathāsu vuttaṃ ‘‘ bhagavatā abyākataṃ tantipadaṃ nāma natthi , sabbesaññeva atthopi bhāsito ’’ ti .

Pañcahākārehīti iṭṭhāniṭṭhesu samabhāvādisaṅkhātehi pañcahi kāraṇehi .

Vuttañhetaṃ mahāniddese ( mahāni .38,162)–

‘‘ Pañcahākārehi tādī iṭṭhāniṭṭhe tādī , cattāvīti tādī , tiṇṇāvīti tādī , muttāvīti tādī , taṃniddesā tādī .

Kathaṃ arahā iṭṭhāniṭṭhe tādī ?

Arahā lābhepi tādī , alābhepi , yasepi , ayasepi , pasaṃsāyapi , nindāyapi , sukhepi , dukkhepi tādī , ekaṃ ce bāhaṃ gandhena limpeyyuṃ , ekaṃ ce bāhaṃ vāsiyāM2.28 taccheyyuṃ , amusmiṃ natthi rāgo , amusmiṃ natthi paṭighaṃ , anunayapaṭighavippahīno , ugghātinighātivītivatto , anurodhavirodhasamatikkanto , evaṃ arahā iṭṭhāniṭṭhe tādī .

Kathaṃ arahā cattāvīti tādī ?

Arahato … pe … thambho , sārambho , māno , atimāno , mado , pamādo , sabbe kilesā , sabbe duccaritā , sabbe darathā , sabbe pariḷāhāV2.25 , sabbe santāpā , sabbā kusalābhisaṅkhārā cattā vantā muttā pahīnā paṭinissaṭṭhā , evaṃ arahā cattāvīti tādī .

Kathaṃ arahā tiṇṇāvīti tādī ?

Arahā kāmoghaṃ tiṇṇo , bhavoghaṃ tiṇṇo , diṭṭhoghaṃ tiṇṇo , avijjoghaṃ tiṇṇo , sabbaṃ saṃsārapathaṃ tiṇṇo uttiṇṇo nittiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivatto , so vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo jātimaraṇasaṅkhayo , jātimaraṇasaṃsāro ( mahāni .38) natthi tassa punabbhavoti , evaṃ arahā tiṇṇāvīti tādī .

Kathaṃ arahā muttāvīti tādī ?

Arahato rāgā cittaṃ muttaṃ vimuttaṃ suvimuttaṃ , dosā , mohā , kodhā , upanāhā , makkhā , paḷāsā , issāya , macchariyā , māyāya , sāṭheyyā , thambhā , sārambhā , mānā , atimānā , madā , pamādā , sabbakilesehi , sabbaduccaritehi , sabbadarathehi , sabbapariḷāhehi , sabbasantāpehi , sabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṃ muttaṃ vimuttaṃ suvimuttaṃ ;

evaṃ arahā muttāvīti tādī .

Kathaṃ arahā taṃniddesā tādī ?

Arahā ‘ sīle sati sīlavā ’ ti taṃniddesā tādī ,‘ saddhāya sati saddho ’ ti ,‘ vīriye sati vīriyavā ’ ti ,‘ satiyā sati satimā ’ ti ,‘ samādhimhi sati samāhito ’ ti ,‘ paññāya sati paññavā ’ ti ,‘ vijjāya sati tevijjo ’ ti ,‘ abhiññāya sati chaḷabhiñño ’ ti taṃniddesā tādī , evaṃ arahā taṃniddesā tādī ’’ ti .

Bhagavā pana sabbesampi tādīnamatisayo tādī .

Tenāha ‘‘ suppatiṭṭhito ’’ ti .

Vuttampi cetaṃ bhagavatā kāḷakārāmasuttante ‘‘ iti kho bhikkhaveM2.29 tathāgato diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu tādīyeva tādī , tamhā ca pana tādimhā añño tādī uttaritaro vā paṇītataro vā natthīti vadāmī ’’ ti ( a . ni .4.24).

Atha vā pañcavidhāriyiddhisiddhehi pañcahākārehi tādilakkhaṇe suppatiṭṭhitoti attho .

Vuttañhetaṃ āyasmatā dhammasenāpatinā paṭisambhidāmagge –

‘‘ Katamā ariyā iddhi ?

Idha bhikkhu sace ākaṅkhati ‘ paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyyan ’ ti , appaṭikūlasaññī tattha viharati , sace ākaṅkhati ‘ appaṭikūleV2.26 paṭikūlasaññī vihareyyan ’ ti , paṭikūlasaññī tattha viharati , sace ākaṅkhati ‘ paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī vihareyyan ’ ti , appaṭikūlasaññī tattha viharati , sace ākaṅkhati ‘ appaṭikūle ca paṭikūle ca paṭikūlasaññī vihareyyan ’ ti , paṭikūlasaññī tattha viharati , sace ākaṅkhati ‘ paṭikūle ca appaṭikūle ca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako vihareyyaṃ sato sampajāno ’ ti , upekkhako tattha viharati sato sampajāno ’’ ti ( paṭi . ma .3.17).

Bahiddhāti sāsanato bahisamaye .

162. Esāti bhikkhusaṅghassa vandanākāro .

Tamatthaṃ lokasiddhāya upamāya sādhetuṃ ‘‘ rājānan ’’ tiādi vuttaṃ .

Okāsan ti pucchitabbaṭṭhānaṃ .

Na me pañhavissajjane bhāro atthīti satthu sabbattha appaṭihatañāṇacāratāya atthato āpannāya dassanaṃ .

‘‘ Yadi ākaṅkhasī ’’ ti vutteyeva hi esa attho āpanno hoti .

Sabbaṃ te vissajjessāmīti etthāpi ayaṃ nayo .

‘‘ Yaṃ ākaṅkhasi , taṃ pucchā ’’ ti vacaneneva hi ayamattho sijjhati .

Asādhāraṇaṃ sabbaññupavāraṇanti sambandho .

Yadi ‘‘ yadākaṅkhasī ’’ ti na vadanti , atha kathaṃ vadantīti āha ‘‘ sutvā ’’ tiādi .

Padesañāṇeyeva ṭhitattā tathā vadantīti veditabbaṃ .

Buddhā pana sabbaññupavāraṇaṃ pavārentīti sambandho .

‘‘ Pucchāvuso yadākaṅkhasī ’’ tiādīni suttapadāni yesaṃ puggalānaṃ vasena āgatāni , taṃ dassanatthaṃ ‘‘ yakkhanarindadevasamaṇabrāhmaṇaparibbājakānan ’’ ti vuttaṃ .

Tattha hi ‘‘ pucchāvuso yadākaṅkhasī ’’ ti āḷavakassa yakkhassaM2.30 okāsakaraṇaṃ ,‘‘ puccha mahārājā ’’ ti narindānaṃ ,‘‘ puccha vāsavā ’’ tiādi devānamindassa ,‘‘ tena hī ’’ tiādi samaṇānaṃ ,‘‘ bāvarissa cā ’’ tiādi brāhmaṇānaṃ ,‘‘ puccha maṃ sabhiyā ’’ tiādi paribbājakānaṃ okāsakaraṇanti daṭṭhabbaṃ .

Vāsavāti devānamindālapanaṃ .

Tadetañhi sakkapañhasutte .

Manasicchasīti manasā icchasi .

Katāvakāsāti yasmā tumhe mayā katokāsā , tasmā bāvarissa ca tuyhaṃ ajitassa ca sabbesañca sesānaṃ yaṃ kiñci sabbaṃ saṃsayaṃ yathā manasā icchatha , tathā pucchavho pucchathāti yojanā .

Ettha ca bāvarissa saṃsayaṃ manasā pucchavho , tumhākaṃ pana sabbesaṃ saṃsayaṃ manasā caV2.27 aññathā ca yathā icchatha , tathā pucchavhoti adhippāyo .

Bāvarī hi ‘‘ attano saṃsayaṃ manasāva pucchathā ’’ ti antevāsike āṇāpesi .

Vuttañhi –

‘‘ Anāvaraṇadassāvī , yadi buddho bhavissati ;

Manasā pucchite pañhe , vācāya vissajessatī ’’ ti .( su . ni .1011);

Tadetaṃ pārāyanavagge .

Tathā ‘‘ puccha maṃ sabhiyā ’’ tiādipi .

Buddhabhūmin ti buddhaṭṭhānaṃ , āsavakkhayañāṇaṃ , sabbaññutaññāṇañca .

Bodhisattabhūmi nāma bodhisattaṭṭhānaṃ pāramīsambharaṇañāṇaṃ , bhūmisaddo vā avatthāvācako , buddhāvatthaṃ , bodhisattāvatthāyanti ca attho .

Ekattanayena hi pavattesu khandhesu avatthāyeva taṃ tadākāranissitā .

Yo bhagavā bodhisattabhūmiyaṃ padesañāṇe ṭhito sabbaññupavāraṇaṃ pavāresi , tassa tadeva acchariyanti sambandho .

Kathanti āha ‘‘ koṇḍañña pañhānī ’’ tiādi .

Tattha koṇḍaññāti gottavasena sarabhaṅgamālapanti .

Viyākarohīti byākarohi .

Sādhurūpāti sādhusabhāvā .

Dhammoti sanantano paveṇīdhammo .

Yan ti āgamanakiriyāparāmasanaṃ , yena vā kāraṇena āgacchati , tena viyākarohīti sambandho .

Vuddhan ti sīlapaññādīhi vuddhippattaṃ , garunti attho .

Esa bhāroti saṃsayupacchedanasaṅkhāto eso bhāro , āgato bhāro tayā avassaṃ vahitabboti adhippāyo .

MayāM2.31 katāvakāsā bhonto pucchantu .

Kasmāti ce ?

Ahañhi taṃ taṃ vo byākarissaṃ ñatvā sayaṃ lokamimaṃ , parañcāti .

Sayan ti ca sayameva parūpadesena vinā .

Evaṃ sarabhaṅgakāle sabbaññupavāraṇaṃ pavāresīti sambandho .

Pañhānan ti dhammayāgapañhānaṃ .

Antakaran ti niṭṭhānakaraṃ .

Suciratenāti evaṃ nāmakena brāhmaṇena .

Puṭṭhun ti pucchituṃ .

Jātiyāti paṭisandhiyā ,‘‘ vijātiyā ’’ tipi vadanti .

Paṃsuṃ kīḷanto sambhavakumāro nisinnova hutvā pavāresīti yojetabbaṃ .

Tagghāti ekaṃsatthe nipāto .

Yathāpi kusalo tathāti yathā sabbadhammakusalo sabbadhammavidū buddho jānāti katheti , tathā te ahamakkhissanti attho .

Jānāti -saddo hi idha sambandhamupagacchatiV2.28 .

Yathāha ‘‘ yena yassa hi sambandho , dūraṭṭhampi ca tassa tan ’’ ti ( sārattha . ṭī .1. paṭhamamahāsaṅgītikathāvaṇṇanā ).

Jānanā cettha kathanā .

Yathā ‘‘ iminā imaṃ jānātī ’’ ti vuttovāyamattho ācariyena .

Rājā ca kho taṃ yadi kāhati vā , na vāti yo taṃ idha pucchituṃ pesesi , so korabyarājā taṃ tayā pucchitamatthaṃ , tayā vā puṭṭhena mayā akkhātamatthaṃ yadi karotu vā , na vā karotu , ahaṃ pana yathādhammaṃ te akkhissaṃ ācikkhissāmīti vuttaṃ hoti .

Jātakaṭṭhakathāyaṃ pana –

‘‘ Rājā ca kho tan ti ahaṃ taṃ pañhaṃ yathā tumhākaṃ rājā jānāti jānituṃ sakkoti , tathā akkhissaṃ .

Tato uttari rājā yathā jānāti , tathā yadi karissati vā , na vā karissati , karontassa vā akarontassa vā tassevetaṃ bhavissati , mayhaṃ pana doso natthīti dīpetī ’’ ti ( jā . aṭṭha .5.16.172)–

Jānāti-saddo vākyadvayasādhāraṇavasena vutto .

163. Sippameva sippāyatanaṃ āyatanasaddassa tabbhāvavuttittā .

Apica sikkhitabbatāya sippañca taṃ sattānaṃ jīvitavuttiyā kāraṇabhāvato , nissayabhāvato vā āyatanañcāti sippāyatanaṃ .

Seyyathidan ti ekova nipāto , nipātasamudāyo vā .

Tassa te katametiM2.32 idha atthoti āha ‘‘ katame pana te ’’ ti .

Ime katametipi paccekamattho yujjati .

Evaṃ sabbattha .

Idañca vattabbāpekkhanavasena vuttaṃ , tasmā te sippāyatanikā katameti attho .

‘‘ Puthusippāyatanānī ’’ ti hi sādhāraṇato sippāni uddisitvā upari taṃtaṃsippūpajīvinova niddiṭṭhā puggalādhiṭṭhānāya kathāya .

Kasmāti ce ?

Papañcaṃ pariharitukāmattā .

Aññathā hi yathādhippetāni tāva sippāyatanāni dassetvā puna taṃtaṃsippūpajīvinopi dassetabbā siyuṃ tesamevettha padhānato adhippetattā .

Evañca sati kathāpapañco bhaveyya , tasmā taṃ papañcaṃ pariharituṃ sippūpajīvīhi taṃtaṃsippāyatanāni saṅgahetvā evamāhāti tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ hatthārohātiādīhi ye taṃ taṃ sippaṃ nissāya jīvanti , te dassetī ’’ ti vuttaṃ .

Kasmāti āha ‘‘ ayañhī ’’ tiādi .

Sippaṃ upanissāya jīvantīti sippūpajīvino .

Hatthimārohantīti hatthārohā , hatthāruḷhayodhā .

Hatthiṃ ārohāpayantīti hatthārohā , hatthācariya hatthivejja hatthimeṇḍādayo .

Yena hi payogena puriso hatthino ārohanayoggo hoti , taṃ hatthissa payogaṃ vidhāyantānaṃ sabbesampetesaṃ gahaṇaṃ .

Tenāha ‘‘ sabbepī ’’ tiādi .

TatthaV2.29 hatthācariyā nāma ye hatthino , hatthārohakānañca sikkhāpakā .

Hatthivejjā nāma hatthibhisakkā .

Hatthimeṇḍā nāma hatthīnaṃ pādarakkhakā .

Hatthiṃ maṇḍayanti rakkhantīti hatthimaṇḍā , teyeva hatthimeṇḍā , hatthiṃ minenti sammā vidahanena hiṃsantīti vā hatthimeṇḍā .

Ādi -saddena hatthīnaṃ yavapadāyakādayo saṅgaṇhāti .

Assārohāti etthāpi suddhahetukattuvasena yathāvuttova attho .

Rathe niyuttā rathikā .

Ratharakkhā nāma rathassa āṇirakkhakā .

Dhanuṃ gaṇhantīti dhanuggahā , issāsā , dhanuṃ gaṇhāpentīti dhanuggahā , dhanusippasikkhāpakā dhanvācariyā .

Celena celapaṭākāya yuddhe akanti gacchantīti celakā , jayaddhajagāhakāti āha ‘‘ ye yuddhe ’’ tiādi .

Jayadhajan ti jayanatthaṃ , jayakāle vā paggahitadhajaṃ .

Puratoti senāya pubbe .

Yathā tathā ṭhite senike byūhavicāraṇavasena tato tato calayanti uccālentīti calakāti vuttaṃ ‘‘ idha rañño ’’ tiādi .

Sakuṇagghiādayo viya maṃsapiṇḍaṃ parasenāsamūhasaṅkhātaṃ piṇḍaṃ sāhasikatāya chetvā chetvāM2.33 dayanti uppatitvā uppatitvā niggacchantīti piṇḍadāyakā .

Tenāha ‘‘ te kirā ’’ tiādi .

Sāhasaṃ karontīti sāhasikā , teyeva mahāyodhā .

Piṇḍamivāti tālaphalapiṇḍamivāti vadanti ,‘‘ maṃsapiṇḍamivā ’’ ti ( dī . ni . ṭī .1.163) ācariyena vuttaṃ .

Sabbattha ‘‘ ācariyenā ’’ ti vutte ācariyadhammapālatthero va gahetabbo .

Dutiyavikappe piṇḍe janasamūhasaṅkhāte sammadde dayanti uppatantā viya gacchantīti piṇḍadāyakā , daya -saddo gatiyaṃ , aya-saddassa vā da-kārāgamena nipphatti .

Uggatuggatāti saṅgāmaṃ patvā javaparakkamādivasena ativiya uggatā .

Tadevāti parehi vuttaṃ tameva sīsaṃ vā āvudhaṃ vā .

Pakkhandantīti vīrasūrabhāvena asajjamānā parasenamanupavisanti .

Thāmajavabalaparakkamādisampattiyā mahānāgasadisatā .

Tenāha ‘‘ hatthiādīsupī ’’ tiādi .

Ekantasūrāti ekacarasūrā antasaddassa tabbhāvavuttito , sūrabhāvena ekākino hutvā yujjhanakāti attho .

Sajālikāti savammikā .

Sannāho kaṅkaṭo vammaṃ kavaco uracchado jālikāti hi atthato ekaṃ .

Sacammikāti jālikā viya sarīraparittāṇena cammena sacammikā .

Cammakañcukan ti cammamayakañcukaṃ .

Pavisitvāti tassa anto hutvā , paṭimuñcitvāti vuttaṃ hoti .

Saraparittāṇaṃ camman ti cammapaṭisibbitaṃ celakaṃ , cammamayaṃ vā phalakaṃ .

Balavasinehāti sāmini atisayapemā .

Gharadāsayodhāti antojātadāsapariyāpannā yodhā ,‘‘ gharadāsikaputtā ’’ tipi pāṭho , antojātadāsīnaṃ puttāti attho .

ĀḷāraṃV2.30 vuccati mahānasaṃ , tattha niyuttā āḷārikā .

Pūvikāti pūvasampādakā , ye pūvameva nānappakārato sampādetvā vikkiṇantā jīvanti .

Kesanakhasaṇṭhapanādivasena manussānaṃ alaṅkāravidhiṃ kappenti saṃvidahantīti kappakā .

Cuṇṇavilepanādīhi malaharaṇavaṇṇasampādanavidhinā nhāpenti nahānaṃ karontīti nhāpikā .

Navantādividhinā pavatto gaṇanagantho antarā chiddābhāvena acchiddakoti vuccati , tadeva paṭhentīti acchiddakapāṭhakā .

Hatthena adhippāyaviññāpanaṃ , gaṇanaṃ vā hatthamuddā .

Aṅgulisaṅkocanañhi muddāti vuccati , tena ca viññāpanaṃ , gaṇanaṃ vā hoti .

Hattha saddo cettha tadekadesesu aṅgulīsu daṭṭhabbo ‘‘ na bhuñjamāno sabbaṃM2.34 hatthaṃ mukhe pakkhipissāmī ’’ tiādīsu ( pāci .618) viya , tamupanissāya jīvantīti muddikā .

Tenāha ‘‘ hatthamuddāyā ’’ tiādi .

Ayakāro kammārakārako .

Dantakāro bhamakāro .

Cittakāro lepacittakāro .

Ādi -saddena koṭṭakalekhakavilīvakāraiṭṭhakakāradārukārādīnaṃ saṅgaho .

Diṭṭheva dhammeti imasmiṃyeva attabhāve .

Karaṇanipphādanavasena dassetvā .

Sandiṭṭhikamevāti asamparāyikatāya sāmaṃ daṭṭhabbaṃ , sayamanubhavitabbaṃ attapaccakkhanti attho .

Upajīvantīti upanissāya jīvanti .

Sukhitan ti sukhappattaṃ .

Thāmabalūpetabhāvova pīṇananti āha ‘‘ pīṇitaṃ thāmabalūpetan ’’ ti .

Uparīti devaloke .

Tathā uddhan tipi .

So hi manussalokato uparimo .

Aggaṃ viyāti aggaṃ , phalaṃ .

‘‘ Kammassa katattā phalassa nibbattanato taṃ kammassa aggisikhā viya hotī ’’ ti ācariyena vuttaṃ .

Apica saggan ti uttamaṃ , phalaṃ .

Saggan ti suṭṭhu aggaṃ , rūpasaddādidasavidhaṃ attano phalaṃ nipphādetuṃ arahatīti attho .

Suaggikāva niruttinayena sovaggikā , dakkhiṇāsaddāpekkhāya ca sabbattha itthiliṅganiddeso .

Sukhoti sukhūpāyo iṭṭho kanto .

Aggeti uḷāre .

Attanā paribhuñjitabbaṃ bāhiraṃ rūpaṃ , attano vaṇṇapokkharatā vaṇṇoti ayametesaṃ viseso .

Dakkhanti vaḍḍhanti etāyāti dakkhiṇā , pariccāgamayaṃ puññanti āha ‘‘ dakkhiṇaṃ dānan ’’ ti .

Maggo sāmaññaṃ samitapāpasaṅkhātassa samaṇassa bhāvoti katvā , tassa vipākattā ariyaphalaṃ sāmaññaphalaṃ .

‘‘ Yathāhā ’’ tiādinā mahāvaggasaṃyuttapāḷivasena tadatthaṃ sādheti .

Taṃ esa rājā na jānāti ariyadhammassa akovidatāya .

Yasmā panesa ‘‘ dāsakassakādibhūtānaṃ pabbajitānaṃ lokato abhivādanādilābho sandiṭṭhikaṃ sāmaññaphalaṃ nāmā ’’ ti cintetvā ‘‘ atthi nu kho koci samaṇo vā brāhmaṇo vā īdisamatthaṃ jānanto ’’ ti vīmaṃsanto pūraṇādike pucchitvā tesaṃ kathāya anadhigatavitto bhagavantampi etamatthaṃ pucchi .

Tasmā vuttaṃ ‘‘ dāsakassakopamaṃ sandhāya pucchatī ’’ ti .

RājāmaccātiM2.35V2.31 rājakulasamudāgatā amaccā , anuyuttakarājāno ceva amaccā cātipi attho .

Kaṇhapakkhan ti yathāpucchite atthe labbhamānadiṭṭhigatūpasaṃhitaṃ saṃkilesapakkhaṃ .

Sukkapakkhan ti tabbidhuraṃ upari suttāgataṃ vodānapakkhaṃ .

Samaṇakolāhalan ti samaṇakotūhalaṃ taṃ taṃ samaṇavādānaṃ aññamaññavirodhaṃ .

Samaṇabhaṇḍanan ti teneva virodhena ‘‘ evaṃvādīnaṃ tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ ayaṃ doso , evaṃvādīnaṃ tesaṃ ayaṃ doso ’’ ti evaṃ taṃ taṃ vādassa paribhāsanaṃ .

Issarānuvattako hi lokoti dhammatādassanena tadatthasamatthanaṃ .

Attano desanākosallena rañño bhāraṃ karonto , na tadaññena paravambhanādikāraṇena .

164. Nu-saddo viya no-saddopi pucchāyaṃ nipātoti āha ‘‘ abhijānāsi nū ’’ ti .

Ayañcāti ettha ca -saddo na kevalaṃ abhijānāsipadeneva , atha kho ‘‘ pucchitā ’’ ti padena cāti samuccayattho .

Kathaṃ yojetabboti anuyogamapaneti ‘‘ idañhī ’’ tiādinā .

Pucchitā nūti pubbe pucchaṃ kattā nu .

Naṃ puṭṭhabhāvan ti tādisaṃ pucchitabhāvaṃ abhijānāsi nu .

Na te sammuṭṭhan ti tava na pamuṭṭhaṃ vatāti attho .

Aphāsukabhāvoti tathā bhāsanena asukhabhāvo .

Paṇḍitapatirūpakānan ti ( sāmaṃ viya attano sakkārānaṃ paṇḍitabhāsānaṃ ) āmaṃ viya pakkānaṃ paṇḍitā bhāsānaṃ .( Dī . ni . ṭī .1.163) pāḷipadaatthabyañjanesūti pāḷisaṅkhāte pade , tadatthe tappariyāpannakkhare ca , vākyapariyāyo vā byañjanasaddo ‘‘ akkharaṃ padaṃ byañjanan ’’ tiādīsu ( netti .28) viya .

Bhagavato rūpaṃ sabhāvo viya rūpamassāti bhagavantarūpo , bhagavā viya ekantapaṇḍitoti attho .

Issues

Select Version

Sīlakkhandhavaggaabhinavaṭīkā

Sīlakkhandhavaggaabhinavaṭīkā