Issues
Select Version
Pañcakanipātapāḷi
Pañcakanipātapāḷi

(15) 5. Tikaṇḍakīvaggo

Author: sāsanāre-သာသနာရေး @ IAPT

၁၄၁။ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ လောကသ္မိံ၊ သတ္တလောက၌။ ပဉ္စ၊ ငါးဦးကုန်သော။ ဣမေ ပုဂ္ဂလာ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ ဝါ၊ တို့ကို။ သန္တော၊ ထင်ရှားရှိကုန်၏။ သံဝိဇ္ဇမာနာ၊ ရအပ်ကုန်၏။ ဝါ၊ သိမြင်အပ်ကုန်၏။
ကတမေ၊ အဘယ်မည်ကုန်သော။ ပဉ္စ၊ ငါးဦးကုန်သော။ (ဣမေ ပုဂ္ဂလာ၊ တို့သည်။ ဝါ၊ တို့ကို။ သန္ဓော၊ ထင်ရှားရှိကုန်သနည်း။ သံဝိဇ္ဇမာနာ၊ ရအပ်ကုန်သနည်းဟူမူ)
ဒတွာ၊ ပေးပြီး၍။ အဝဇာနာတိ၊ အောက်တန်းချ၍သိ၏။ ဝါ၊ အထင်အမြင်သေး၏။ [အဝအောက် တန်းချ၍+ဇာနာတိ၊ သိ၏။ အဝဇာနာတိ၊ အထင်သေး၏ ဝါ၊ မထီမဲ့မြင်ပြု၏] သံဝါသေန၊ အတူတကွနေထိုင်ခြင်းကြောင့်။ အဇာနာတိ၊ ၏။ အာဓေယျမုခေါ**၁။ အာဓေယျမုခေါ၌ အနက်ဖွင့်အမျိုးမျိုး**။ ။အာဓေယျမုခေါကို အနက် ပြန်ဆိုရာတွင် ပဌမအနက်၌ သဒ္ဒတ္ထတိကျမှုကိုသာ ပဓာနထား၍ ဒုတိယအနက်၌ အဓိပ္ပာယ် ပေါ်လွင်မှုကိုသာ ပဓာနထားသည်။ အာဓေယျ၊ အာ+ဓာ+ဏျ။ ဓာတဗွီ ဌပေတဗ္ဗန္တိ ဝေယျ= (စိတ်ထဲ၌)ထားအပ်သော။ အာဒိတော (ပဌမ ဝစနသ္မီယဝ)ဝေယျ အာဓေယျံ=ပဌမ ပြောစကား၌သာ စိတ်ထဲ၌ထားအပ်သော။ မုခေန ဂဟဏံ မုခံ= နှုတ်ဖြင့်နာယူခြင်း၊ လက်ခံယုံကြည် အတည်ပြုခြင်းအာဓေယျံမုခံ ယဿာတိ အာခေယျမုခေါ=ပဌမ ပြောစကား၌သာ (မစူးစမ်း မစိစစ်ဘဲ) စိတ်ထဲ၌ထားအပ်သော လက်ခံယုံကြည် အတည်ပြုမှုရှိသောသူ။ (တနည်း) နှုတ်, ခံတွင်း, ပါးစပ်ကိုသာ မုခဟုဆို၍ “အာဓေယျမုခါပဌမပြောစကား၌သာ ယုံကြည်စွာ လက်ခံနာယူခြင်းငှာ ထားအပ်သောနှုတ် ရှိသည်။ ဝါ= ကြားကြားသမျှစကားအားလုံး၌ မစိစစ်ဘဲ စိတ်ထဲ၌ ထားအပ်သော လက်ခံယုံကြည် အတည်ပြုမှုရှိသည်"ဟု ဆိုပါ။
အာဒိတော ဓေယျံ ဌပေတဗ္ဗံ အာဓေယျံ၊ ဒဿနသဝန ပဋိဝစနဒါနဝသေန မုခေန ဝိယ ပဝတ္တံ ဂဟဏံ မုခန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ တံ မုခံ အာဓေယျံ, ဂဟဏတ္တံ ပကတိ မုခမေဝ ဝါ အာဓေယျံ ယဿ သော အာဓေယျမုခေါ၊ အဝိစာရေတွာ အာဒိကထာယ ဧဝ ဌပိတဂဟဏောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပုဂ္ဂလပညတ်မူလဋီကာ၊၄၄။
(တနည်း) အာဓေယျ၌ အာဥပဿရကို ဓာတွတ္ထာနုဝတ္တက ကြံ၍ "အာဓေယျမုခေါ၊ ကြားကြားသမျှ စကားအားလုံး၌ မစူးမစမ်း မစိစစ်ဘဲ ယုံကြည်စွာလက်ခံခြင်း ငှာ ထားအပ်သော နှုတ်ရှိသည်၊ ဝါ= ကြားကြားသမျှစကားအားလုံး၌ မစိစစ်ဘဲ စိတ်ထဲ၌ ထားအပ်သော လက်ခံယုံကြည် အတည်ပြုမှုရှိသည်" ဟု အနက်ဆိုပါ။
အာဓေယျမုခေါတိ ပါဠိယာ ပန ဌပိတမုခေါတိ အတ္ထော၊ မဂ္ဂေ ခဋအာဝါဋော ဝိယ အာဂတာဂတံ ဥဒကံ ဝဏ္ဏ ဝါ အဝဏ္ဏ ဝါ သဒ္ဒဟနဝသေန သမ္ပဋိစ္ဆိတုံဌပိတမုခေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ဤသုတ်အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋ္ဌ၊ ၅၁။
အပရော ဝဏ္ဏမ္ပိ ကထိတံ ဂဏှာတိ၊ အဝဏ္ဏမို့ ကထိတံ ဂဏှာတိယေဝ၊ အယမ္ပိ အာဓေယျမုခေါယေဝ နာမ၊ အာဓာတဗ္ဗမုခေါ၊ ယံ ယံ သုဏာတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ ဌပိတမုခေါတိ အတ္ထော။ ပုဂ္ဂလပညတ်ဋ္ဌ။၉၈။
အာဒေယျမုခေါ ဟူသောပါဌ်။ ။ဤသုတ်အင်္ဂုတ္တိုရ် အဋ္ဌကထာ၌ တတိယ “ဒ” ဖြင့် အာဒေယျမုခေါဟူသောပါဌ်ကို ရှေးဦးစွာဖွင့်၏၊ အာ+ဒါ+ကျ။ အက္ခရာ အာဒိယတိ ဂဏှာတီတိ အာဒေယျ (အျပစ္စည်း ကတ္တားဟောကြံသည်) အာဒေယျ မုခံ ယဿာတိ အာဒေယျမုခေါ်ဟု ဝစနတ္ထပြု၊ ဤအတိုင်းလည်းအနက်ပေးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ အာဒေယျ မုခေါတိ အာဒိယနမုခေါ၊ ဂဟဏမုခေါတိ အတ္ထော။ပ။ ဝဏ္ဏ ဝါ အဝဏ္ဏ ဝါ သီဃမေဝ သဒ္ဒဟတိ၊ သဒ္ဒဟနဋ္ဌေန ဟိ အာဒါနေန ဧသ အာဒိယနမုခေါတိ ဝုတ္တော။
၊ ပဌမပြောစကား၌သာ(မစိစစ်ဘဲ) စိတ်ထဲ၌ထားအပ်သောလက်ခံယုံကြည်အတည်ပြုမှုရှိသည်။ ဝါ၊ ပဌမပြောစကား၌သာ (မစူးစမ်း မစိစစ်ဘဲ)လျင်မြန်စွာ လက်ခံယုံကြည် အတည်ပြုသည်။ [တနည်း-အာဒေယျမုခေါ၊ (ပြောသမျှစကားကို ယုံကြည်စွာ)လက်ခံနာယူလွယ်သောနှုတ်ရှိသည်] ဟောတိ၊ ၏။ လောလော၊ လျှပ်ပေါ်လော်လီစိတ်မတည်တံ့သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ မန္ဒေါ၊ ဖျင်းအထုံထိုင်းသည်။ မောမူဟော၊ အလွန်အကဲတွေဝေသည်။ ဟောတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ကထဉ္စ၊ အဘယ်သို့သောအခြင်းအရာအားဖြင့်။ ပုဂ္ဂလော၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဒတွာ၊ ၍။ အဝဇာနာတိ၊ အောက်တန်းချ၍သိသနည်း။ ဝါ၊ အထင်အမြင်သေးသနည်းဟူမူ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဣဓ၊ ဤသတ္တလောက၌။ ပုဂ္ဂလော၊ ပုဂ္ဂိုလ်တဦးသည်။ ပုဂ္ဂလဿ၊ အခြားပုဂ္ဂိုလ်တဦးအား။ စီဝရ....က္ခာရံ၊ ဆေးကို။ [စာပိုဒ် ၁၂၇ သုတ် (စာမျက်နှာ-၂၃၈) ကြည့်] ဒေတိ၊ ပေးလှူ၏။
တဿ၊ ထိုပေးလှူသောပုဂ္ဂိုလ်မှာ။ ဧဝံ၊ ဤသို့တွေးတောခြင်းသည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ (ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့တွေးတောခြင်းသည်။ ဟောတိ၊ ဟူမူ)
အဟံ၊ ငါသည်။ ဒေမိ၊ ပေးရ၏။
အဟံ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ ခံယူ၏။ ဣတိ၊ ဤသို့တွေးတောခြင်းသည်။ (ဟောတိ၊ ၏)
တမေနံ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို။ ဒတွာ၊ ၍။ အဝဇာနာတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဧဝံ၊ ဤသို့သောအခြင်းအရာအားဖြင့်။ (ဤသို့မိမိကသာပေးနေရခြင်းဖြင့်)ပ။
ပုဂ္ဂလော၊ ပုဂ္ဂိုလ်တဦးသည်။ ပုဂ္ဂလေန၊ အခြားပုဂ္ဂိုလ်တဦးနှင့်။ သဒ္ဓိံ၊ အတူတကွ။ ဒွေ ဝဿာနိ ဝါ၊ နှစ်နှစ်တို့ပတ်လုံးသော်လည်းကောင်း။ တီဏိဝဿာနိ ဝါ၊ သုံးနှစ်တို့ပတ်လုံးသော်လည်းကောင်း။ သံဝသတိ၊ နေထိုင်၏(သော ပုဂ္ဂလော= ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်)
တမေနံ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို။ပ။
ဧကစ္စော၊ အချို့သော။ ပုဂ္ဂလော၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ပရဿ၊ သူတပါး၏။ ဝဏ္ဏေ၊ ချီးမွမ်းဖွယ်ဂုဏ်ကို။ ဘာသိယမာနေ ဝါ၊ ပြောဆိုအပ်သော်လည်းကောင်း။ အဝတ္တေ၊ ကဲ့ရဲ့ဖွယ်အပြစ်ကို။ ဘာသိယမာနေ ဝါ၊ သော်လည်းကောင်း။ တံ၊ ထိုချီးမွမ်းကဲ့ရဲ့စကားအားလုံးကို။ ခိပ္ပံ ဧဝ၊ လျင်မြန်စွာသာလျှင်။ အဓိမုစ္စတာ၊ သက်ဝင်ယုံကြည်တတ်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ပ။
ဧကစ္စော၊ သော။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ ဣတ္တရသဒ္ဓေါ၊ နည်းပါးသောသဒ္ဓါတရားရှိသည်။ ဣတ္တရဘတ္တီ၊ နည်းပါးသောထပ်တလဲလဲမှီဝဲဆည်းကပ်တတ်သောသဒ္ဓါရှိသည်။ ဝါ၊ ထပ်တလဲလဲမှီဝဲဆည်းကပ်တတ်သောသဒ္ဓါတရားနည်းနည်းပါးပါးသာရှိသည်။ ဣတ္တရပေမော၊ နည်းပါးသောသဒ္ဓါအချစ်, တဏှာ အချစ်ရှိသည်(နည်းပါးသော သဒ္ဓါအချစ်နှင့် ဂေဟဿိတပေမဟူသော တဏှာ ရာဂအချစ်ရှိသည်) [ဂေဟ၊ ကာမဂုဏ်ငါးပါးတည်းဟူသောနေအိမ်ကို+ သိတ၊ မှီတွယ်သော တဏှာရာဂ] ဣတ္တရပ္ပသာဒေါ၊ နည်းပါးသော သဒ္ဓါကြည်ညိုမှု ရှိသည်။ ဟောတိ၊ ၏။ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ကထဉ္စ၊ ဖြင့်။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ မန္ဒေါ၊ သည်။ မောမူဟော၊ သည်။ ဟောတိ၊ နည်းဟူမူ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဣဓ၊ ၌။ ဧကစ္စော၊ သော။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ ကုသလာကုသလေ၊ ကုသိုလ်အကုသိုလ်ဖြစ်ကုန်သော။ ဓမ္မ၊ တရားတို့ကို။ န ဇာနာတိ၊ မသိ။ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇေ၊ အပြစ်ရှိကုန်, အပြစ်မရှိကုန်သော။ ဓမ္မေ၊ တို့ကို။ နဇာနာတိ၊ မသိ။ ဟီနပ္ပဏီတေ၊ ယုတ်ညံ့ကုန်, မြင့်မြတ်ကုန်သော။ပ။ ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂေ၊ မည်းညစ်သောတရား, ဖြူစင်သောတရားများ ဖြစ်၍အချင်းချင်း တားမြစ်ကန့်ကွက် ဆန့်ကျင်ဘက်အဖို့ရှိကုန်သော။ ဓမ္မေ၊ တို့ကို။ န ဇာနာတိ။ [သပ္ပဋိဘာဂ၊ သဟ+ပဋိဘာဂ။ သဟသဒ္ဒါကို သံဝိဇ္ဇမာန အနက်ဟောကြံ။ ပဋိ၊ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော+ဘာဂ= အဖို့။ ပဋိပက္ခော ဘာဂေါ ပဋိဘာဂေါ၊ သံဝိဇ္ဇမာနော ပဋိဘာဂေါ ယေသန္တိ သပ္ပဋိဘာဂါ၊ ကဏှသုက္ကာ စ တေ သပ္ပဋိဘာဂါစာတိ ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂါ]။ပ။
ပဌမံ။
၁၄၂။ အာရဘတိ စ၊ အာပတ်လည်းသင့်၏။ ဝါ၊ အာပတ်ကိုလည်းလွန်ကျူး၏။ ဝိပ္ပဋိသာရီ စ၊ (အာပတ်သင့်ခြင်းကြောင့်)နောင်တတဖန်ပူပန်နေသည်လည်း။ (အာပတ်ပြစ်မှု၊ အစွဲပြုကာ၊ ဖောက်ပြန်စွာတွေးတောပူပန်နေသည်လည်း) ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ [ဝိ(ဝိရူပံ)၊ ဖောက်ပြန်စွာ+ပဋိ(ပဋိစ္စ)= အာပတ်လွန်ကျူးမှုကို စွဲ၍+သာရီ= ကြံစည်တွေးတောပူပန်နေသူ။ သရတိ စိန္တေတိ အနုတပ္ပတီတိ သာရီအာပတ္တိဝီတိက္ကမံ ပဋိစ္စ သာရီ ပဋိသာရီဝိရူပံ ပဋိသာရီ ဝိပ္ပဋိသာရီ။]
ယတ္ထ၊ အကြင် စေတောဝိမုတ္တိ, ပညာဝိမုတ္တိ၌။ ဝါ၊ အကြင် စေတော ဝိမုတ္တိ, ပညာဝိမုတ္တိသို့ရောက်၍။ အဿ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏။ ဥပ္ပန္နာ၊ ဖြစ်ပြီးကုန်သော။ ဝါ၊ ဖြစ်ပြီးအကုသိုလ်နှင့်အလားတူဖြစ်ကုန်သော။ ဝါ၊ အကြောင်းညီညွတ်ခဲ့သော်ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ကုန်သော။ ပါပကာ၊ ယုတ်မာကုန်သော။ အကုသလာ၊ အကုသိုလ်ဖြစ်ကုန်သော။ တေ ဓမ္မာ၊ တို့သည်။ အပရိသေသာ၊ အကြွင်းအကျန်မရှိကုန်သည်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်ကုန်၍) နိရုဇ္ဈန္တိ၊ ချုပ်ပျောက်ကုန်၏။
တဉ္စ စေတော ဝိမုတ္တိံ၊ (အကုသိုလ်တရားတို့ကြွင်းမဲ့ဥဿုံ အားလုံးစုံချုပ်ပျောက်ရာဖြစ်သော) ထိုအရဟတ္တဖိုလ်သမာဓိစေတောဝိမုတ္တိကိုလည်းကောင်း။ ဝါ၊ ထိုကိလေသာ အနှောင်အဖွဲ့မှလွတ်မြောက်သော အရဟတ္တဖိုလ်စိတ် သမာဓိကိုလည်းကောင်း။ [ကိလေသဗန္ဓနတောဝိမုစ္စတီတိ ဝိမုတ္တိ၊ စေတော စ တံ ဝိမုတ္တိ စာတိ စေတောဝိမုတ္တိ] တဉ္စ ပညာဝိမုတ္တိံ၊ (အကုသိုလ်တရားတို့အကြွင်းအကျန်မရှိအောင်ချုပ်ပျောက်ရာ) ထိုအရဟတ္တဖိုလ် ပညာဝိမုတ္တိကိုလည်းကောင်း။ ဝါ၊ ထိုကိလေသာ အနှောင်အဖွဲ့မှလွတ်မြောက်သော အရဟတ္တဖိုလ်ပညာကိုလည်းကောင်း။ ယထာဘူတံ၊ အဖြစ်မှန်သဘောအတိုင်း။ နပ္ပဇာနာတိ၊ မသိ(မရဖူးသေးသောကြောင့်မသိ)။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ ပန၊ ထိုမှတပါး။ ဣဓ၊ ဤသတ္တလောက၌။ ဝါ၊ ဤသာသနာတော်၌။ ဧကစ္စော၊ သော။ ပုဂ္ဂလော၊ သည်။ အာရဘတိ၊ အာပတ်ကားသင့်၏။ ဝိပ္ပဋိသာရီ၊ နောင်တတဖန်ပူပန်နေသည်ကား။ န ဟောတိ၊ မဖြစ်။ [အာပတ်ကို ကုစားပြီး၍ အာပတ်မှ ထမြောက်ပြီး, စင်ကြယ်ပြီးဖြစ်သောကြောင့် နောင်တတဖန် ပူပန်မနေတော့ဟူလို(ဤသုတ်အဋ္ဌကထာအဖွင့်တည်း) ပုဂ္ဂလပညတ်အဋ္ဌကထာ (၉၇)၌ကား "ထိုအာပတ်ကို ထုတ်ဖော်ပြောကြား (ဒေသနာပြောကြား)ခြင်းငှာ မိမိနှင့်သဘောတူပုဂ္ဂိုလ်ကို ရှာဖွေနေသောကြောင့် ဝိပ္ပဋိသာရမဖြစ်”ဟု ဖွင့်၏ ]။ပ။
န အာရဘတိ၊ အာပတ်ကားမသင့်။ (တကြိမ်တခါ အာပတ်သင့်ပြီး၍ ထိုအာပတ်မှထပြီးနောက်ထပ်၍ကား အာပတ်မသင့်) ဝိပ္ပဋိသာရီ၊ နောင်တတဖန် ပူပန်နေသည်ကား။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ [ပုဂ္ဂလပညတ်ဋ္ဌအလိုကား“န အာရဘတိ၊ အာပတ်ကားမသင့်။ ဝိပ္ပဋိသာရီ၊ (ဝိနည်းပညတ်၌မကျွမ်းကျင်သောကြောင့်အာပတ်မသင့်ဘဲလျက်အာပတ်သင့်၏ဟုမှတ်ထင်နေသည့်အတွက်) နောင်တတဖန်ပူပန်နေသည်။ ဟောတိ၊ ၏”ဟုအနက်ဆိုရမည်]။ပ။
န အာရဘတိ၊ အာပတ်လည်းမသင့်။ ဝိပ္ပဋိသာရီ၊ နောင်တတဖန်ပူပန်နေသည်လည်း။ န ဟောတိ၊ မဖြစ်။ပ။
ပဇာနာတိ၊ သိ၏။ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ တတြ၊ ထိုငါးဦးသောပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင်။ ယွာယံ(ယောအယံ)ပုဂ္ဂလော၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ အာရဘတိစ၊ ၏။ ဝိပ္ပဋိသာရီ စ၊ လည်း။ ဟောတိ၊ ၏။ပ။ သော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို။ ဝါ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဧဝံ၊ ဤသို့။ ဝစနီယော၊ ပြောဆိုဆုံးမသင့်သည်။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ (ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့။ ဝစနီယော၊ သည်။ အဿ၊ ဖြစ်ရာသနည်းဟူမူ။)
အာယသ္မတော၊ အရှင့်မှာ။ [တနည်း-အာယသ္မတော၊ အရှင်၏။ သန္တာနေ၊ စိတ်အစဉ်၌] အာရမ္ဘဇာ၊ အာပတ်ကျူးလွန်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်ကုန်သော။ အာသဝါ၊ အာသဝအကုသိုလ်တို့သည်။ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ ရှိနေကုန်၏။ ဝိပ္ပဋိသာရဇာ၊ နောင်တတဖန် ပူပန်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်ကုန်သော။ အာသဝါ၊ တို့သည်။ ပဝဍ္ဎန္တိ၊ ထပ်တလဲလဲ တိုးပွားနေကုန်၏။ သာဓု၊ တိုက်တွန်းတောင်းပန်ပါ၏။ အာယသ္မာ၊ အရှင်သည်။ ဝတ၊ အမှန်တကယ်ပင်။ အာရမ္ဘဒေ၊ ကုန်သော။ အာသဝေ၊ တို့ကို။ ပဟာယ၊ ပယ်ရှား၍လည်းကောင်း။ (သင့်ရောက်အပ်ပြီးသောအာပတ်ကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားခြင်း, အာပတ်မှထမြောက် စင်ကြယ်စေခြင်းအားဖြင့် ပယ်ရှား၍လည်းကောင်း) ဝိပ္ပဋိသာရဇေ၊ ကုန်သော။ အာသဝေ၊ တို့ကို။ ပဋိဝိနောဒေတွာ၊ ထုတ်ပယ်၍လည်းကောင်း။(မိမိ၏အာပတ်စင်ကြယ်နေပုံကိုဆင်ခြင်စဉ်းစားခြင်းဖြင့်ထုတ်ပယ်၍လည်းကောင်း။) စိတ္တဉ္စ၊ ဝိပဿနာစိတ်ကိုလည်းကောင်း။ ပညဉ္စ၊ ဝိပဿနာပညာကိုလည်းကောင်း။ ဘာဝေတု၊ ဖြစ်ပွားစေပါလော။
ဧဝံ၊ ဤသို့ဖြစ်ပွားစေလသော်။ အာယသ္မာ၊ အရှင်သည်။ ပဉ္စမေန၊ ငါးယောက်မြောက်သော။ အမုနာ ပုဂ္ဂလေန၊ ထိုရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်နှင့်။ သမသမော၊ (လောကုတ္တရာဂုဏ်တို့ဖြင့်)တထပ်တည်းကျတူညီမျှသည်။ ဘဝိဿတိ၊ ဖြစ်ပါလတ္တံ့။ ဣတိ၊ ဤသို့(ဝစနီယော= ပြောဆိုဆုံးမသင့်သည်။ အဿ= ဖြစ်ရာ၏)။ပ။
နပဝဍ္ဎန္တိ၊ ထပ်တလဲလဲမဖြစ်ပွားကုန်။ပ။ အာသဝေ၊ တို့ကို။ ပဟာယ၊ ပယ်ရှား၍။ စိတ္တဉ္စ၊ ကိုလည်းကောင်း။ ပညဉ္စ၊ လည်းကောင်း။ပ။ ပဋိဝိနောဒေတွာ၊ ထုတ်ပယ်၍။ စိတ္တဉ္စ၊ လည်းကောင်း။ ပညဉ္စ၊ လည်းကောင်း။ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဣတိ၊ ဤသို့လျှင်။ ဝါ၊ ဤသို့ “ပဉ္စမေ ဘိက္ခဝေ” စသည်ဖြင့်ဟောတော်မူခဲ့သော ဒေသနာတော်အတိုင်း။ စတ္တာရော၊ လေးဦးကုန်သော။ ဣမေ ပုဂ္ဂလာ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ [ပါပုဏန္တိ၌စပ်] ဝါ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို။ [ဩဝဒိယမာနာ အနု သာသိယမာနာ တို့၌စပ်] ပဉ္စမေန၊ ငါးဦးမြောက်သော။ အမုနာ ပုဂ္ဂလေန၊ ထိုရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ဖြင့်။ ဧဝံ၊ ဤသို့။ ဝါ၊ ဤ "အာယသ္မတော ခေါ အာရမ္ဘဇာ" စသော သြဝါဒ စကားဖြင့်။ ဩဝဒိယမာနာ၊ ဆုံးမအပ်ကုန်လသော်။ ဧဝံ၊ ဤသို့။ ဝါ၊ ဖြင့်။ အနုသာသိယမာနာ၊ သွန်သင်ကံမြစ်အပ်ကုန်လသော်။ အနုပုဗ္ဗေန၊ အစဉ်အားဖြင့်။ အာသဝါနံ၊ အာသဝတရားတို့၏။ ခယံ၊ ကုန်ရာအရဟတ္တဖိုလ်သို့။ ပါပုဏန္တိ၊ ရောက်ကြကုန်၏။ ဣတိ၊ ဤသို့။ (အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူပြီ)
ဒုတိယံ။
၁၄၃။ ဧကံ၊ သော။ပ။ [စာပိုဒ် ၃၄-နှင့် ၄၄ သုတ်(ဤစာအုပ် စာမျက်နှာ-၇၅၊ ၉၈)ကြည့်]
အာဒါယ၊ ၍။ ဝါ၊ ၍။ ဝေသာလိံ၊ ဝေသာလီမြို့သို့။ ပိဏ္ဍာယ၊ ဆွမ်းအကျိုးငှာ။ ပါဝိသိ၊ ဝင်တော်မူပြီ။
တေန ခေါ ပန သမယေန၊ ထိုအခါ၌(ဝေသာလီမြို့တွင်းသို့မြတ်စွာဘုရားဆွမ်းခံဝင်တော်မူရာထိုအခါ၌) ပဉ္စမတ္တာနံ၊ ငါးလီ အတိုင်းအရှည်ရှိကုန်သော။ လိစ္ဆဝိသတာနံ၊ လိစ္ဆဝီမင်းအရာတို့သည်။ [တနည်း- ပဉ္စမတ္တာနံ လိစ္ဆဝိသတာနံ၊ လိစ္ဆဝိမင်း ငါးရာတို့သည်] သာရန္ဒဒေ၊ သာရန္ဒမည်သော။ ဝါ၊ သာရန္ဒဒ နတ် ဘီလူးပိုင်ဆိုင်သော။ စေတိယေ၊ စေတီဘုံနန်းနတ်ကွန်း၌။ ဝါ၊ စေတီဘုန်နန်း နတ်ကွန်းကျောင်း၌။ သန္နိသိန္နာနံ၊ ပေါင်းစုထိုင်နေကြကုန်စဉ်။ သန္နိပတိတာနံ၊ တစုတဝေးတည်းရောက်နေကြကုန်စဉ်။ အန္တရာ၊ အခြားစကား၏ ကြိုးကြား ကြိုးကြားကာလ၌။ အယံ ကထာ၊ ဤစကားသည်။ ဥဒပါဒိ၊ ဖြစ်ပြီ။ (ကာ၊ အဘယ်မည်သော။ ကထာ၊ စကားသည်။ ဥဒပါဒိ၊ ဖြစ်သနည်းဟူမူ။)
လောကသ္မိံ၊ သတ္တလောက၌။ ပဉ္စန္နံ၊ ငါးပါးကုန်သော။ ရတနာနံ၊ ရတနာတို့၏။ ပါတုဘာဝေါ၊ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို။ ဒုလ္လဘော၊ ခက်ခဲသဖြင့်ရအပ်၏။ ဝါ၊ ရနိုင်ခဲ၏။
ကတမေသံ၊ အဘယ်မည်ကုန်သော။ ပဉ္စန္နံ၊ ငါးပါးကုန်သော။ (ရတနာနံ၊ တို့၏။ ပါတုဘာဝေါ၊ ကို။ ဒုလ္လဘော၊ သနည်းဟူမူ)
ဟတ္ထိရတနဿ၊ ဆင်ရတနာ၏။ ပါတုဘာဝေါ၊ ကို။ လောကသ္မိံ၊ ၌။ ဒုလ္လဘော၊ ၏။ အဿရတနဿ၊ မြင်းရတနာ၏။ပ။ မဏိရတနဿ၊ ပတ္တမြားရတနာ၏။ပ။ ဣတ္ထိရတနဿ၊ မိန်းမရတနာ၏။ပ။ ဂဟပတိရတနဿ၊ သူဌေးသူကြွယ်ရတနာ၏။ပ။ ပဉ္စန္နံ၊ ကုန်သော။ ဣမေသံ ရတနာနံ၊ ဤရတနာတို့၏။ ပါတု ဘာဝေါ၊ ကို။ လောကသ္မိံ၊ ၌။ ဒုလ္လဘော၊ ၏။ ဣတိ၊ ဤသို့သောစကားသည်။ (ဥဒပါဒိ၊ ဖြစ်ပြီ)
အထ ခေါ၊ ထိုအခါ၌။ လိစ္ဆဝီ၊ ထိုလိစ္ဆဝိမင်းတို့သည်။ မဂ္ဂေ၊ လမ်းခရီး၌။ ပုရိသံ၊ အစောင့်ယောက်ျားကို။ ဌပေသုံ၊ ထားကြကုန်ပြီ။ (ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့ပြော၍။ ဌပေသုံ၊ ထားကြကုန်သနည်းဟူမူ)
အမ္ဘော ပုရိသ၊ အမောင်ယောက်ျား။ တွံ၊ သင်သည်။ ယဒါ၊ အကြင်အခါ၌။ ဘဂ၀န္တံ၊ မြတ်စွာဘုရားကို။ ပဿေယျာသိ၊ မြင်ရရာ၏။ အထ၊ မြင်ရာထိုအခါ၌။ အမှာကံ၊ ငါတို့အား။ အာရောစေယျာသိ၊ ပြောကြားပါလော။ ဣတိ၊ ဤသို့ပြော၍။ (ဌပေသုံ၊ ထားကြကုန်ပြီ)
သော ပုရိသော၊ ထိုအစောင့်ယောက်ျားသည်။ ဘဂဝန္တံ၊ ကို။ ဒူရတောဝ၊ အဝေးမှပင်။ အာဂစ္ဆန္တံ၊ ကြွလာတော်မူသည်ကို။ အဒ္ဒသာ ခေါ၊ မြင်ရသည်သာ။
ဒိသွာန၊ မြင်ပြီး၍။ ယေန၊ အကြင်အရပ်၌။ တေ လိစ္ဆဝီ၊ ထိုလိစ္ဆဝိမင်းတို့သည်။(သန္တိ= ရှိကုန်၏) တေန၊ ထိုအရပ်၌။ ဝါ၊ ထိုအရပ်သို့။ ဥပသင်္ကမိ၊ သွားပြီ။
ဥပသင်္ကမိတွာ၊ သွားပြီး၍။ တေ လိစ္ဆဝီ၊ တို့ကို။ ဧတံ၊ ဤစကားကို။ အဝေါစ၊ ပြောကြားပြီ။ (ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့။ အဝေါစ၊ ပြောကြားသနည်းဟူမူ။)
ဘန္တေ၊ အရှင်မင်းတို့။ အရဟံ၊ ပူဇော်အထူးကိုခံယူတော်မူထိုက်သော။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ အမှားမပါ၊ မှန်စွာပိုင်နိုင်၊ ကိုယ်တိုင်စထွင်၊ ကုန်စင်ခပင်း၊ ကျန်ကြွင်းမရှိ၊ သိမြင်တော်မူသော။ အယံ သော ဘဂဝါ၊ ဤယခုတွေ့မြင်ရသောထိုမြတ်စွာဘုရားသည်။ [အယံ၊ ဤယခုအကျွန်ုပ်တွေ့မြင်ရသော+သော= ထို အသင်လိစ္ဆဝိတို့ ကြွလာစေလိုသော+ဘဂဝါ= မြတ်စွာဘုရားသည်။ ဤကဲ့သို့ သဗ္ဗနာမ်ပုဒ် နှစ်ပုဒ်တို့၏ အနက်ကို ကြံစည်စဉ်းစားရာ၏။] ဂစ္ဆတိ၊ ကြွသွားတော်မူနေပါ၏။
ဒါနိ၊ ယခုအခါ၌။ (တုမှေ၊ အရှင်မင်းတို့သည်) ယဿ ဥပသင်္က မနဿ၊ အကြင်မြတ်စွာဘုရားထံသွားခြင်း၏။ ကာလံ၊ အချိန်အခါကို။ မညထ၊ သိကြပါကုန်၏။ (တံ ဥပသင်္ကမနံ၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားထံသွားခြင်းကို။ ကရောထ၊ အရှင်တို့အလိုဆန္ဒအတိုင်းပြုတော်မူကြပါကုန်လော) ဣတိ၊ ဤသို့။ (အဝေါစ၊ ပြောကြားပြီ)
အထခေါ၊ ၌။ တေ လိစ္ဆဝီ၊ ထိုလိစ္ဆဝီမင်းတို့သည်။ ယေန၊ အကြင်အရပ်၌။ ဘဂဝါ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ (အတ္ထိ၊ ရှိတော်မူ၏) တေန၊ ထိုအရပ်၌။ ဝါ၊ သို့။ ဥပသင်္ကမိံသု၊ သွားကြကုန်ပြီ။
ဥပသင်္ကမိတွာ၊ သွားကြပြီး၍။ ဘဂဝန္တံ၊ ကို။ အဘိဝါဒေတွာ၊ ရိုသေစွာရှိခိုးကြပြီး၍။ ဧကမန္တံ၊ သင့်လျော်သောနေရာတနေရာ၌။ အဋ္ဌံသု၊ ရပ်နေကြကုန်ပြီ။
ဧကမန္တံ၊ ၌။ ဌိတာ၊ ရပ်နေကြကုန်သော။ပ။ ဧတံ၊ ဤစကားကို။ အဝေါစုံ၊ လျှောက်ကြကုန်ပြီ။ (ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့။ အဝေါစုံ၊ ဟူမူ)
ဘန္တေ၊ အရှင်ဘုရား။ သာဓု၊ တောင်းပန်ပါကုန်၏။ ယေန၊ ၌။ သာရန္ဒဒံ၊ သော။ စေတိယံ၊ သည်။ (အတ္ထိ၊ ရှိပါ၏) တေန၊ ထိုအရပ်၌။ အနုကမ္ပ၊ ငဲ့ညှာထောက်ထားသနားမှုကို။ ဥပါဒါယ၊ အကြောင်းပြု၍။ ဥပသင်္ကမတု၊ ကြွတော်မူပါ။ ဣတိ၊ ဤသို့။ (အဝေါစုံ၊ လျှောက်ကြကုန်ပြီ)
ဘဂဝါ၊ သည်။ တုဏှိဘာ ဝေန၊ ဆိတ်ဆိတ်နေတော်မူသည်အဖြစ်ဖြင့်။ အဓိဝါသေသိ၊ လက်ခံတော်မူပြီ။ပ။
ဥပသင်္ကမိ၊ ကြွသွားတော်မူပြီ။ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ကြွသွားတော်မူပြီး၍။ ပညတ္တေ၊ ခင်းထားအပ်သော။ အာသနေ၊ နေရာထိုင်ခင်းပေါ်၌။ နိသီဒိ၊ ထိုင်နေတော်မူပြီ။
နိသဇ္ဇ၊ ထိုင်နေတော်မူပြီး၍။ ဘဂဝါ၊ သည်။ တေ လိစ္ဆဝီ၊ တို့ကို။ ဧတံ၊ ဤစကားကို။ အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူပြီ။ (ကိန္တိ၊ သို့။ အဝေါစ၊ ဟူမူ။)
လိစ္ဆဝီ၊ လိစ္ဆဝိမင်းတို့။ ဧတရဟိ၊ ယခုအခါ၌။ ကာယ၊ အဘယ်မည်သော။ ကထာယ၊ စကားဖြင့်။ သန္နိသိန္နာ၊ ပေါင်းစုထိုင်နေကြကုန်သည်။ အတ္ထ နု၊ ဖြစ်ကြကုန်သနည်း။ ဝါ၊ သင်တို့၏။ အန္တရာ၊ ငါဘုရားမကြွလာမီအကြားကာလ၌။ ဝိပ္ပကတာ၊ အပ်ပြောဆိုအပ်ပြီးမဟုတ်သော။ ဝါ၊ ပြောဆို၍မပြီးဆုံးသေးသော။ ကထာ၊ စကားသည်။ ကာ စ ပန၊ အဘယ်ပါနည်း။ ဣတိ၊ ဤသို့။ (အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူပြီ)
ဘန္တေ၊ အရှင်ဘုရား။ ဣဓ၊ ဤအရပ်၌။ အမှာကံ၊ တပည့်တော်တို့သည်။ သန္နိသိန္နာနံ၊ ကုန်စဉ်။ သန္နိပတိတာနံ၊ စဉ်။ [တနည်း-ဘန္တေ၊ ရား။ ဣဓ၊ ၌။ သန္နိသိန္နာနံ၊ အပေါင်းစုထိုင်နေကြကုန်သော။ သန္နိပတိတာနံ၊ ကုန်သော။ အမှာကံ၊ တပည့်တော်တို့၏။] အန္တရာ၊ ကြိုးကြားကြိုးကြားကာလ၌။ အယံ ကထာ၊ သည်။ ဥဒပါဒိ၊ ဖြစ်ပါပြီ။ (ကာ၊ သော။ ကထာ၊ သည်။ ဥဒပါဒိ၊ ဟူမူ)
လောကသ္မိံ၊ ၌။ ပဉ္စန္နံ၊ ကုန်သော။ ရတနာနံ၊ တို့၏။ပ။ လောကသ္မိံ၊ ၌။ ပဉ္စန္နံ၊ ကုန်သော။ ဣမေသံ ရတနာနံ၊ တို့၏။ ပါတုဘာဝေါ၊ ကို။ ဒဗ္ဗာ၊ ၏။ ဣတိ၊ ဤသို့သောစကားသည်။ (ဥဒပါဒိ၊ ဖြစ်ပါပြီ။ ဣတိ၊ သို့။ အဝေါစံ၊ လျှောက်ကြကုန်ပြီ။)
ဘော၊ အိုအချင်းတို့။ ကာမာဓိမုတ္တာနံ၊ (ဝတ္ထု, ကိလေသာ နှစ်ဖြာသော) ကာမတို့၌ စိတ်ဝင်စားနေကြကုန်သော။ လိစ္ဆဝီနံ၊ လိစ္ဆဝီမင်းတို့မှာ။ ကာခံသော၊ (ဝတ္ထု, ကိလေသာနှစ်ဖြာသော)ကာမကိုသာလျှင်။ အာရဗ္ဘ၊ အာရုံပြု၍။ ဝါ၊ အကြောင်းပြု၍။ အန္တရာ၊ ၌။ ကထာ၊ သည်။ ဥဒပါဒိ ဝတ၊ ဖြစ်လေပြီတကား။
လိစ္ဆဝီ၊ လိစ္ဆဝိမင်းတို့။ လောကသ္မိံ၊ ၌။ ပဉ္စန္နံ၊ ကုန်သော။ ရတနာနံ၊ တို့၏။ပ။ လောကသ္မိံ၊ ၌။
အရဟတော၊ ကိလေသာတို့မှဝေးကွာတော်မူသော။ ဝါ၊ လူမင်း, နတ်မင်း, ဗြဟ္မာမင်းတို့၏ဝပ်စင်းဦးခိုက်၊ ပူဇော်အထူးကိုခံယူတော်မူထိုက်သော။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ၊ အမှားမပါ၊ မှန်စွာပိုင်နိုင်၊ ကိုယ်တိုင်စထွင်၊ ကုန်စင်ခပင်း၊ ကျန်ကြွင်းမရှိသိမြင်တော်မူသော။ တထာဂတဿ၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ ပါတုဘာဝေါ၊ ကို။ ဒုလ္လဘော၊ ၏။ လောကသ္မိံ၊ ၌။ တထာဂတပ္ပဝေဒိတဿ၊ မြတ်စွာဘုရားဟောကြားသိစေတော်မူအပ်သော။ ဓမ္မဝိနယဿ၊ သုတ် အဘိမဓမ္မာဝိနည်းကို။ ဒေသေတာ၊ တဆင့်ဟောကြားတတ်သော။ ပုဂ္ဂလော၊ ပုဂ္ဂိုလ်ကို။ ဒုလ္လဘော၊ ၏။ လောကသ္မိံ၊ ၌။ တထာဂတပ္ပဝေဒိတဿ၊ သော။ ဓမ္မဝိနယဿ၊ ကို။ [ဝိညာတာ၌ ပကတိကံအဖြစ်ဖြင့်စပ်] ဒေသိတဿ၊ ဟောကြားအပ်သည်ကို။ [ဝိညာတာ၌ ဝိကတိကံအဖြစ်ဖြင့်စပ်] ဝါ၊ ဟောကြားအပ်လသော်။ ဝိညာတာ၊ သိနားလည်သော။ ပုဂ္ဂလော၊ ကို။ ဒုလ္လဘော၊ ၏။ပ။ ဝိညာတာ၊ သိနားလည်သည်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍) ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နော၊ လောကုတ္တရာတရားကိုးပါးအားလျော်သောသီလနှင့်တကွသောရှေ့ပိုင်းအကျင့်တရားကိုကျင့်သော။ပ။ လောကသ္မိံ၊ ၌။ ကတညူ၊ သူတပါးပြုအပ်ဖူးသောကျေးဇူးကိုသိတတ်သော။ ကတဝေဒီ၊ သူတပါးပြုအပ်ဖူးသောကျေးဇူးကိုထင်ရှားဖော်ပြဆပ်ပေးတတ်သော။ ပုဂ္ဂလော၊ ကို။
ဒုလ္လဘော၊ ၏။ပ။
တတိယံ။
၁၄၄။ ဧကံ၊ သော။ သမယံ၊ ၌။ ဘဂဝါ၊ သည်။ သာကေတေ၊ သာကေတမြို့အနီး၌။ တိကဏ္ဍကီဝနေ၁။ တိကဏ္ဍကီဝနေ။ ။အဘိဓာန်တို့၌ “တိကဏ္ဍကီ”ဟူသော ပုဒ်ကို မတွေ့ရ၊ သံယုတ်ပါဠိတော် (တ၊နှာ၊၂၆ဝ)၌ “သာကေတေ ဝိဟရန္တိ ကဏ္ဍကီဝနေ”ဟု ရှိ၏၊ ကဏ္ဍကီဝနေတိ မဟာကရမန္ဒဝနေ(ကြီးစွာသော ခံပင်ခြုံတော၌)။သံယုတ်ဋ္ဌ၊ တ-၂၉၃။ ကဏ္ဍကာ ဧတိဿာ အတ္တီတိ ကဏ္ဍကီ၊ ကရမန္ဒဂစ္ဆာ(ခံပင်ခြံ)သြသဓိဘာဝါ ပေက္ခာယ ဣတ္ထိလိင်္ဂနိဒ္ဒေသော၊ တဗ္ဗဟုလတာယတံ ဝနံ "ကဏ္ဍကီဝနန္တေဝ ပညာယိတ္ထ။ သံယုတ်ဋီကာ၊ ဒု-၅၁၆။
ဤဋီကာဝိဂြိုဟ်ကို နည်းမှီး၍ “တိကဏ္ဍကီဝနေ၊ ခံပင်ခြုံသုံးခုရှိသောတော၌” ဟု အနက်ပြန်ဆိုလျှင် ဖြစ်နိုင်ပေ၏သို့သော် မဟာကရမန္ဒဝနေ ဟုလည်းကောင်း တဗ္ဗဟုလတာယ ဟုလည်းကောင်း ဖွင့်သောကြောင့် ခံပင်ခြုံမှာ သုံးခြုံမက အများ ကြီးရှိသော တောကြီးဖြစ်ရကား ယင်းဋ္ဌ၊ ဋီအဖွင့်နှင့် မကိုက်ညီတော့ပေ၊ အကယ်၍ သာကေတမြို့ အနီး၌ ကဏ္ဍကီမည်သော တောတခုနှင့် တိကဏ္ဍကီမည်သော တောတခုဟု တောနှစ်ခုရှိကြောင်း သေချာစွာ သိရလျှင်ကားတိသော ကဏ္ဍကိယော တိကဏ္ဍကီတိကဏ္ဍကီဟိ ဥပလက္ခိတံ ဝနံ တိကဏ္ဍကီဝနံ=ခံပင်ခြုံသုံးခုတို့ဖြင့် မှတ်သားအပ်သောတော” ဟူသော အနက်ကို သံသယကင်းရှင်းစွာပြန်ဆိုရာ၏။
၊ တိကဏ္ဍကီမည်သောတော၌။ ဝိဟရတိ၊ ၏။
တတြ၊ ထိုအခါ၌။ (သာကေတမြို့အနီး တိကဏ္ဍကီတော၌ မြတ်စွာဘုရားသီတင်းသုံးနေတော်မူရာ ထိုအခါ၌) ဝါ၊ မြတ်စွာဘုရား သီတင်းသုံးတော်မူရာဖြစ်သော ထိုသာကေတမြို့အနီး တိကဏ္ဍကီတော၌။ ဘဂ၀ါ၊ သည်။ပ။ [စာပိုဒ်(၁)သုတ်ကြည့်]
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။ ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။ ကာလေန ကာလံ၊ သင့်လျော်သောအခါတိုင်းအခါတိုင်း၌။ ဝါ၊ ရံခါ ရံခါ၌။ အပ္ပဋိကူလေ၊ စက်ဆုပ်ဖွယ် မဟုတ်သော၊ ဣဋ္ဌာရုံ၌။ (စက်ဆုပ်ဖွယ်မဟုတ်၍ ချစ်ခင်နှစ်သက်ဖွယ် သတ္တဝါ, သင်္ခါရဖြစ်သော ဣဋ္ဌာရုံ၌) ပဋိကူလသညီ၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်ဟုရှုမှတ်သောသညာရှိလျက်(ဆံပင်အမွေးစသော မတင့်တယ်သော အသုဘအစုအဝေးဟု နှလုံးသွင်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း, အနိစ္စ စသောတရားဟု နှလုံးသွင်းခြင်းဖြင့် လည်းကောင်းစက်ဆုပ်ဖွယ်သဘော ပေါ်လွင်အောင်ရှုမှတ်လျက်)

ဝိဟရေယျ၊ နေပါမူကား။ သာဓု၊ ကောင်းလေစွာ့။ ၂။အပ္ပဋိကူလေ ပဋိကူလသည် ဝိဟရေယျ။ ။ဆွေမျိုးမိတ်ဆွေစသော ဣဋ္ဌာရုံ တို့သည် အပ္ပဋိကူလ (ချစ်ခင်နှစ်သက်ဖွယ်) သတ္တဝါအာရုံများ ဖြစ်၏၊ ထိုအပ္ပဋိကူလ သတ္တဝါဖြစ်သော ဣဋ္ဌာဂုံတို့၌ ဆံပင်အမွေးစသော မတင့်တယ်သော အသုဘအစု အဝေးတွေပါတကားဟု ဆင်ခြင်နှလုံးသွင်းရ၏၊ ဣဋ္ဌာရုံဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့သည်အပ္ပဋိကူလဖြစ်သော သင်္ခါရအာရုံများဖြစ်၏၊ ထိုဣဋ္ဌာရုံရုပ်သင်္ခါရတို့၌ အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တ,ဝိပရိဏာမ တရားများပါတကား ဟု နှလုံးသွင်းရ၏၊ ထိုကဲ့သို့ အပ္ပဋိကူလ သတ္တဝါသင်္ခါရဖြစ်သော ဣဋ္ဌာရုံတို့၌ လည်းကောင်း၊ အနိစ္စသည် နှလုံးသွင်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ပဉ္စလီ (စက်နှင့် နှလုံးသွင်းခြင်းဖြင့် ဖွယ်) သဘောပေါ်လွင်အောင် ရှုမှတ်နေပါမူကား ကောင်းလေစွ ဟု ဟောတော်မူသည်။

ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဘိက္ခု၊ သည်။ ကာလေန ကာလံ၊ ၌။ ပဋိကူလေ၊ စက်ဆုပ်ဖွယ် အနိဋ္ဌာရုံ၌။ (စက်ဆုပ်မုန်းတီးဖွယ် သတ္တဝါ သင်္ခါရ ဖြစ်သောအနိဋ္ဌာရုံ၌) အပ္ပဋိကူလသညီ၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်မဟုတ်ဟုရှုမှတ်သောသညာရှိလျက်။ (မေတ္တာဘာဝနာဖြန့်ခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း၊ ဓာတ်သဘောသက်သက်မျှသာဟု“နှလုံးသွင်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်မဟုတ်သောသဘောပေါ်လွင်အောင် ရှုမှတ်လျက်) ဝိဟရေယျ၊ နေပါမူကား။

သာဓု၊ စွာ့။၁။ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ။ ။စက်ဆုပ် မုန်းတီးဖွယ်ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသော အနိဋ္ဌာရုံတို့သည် ပဋိကူလသတ္တဝါအာရုံများဖြစ်၏၊ ထိုပဋိကူလသတ္တဝါအနိဋ္ဌာရုံတို့၌ မေတ္တာဘာဝနာ ဖြန့်ရ၏၊ (သို့မဟုတ်) သတ္တဝါကောင်မဟုတ်၊ အသက်ကောင်, အတ္တကောင်မဟုတ်ပထဝီ အာပေါ စသောဓာတ်သဘောသက်သက်မျှသာ ဖြစ်သည် ဟုသော်လည်း နှလုံးသွင်းရ၏မစင်ကျင်ကြီးစသော အနိဋ္ဌာရုံတို့သည် စက်ဆုပ်ဖွယ် ပဋိကူလဖြစ်သော သင်္ခါရအာရုံများ ဖြစ်၏၊ ထိုအာရုံများ၌ ပထဝီ အာပေါစသော ဓာတ်သဘော သက်သက်မျှသာ ဖြစ်သည်ဟု နှလုံးသွင်းရ၏၊ ထိုကဲ့သို့ ပဋိကူလ သတ္တဝါသင်္ခါရဖြစ်သော အနိဋ္ဌာရုံတို့၌ မေတ္တာဘာဝနာဖြန့်ခြင်း ပွားများခြင်း၊ ဓာတ် သဘောမျှသာဟု နှလုံးသွင်းခြင်းအားဖြင့် အပ္ပဋိကူလသဘော ပေါ်လွင်အောင် ရှုမှတ် နေပါမူ ကောင်းလေစွာ့ဟု ဟောတော်မူသည်။
ထို့နောက် အပ္ပဋိကူလ, ပဋိကူလဟူသော အာရုံနှစ်မျိုး၌ အသုဘဟု နှလုံး သွင်းခြင်းအနိစ္စစသည်ဟု နှလုံးသွင်းခြင်းအားဖြင့် ပဋိကူလသဘောပေါ်လွင်အောင် ရှုမှတ်နေရမည်ကိုလည်းကောင်းပဋိကူလ, အပ္ပဋိကူလဟူသော အာရုံနှစ်မျိုး၌ မေတ္တာ ဘာဝနာဖြန့်ခြင်းဓာတ်သဘောမျှသာဟု နှလုံးသွင်းခြင်းအားဖြင့် အပ္ပဋိကူလသဘော ပေါ်လွင်အောင် ရှုမှတ်နေရမည်ကိုလည်းကောင်း ဟောတော်မူသည်။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ပ။ အပ္ပဋိကူလေ စ၊ ၌လည်းကောင်း။ ပဋိကူလေ စ၊ ၌လည်းကောင်း။ ပဋိကူလ သညီ၊ ရှိလျက်။ ဝိဟရေယျ၊ ကား။
သာဓု၊ စွာ့။ပ။
ပဋိကူလဉ္စ **၂။ ပဋိကူပဉ္စ အပ္ပဋိကူလဉ္စ တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေထွာ**။ ။ “တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာတိ....ပဋိကူလဘာဝံ အပ္ပဋိကူလဘာဝဋာတိ တံ ဥဘယံ ပဟာယ အဂ္ဂဟေတွာ”ဟု ဋီကာဖွင့်၏၊ ပါဠိတော်၌ “ပဋိကူလဉ္စ အပ္ပဋိကူလဉ္စ”ဟု ဒုတိယာ ဝိဘတ်ဖြင့် ရှိသောကြောင့် ဘာဝပ္ပဓာနဘာဝလောပဖွင့်ခြင်းဖြစ်သည်၊ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်(၃၉ဝ) သံယုတ်ဋ္ဌ(တ-၂ဝ၈)ဝိသုဒ္ဓိမဂ်(ဒု-၁ဝ)တို့၌ကား “ပဋိကူလေ စ အပ္ပဋိကူလေ စ တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ”ဟု သတ္တမီဝိဘတ်ဖြင့် ရှိ၏၊ ပဋိကူလေ စ၊ စက်ဆုပ်ဖွယ် သတ္တဝါသင်္ခါရဖြစ်သော အနိဋ္ဌာရုံ၌လည်းကောင်း၊ အပ္ပဋိကူလေ စ=စက်ဆုပ်ဖွယ် မဟုတ်၍ နှစ်သက်ဖွယ်သတ္တဝါသင်္ခါရဖြစ်သော ဣဋ္ဌာရုံ၌လည်းကောင်း၊ တဒုဘယံ= ထိုအပ္ပဋိကူလသဘော၊ ပဋိကူလသဘော ထင်ပေါ်အောင် ရှုမှတ်ပုံနှစ်မျိုးကို၊ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ=ကြဉ်ဖယ်၍ဟု အနက်ပြန်ဆိုပါ။ ၊ အာရုံ၏စက်ဆုပ်ဖွယ်အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း။ ဝါ၊ အာရုံ၏စက်ဆုပ်ဖွယ်ဖြစ်နေခြင်းသဘောကိုလည်းကောင်း။ အပ္ပဋိကူလဉ္စ၊ အာရုံ၏စက်ဆုပ်ဖွယ်မဟုတ်သည်အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း။ ဝါ၊ အာရုံ၏ ချစ်ခင်နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်နေခြင်း သဘောကိုလည်းကောင်း။ (ဣတိ၊ ဤသို့သော။ တဒုဘယံ၊ ထိုနှစ်မျိုးစုံကို။ (ထိုပဋိကူလ, အပ္ပဋိကူလဖြစ်နေခြင်းသဘော နှစ်မျိုးစုံကို) အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ၊ ကြဉ်ဖယ်၍။ ဝါ၊ မရှုမှတ်မူ၍။ သတော၊ သတိရှိသည်။ (ကောင်းဆိုးနှစ်ရပ်၊ အလယ်အလတ်အာရုံ၊ တွေ့ကြုံရမှု၊၊ သတိပြုသည်) သမ္ပဇာနော၊ ကောင်းစွာဆင်ခြင်သိမြင်သည်။ ဝါ၊ သမ္ပဇာဉ်ဉာဏ်ပညာရှိသည်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍) ဥပေက္ခကော၊ လျစ်လျူရှုလျက်။ (အာရုံခြောက်ပါးတို့၌ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဖြင့် လျစ်လျူရှုလျက်) ဝါ၊ ကောင်းဆိုးနှစ်ရပ်၊ အလယ်အလတ်အာရုံ၊ တွေ့ကြုံရမှု၊ လျစ်လျူရှုလျက်။ ဝါ၊ မုန်းချစ်နှစ်ဝ, မောဟကင်းကွာ, သင့်လျော်ညီမျှစွာရှုလျက်။ ဝိဟရေယျ၊ နေပါမူကား။ သာဓု၊ စွာ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဘိက္ခု၊ သည်။ ကိဉ္စ၊ အဘယ်မည်သော။ အတ္ထဝသံ၊ အကြောင်းကို။ [ဒုကနိပါတ် စာပိုဒ်(၃၁၂၀၁)လည်းကြည့်] ပဋိစ္စ၊ ရည်မှန်း၍။ အပ္ပဋိကူလေ၊ ၌။ ပဋိကူလသညီ၊ လျက်။ ဝိဟရေယျ၊ နေရမည်နည်းဟူမူ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဘိက္ခု၊ သည်။ ["ဣဒံ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု" တို့မှ အာလုပ်နှင့် ကတ္တားကို ရှေးဦးစွာအနက်ပေးသည်] မေ၊ ငါ့မှာ။ ရဇနီယေသု၊ စွဲမက်စေတတ်ကုန်သော။ ဝါ၊ စွဲမက်မှုရာဂ၏အကြောင်းဖြစ်ကုန်သော။ ဓမ္မေသု၊ အာရုံတရားတို့၌။ ရာဂေါ၊ စွဲမက်ခြင်းသည်။ မာ ဥဒပါဒိ၊ မဖြစ်ပါစေသတည်း။ ဣတိ၊ ဤသို့ရာဂမဖြစ်ခြင်းတည်းဟူသော။ ဣဒံ အတ္ထဝသံ၊ ဤအကြောင်းကို။ ပဋိစ္စ၊ ၍။ အပ္ပဋိကူလေ၊ ၌။ ပဋိကူလသညီ၊ လျက်။ ဝိဟရေယျ၊ နေရမည်။ ဝါ၊ နေသင့်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဘိက္ခု၊ သည်။ ကိဉ္စ၊ သော။ အတ္ထဝသံ၊ ကို။ပ။ ဝိဟရေယျ၊ နည်းဟူမှု။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဘိက္ခု၊ သည်။ မေ၊ ငါ့မှာ။ ဒေါသနီယေသု၊ ဒေါသ အမျက်ထွက်စေတတ်ကုန်သော။ ဝါ၊ ဒေါသ၏ အကြောင်းဖြစ်ကုန်သော။ ဓမ္မေသု၊ အာရုံတရားတို့၌။ ဒေါသော၊ ဒေါသသည်။ မာ ဥဒပါဒိ၊ မဖြစ်ပါစေသတည်း။ ဣတိ၊ ဤသို့ဒေါသမဖြစ်ခြင်းတည်းဟူသော။ ဣဒံ အတ္ထဝသံ၊ ကို။ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဘိက္ခု၊ သည်။ မေ၊ မှာ။ ရဇနီယေသု၊ ကုန်သော။ ဓမ္မေသု၊ တို့၌။ ရာဂေါ၊ သည်။ မာ ဥဒပါဒိ၊ သတည်း။ မေ၊ မှာ။ ဒေါသနီယေသု၊ ကုန်သော။ ဓမ္မေသု၊ တို့၌။ ဒေါသော၊ သည်။ မာ ဥဒပါဒိ၊ တည်း။ ဣတိ၊ ဤသို့ရာဂဒေါသမဖြစ်ခြင်းဟူသော။ ဣဒံ အတ္ထဝသံ၊ ကို။ပ။ ပဋိကူလသညီ၊ လျက်။ ဝိဟရေယျ၊ နေရမည်။ ဝါ၊ နေသင့်၏။ပ။ ရာဂေါ၊ သည်။ မာ ဥဒပါဒိ၊ တည်း။ ဣတိ၊ ဤသို့ ဒေါသနှင့် ရာဂ မဖြစ်ခြင်းဟူသော။ ဣဒံ အတ္ထဝသံ၊ ကို။ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဘိက္ခု၊ သည်။ ကိဉ္စ၊ သော။ အတ္ထဝသံ၊ ကို။ပ။
သမ္ပ ဇာနော၊ သည်။ (ဟုတွာ၊ ၍) ဥပေက္ခကော၊ လျက်။ ဝိဟရေယျ၊ ဟူမူ။ ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ဘိက္ခု၊ သည်။ မေ၊ ငါ့မှာ။ ကွစနိ၊ မည်သည့်အာရုံ၌မျှ။ ကတ္ထစိ၊ မည်သည့်နေရာအရပ်၌မျှ။ ကိဉ္စိနံ၊ စိုးစဉ်းအနည်းငယ်မျှ။ ရဇနီယေသု၊ ကုန်သော။ ဓမ္မေသု၊ တို့၌။ ရာဂေါ၊ သည်။ မာ ဥဒပါဒိ၊ သတည်း။ မေ၊ ငါ့မှာ။ ကွစနိ၊ မျှ။ပ။ မောဟနီယေသု၊ အသိလွဲမှားတွေဝေသွားစေတတ်ကုန်သော။ ဝါ၊ တွေဝေမှုမောဟ၏အကြောင်းဖြစ်ကုန်သော။ ဓမ္မေသု၊ အာရုံတရားတို့၌။ မောဟော၊ အသိလွဲမှားတွေဝေသွားခြင်းသည်။ မာ ဥဒပါဒိ၊ သတည်း။ ဣတိ၊ ဤသို့ ရာဂ ဒေါသ မောဟ မဖြစ်ခြင်းဟူသော။ ဣဒံ အတ္ထဝသံ၊ ကို။ ပဋိစ္စ၊ ၍။ သမ္ပ ဇာနော၊ သည်။ (ဟုတွာ၊ ၍) ဥပေက္ခကော၊ လျက်။ ဝိဟရေယျ၊ နေရမည်။ ဝါ၊ နေသင့်၏။ ဣတိ၊ ဤသို့။ (အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူပြီ)
စတုတ္ထံ။
၁၄၅။ ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ပဉ္စဟိ၊ ကုန်သော။ ဓမ္မေဟိ၊ တို့နှင့်။ သမန္နာဂတော၊ ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်ကို။ အာဘတံ၊ ၍။ပ။ [စာပိုဒ် ၄ နှင့် ၁၁၅ သုတ် (စာမျက်နှာ ၆၊ ၂၃၁)ကြည့်]
ပါဏာတိပါတီ၊ သတ္တဝါ,အသက်ကိုလျင်မြန်စွာလျောကျစေသူသည်။ ဝါ၊ သတ္တဝါ, အသက်ကိုသတ်သူသည်။ [တိကစာပိုဒ်(၇၁)လည်းကြည့်] ဟောတိ၊ ၏။ အဒိန္နာဒါယီ၊ ပိုင်ရှင်မပေးအပ်သောသူတပါးပစ္စည်းဥစ္စာကိုခိုးယူလုယက်သူသည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီ၊ မေထုန်ကာမအကျင့်တို့၌ယုတ်မာစွာကျင့်သူသည်။ ဟောတိ၊ ၏။ မုသာဝါဒီ၊ မဟုတ်မမှန်သောစကားကိုပြောသူသည်။ ဟောတိ၊ ၏။ သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာယီ၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့၌မေ့လျော့စေတတ်, မူးယစ်စေတတ်သော သေရည်အရက်သောက်ခြင်း၌ ရပ်တည်သူသည်။ ဟောတိ၊ ၏။ [ပမာဒ၊ မေ့လျော့စေတတ်သော+မဇ္ဇ= မူးယစ်စေတတ်သော+သုရာ, မေရယ= သေရည်, အရက်(သောက်ခြင်း)၌+ဌာယီ=ရပ်တည်သူ]။ပ။
ပါဏာတိပါတာ၊ မှ။ ပဋိဝိရတော၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ [စာပိုဒ်(၃၂) စုန္ဒီ သုတ် (စာမျက်နှာ-၆၄)ကြည့်]။ပ။
ပဉ္စမံ။
၁၄၆။ ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ပဉ္စဟိ၊ ကုန်သော။ ဓမ္မေဟိ၊ တို့နှင့်။ သမန္နာဂတော၊ သော။ ဘိက္ခု၊ ရဟန်းကို။ မိတ္တော၊ မိတ်ဆွေဖြစ်အောင်။ န သေဝိတ ဗ္ဗော၊ မပေါင်းသင်းမချဉ်းကပ်သင့်။
ကတမေဟိ၊ ကုန်သော။ ပဉ္စဟိ၊ ကုန်သော။ (ဓမ္မေဟိ၊ တို့နှင့်။ပ။ န သေဝိတဗ္ဗော၊ နည်းဟူမူသော။ ဘိက္ခု၊ ထိုရဟန်းသည်)
ကမ္မန္တံ၊ လယ်ယာလုပ်ခြင်းစသောလုပ်ငန်းကိစ္စကို။ ကာရေတိ၊ ပြုလုပ်စေ၏။ အဓိကရဏံ၊ (ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်းစသော)အဓိကရုဏ်းလေးမျိုးကို။ အာဒိယတိ၊ စွဲကိုင်ယူငင်၏။ ဝါ၊ ဖြစ်ပေါ်လာစေ၏။ ပါမောက္ခသု၊ (အရပ်မျက်နှာတို့၌)အကြီးအမှူး ဦးစီးခေါင်းဆောင် ဖြစ်ကုန်သော။ ဘိက္ခုသု၊ ရဟန်းတို့၌။ ပဋိဝိရုဒ္ဓေါ၊ ဆန့်ကျင်ဘက်သည်။ ဟောတိ၊ ၏။ ဒီဃစာရိကံ၊ ထိုထိုဤဤ ကြာရှည်စွာ လှည့်လည်သွားလာခြင်းကို။ အနဝတ္ထစာရိကံ၊ အချိန်ကာလကန့်သတ်ချက်မရှိလှည့်လည်သွားလာခြင်းကို။ အနုယုတ္တော၊ ကြိုးစားအားထုတ်လျက်။ ဝိဟရတိ၊ နေ၏။ [ထို့နောက် စာပိုဒ် ၁၂၄၊ ၂၂၁ သုတ် (စာမျက်နှာ-၂၃၆ နှင့် ၃၉၇)ကြည့်]။ပ။
သေဝိတဗ္ဗော၊ ပေါင်းသင်းချဉ်းကပ်သင့်၏။ပ။
ကမ္မန္တံ၊ ကို။ န ကာရေတိ၊ မပြုလုပ်စေ။ပ။ န အာဒိယတိ၊ မစွဲကိုင်မယူငင်။ ဝါ၊ မဖြစ်ပေါ်လာစေ။ပ။ ပဋိဝိရုဒ္ဓေါ၊ သည်။ န ဟောတိ၊ မဖြစ်။ ဒီဃစာရိကံ၊ ကို။ပ။ န ဝိဟရတိ၊ မနေ။။
ဆဋ္ဌံ။
၁၄၇။ ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ အသပ္ပုရိသဒါနာနိ၊ သူတော်ကောင်းမဟုတ်သူတို့၏ပေးလှူခြင်းတို့သည်။ ဣမာနိ ပဉ္စ၊ ဤငါးမျိုးတို့တည်း။
ပဉ္စ၊ ငါးမျိုးတို့ဟူသည်။ ကတမာနိ၊ အဘယ်တို့နည်းဟူမူ။
အသက္ကစ္စံ၊ လှူဖွယ်ဝတ္ထုကိုကောင်းမွန်သန့်ရှင်းအပြစ်ကင်းအောင်မပြုလုပ်မူ၍။ ဝါ၊ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်ကိုရိုသေသမှုကောင်းစွာမပြုစုမူ၍။ [နဝကနိပါတ်ဋီကာ၊ ၂၈၇ (စာပိုဒ်-၂၀) အဖွင့်အတိုင်း အနက်နှစ်မျိုးခွဲသည်] ဒေတိ၊ ပေးလှူ၏။ အစိတ္တီကတွာ**၁။ အစိတ္တီကတွာ ဒေတိ**။ ။ဋီကာ၌ “အစိတ္တီကတွာတိ န စိတ္တေ ကတွာ န ပူဇေတွာတိ အတ္တောဟု လည်းကောင်း, ဒီမဟာဝဂ္ဂဋီကာ (၃၄၊ ၃၅)၌ “စိတ္တေ ကတ္တဗ္ဗတာယ စိတ္တီကတီ”ဟု လည်းကောင်းဖွင့်၏၊ သဒ္ဒနီတိသုတ် (၁၃၃၈)၌လည်း ““စိတ္တေ ကတံ စိတ္တီကတံ” ဟု ဝစနတ္ထပြု၏၊ အလယ်၌ ဤအက္ခရာလာသည်၊ အဘူတတမ္ဘာ၀ စီပစ္စည်း(ဤပစ္စည်း)မဟုတ်] ထို့ကြောင့် “စိတ္တိကတွာ၊ စိတ်၌ ပြု၍၊ ဝါ=စိတ်၌ထား၍၊ ဝါ=ပူဇော်၍၊ အစိတ္တီကတွာ=စိတ်၌မပြုမူ၍၊ ဝါ=စိတ်၌ မထားမူ၍ဝါ=မပူဇော်မူ၍”ဟု အကျဉ်းချုပ်အနက် ပြန်ဆိုပါ၊ စိတ္တီကတွာ=စိတ်၌ ပြု၍၊ စိတ်၌ ထား၍ ဟူသည် “လှူဖွယ်ဝတ္ထုနှင့် အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို စိတ်၏အပြင်ဘက်သို့ မထုတ်ဘဲ လေးလေးစားစား စိတ်ထဲ၌ ထားသည်၊ ပူဇော်သည်'' ဟု ဆိုလိုသည်။
**အကျယ်ဖွင့်အနက်**။ ။စိတ္တီကတွာ၊ အဆီသြဇာအရသာရှိအောင် မွန်မွန်မြတ်မြတ် ပြုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် လှူဖွယ်ဝတ္ထု၌ လေးစားသမှုစိတ်၌ပြု၍၊ ဝါ=ပုဂ္ဂိုလ်ကို ရွေးချယ် စိစစ်၍ လှူဒါန်းခြင်းအားဖြင့် အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ လေးစားသမှု စိတ်၌ပြု၍။ အစိတ္တီ ကတွာ=အဆီသြဇာအရသာရှိအောင် မွန်မွန်မြတ်မြတ် မပြုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် လှူဖွယ်ဝတ္ထု၌ လေးစားသမှု စိတ်၌မပြုမူ၍၊ ဝါ=ပုဂ္ဂိုလ်ကို မရွေးချယ် မစိစစ်ဘဲ လှူဒါန်းခြင်း အားဖြင့် အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ လေးစားသမှု စိတ်၌မပြုမူ၍” ဤသို့ အဋ္ဌကထာဖွင့် အတိုင်း လှူဖွယ်ဝတ္ထု၌ လေးလေးစားစားပြုပုံ (မပြုပုံ)နှင့် အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ လေးလေးစားစားပြုပုံ(မပြုပုံ) အဓိပ္ပာယ်ပေါ်လွင်အောင် အနက်နှစ်မျိုးခွဲ၍ ပြန်ဆိုနိုင်၏။ ထို့နောက် “စိတ္တံ ဝါ အစ္ဆရိယံ ကတွာ ပဋိပတ္တိ သမ္ဘာဝနကိရိယာဟုလည်း ဋီကာ ဖွင့်သေး၏၊ ထိုနည်း၌ စိတ္တသဒ္ဒါ အစ္ဆရိယအနက်ဟောကြံပါ။
၊ (လှူဖွယ်ဝတ္ထုနှင့်အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့၌) လေးစားသမှုစိတ်၌မပြုမူ၍။ ဝါ၊ ချီးမွမ်းအံ့သြဖွယ်ဖြစ်အောင်မပြုလုပ်မူ၍။ ဒေတိ၊ ၏။ အသဟတ္ထာ၊ မိမိ၏လက်မဟုတ်ဘဲသူတပါးလက်ဖြင့်။ ဝါ၊ ကိုယ်တိုင်မဟုတ်ဘဲသူတပါးကိုစေခိုင်းခြင်းဖြင့်။ ဒေဟိ၊ ၏။ အပဝိဒ္ဓံ ၁။ အပဝိဒံ ဒေတိ။ ။အပဝိဇ္ဇာ ဆိဇ္ဇတေတိ အပ၀ိဒ္ဓံ၊ ပြတ်စဲသော (လစ်ဟင်း သော) အလှူဒါန၊ (အဆက်မပြတ် မလှူဒါန်းဘဲ ပြတ်တောင်း ပြတ်တောင်း ပေးလှူခြင်း) တနည်း-အပဝိဇ္ဈာ ဆရီယတေတိ အပ၀ိဒ္ဓံ=စွန့်ပစ်အပ်သော (စွန့်ပစ် စရာ) ပစ္စည်းဝတ္ထု။ အနပဝိဒ္ဓံ=စွန့်ပစ်စရာမဟုတ်သော ပစ္စည်းဝတ္ထု။နိဿယခန်း၌ ပဌမဝစနတ္ထအတိုင်း “အပ၀ိဒ္ဓံ=ပြတ်တောင်း ပြတ်တောင်း ပေးလှူခြင်းကို၊ (ကဘွာ =ပြု၍)”ဟု ကတွာပုဒ်ထည့်၍လည်း အနက်ဆိုနိုင်၏။ ၊ ပြတ်တောင်းပြတ်တောင်း။ (အဆက်မပြတ်တသမတ်တည်းမဟုတ်ဘဲပြတ်တောင်းပြတ်တောင်း) ဝါ၊ စွန့်ပစ်လိုသကဲ့သို့။ ဒေတိ၊ ၏။ [တနည်း-အပဝိဒ္ဓံ၊ စားကြွင်းစားကျန်ပမာစွန့်ပစ်စရာ ပစ္စည်းဝတ္ထုကို။ (ကတွာ၊ ပြု၍) ဒေတိ၊ ၏။] အနာဂမနဒိဋ္ဌိကော ၂။ အနာဂမနဒိဋ္ဌိကော ဒေတိ။ ။အာဂစ္ဆတိ ဖလံ ယတော ဒါနတော(ယေန ဝါ ဒါနေနာ) တိ အာဂမနံ၊ အကျိုးတရား လာရောက်ရာ(လာရောက်ကြောင်း) အလှူ ဒါန (ဒါနစေတနာ)အာဂမနန္တိ ဒိဋ္ဌိ ယဿာတိ အာဂမနဒိဋ္ဌိကော=အကျိုးတရား လာရောက်ကြောင်း (ရရှိကြောင်း)အလှူဒါနဟု သိမြင်ယုံကြည်သော ကမ္မဿကတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ရှိသူ၊ (တနည်း) အာဂစ္ဆယတေ အာဂမနံ=အကျိုးတရားလာရောက်ခြင်း၊ အာဂမနေ ဒိဋ္ဌိ ယဿာတိ အာဂမနဒိဋ္ဌိကော=အကျိုးတရားလာရောက်ခြင်း(ရရှိခြင်း)၌ သိမြင်ယုံကြည်သော ကမ္မဿကတာသမ္မာဒိဋ္ဌိရှိသူ။ ၊ ဒါန၏အကျိုးတရားရောက်လာလိမ့်မည်ဟုသိမြင်ယုံကြည်သောအမြင်မှန်ဉာဏ်မရှိဘဲ။ [ကံနှင့်ကံအကျိုးကို ယုံကြည်သော ကမ္မဿကတာဒိဋ္ဌိမရှိဘဲဟူလို] ဒေတိ၊ ၏။ပ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ သပ္ပုရိသဒါနာနိ၊ သူတော်ကောင်းတို့၏ပေးလှူခြင်းတို့သည်။ ဣမာနိ ပဉ္စ၊ တည်း။ပ။
သက္ကစ္စံ၊ လှူဖွယ်ဝတ္ထုကိုကောင်းမွန်သန့်ရှင်းအပြစ်ကင်းအောင်ပြုလုပ်၍။ ဝါ၊ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်ကိုရိုသေသမှုကောင်းစွာပြု၍။ ဒေတိ၊ ၏။ စိတ္တီကတွာ၊ (လှူဖွယ်ဝတ္ထုနှင့်အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့၌) လေးစားသမှူစိတ်၌ပြု၍။ ဝါ၊ ချီးမွမ်းအံ့သြဖွယ်ဖြစ်အောင်ပြုလုပ်၍။ ဒေတိ၊ ၏။ သဟတ္ထာ၊ မိမိ၏လက်ဖြင့်။ ဝါ၊ ကိုယ်တိုင်။ ဒေတိ၊ ၏။ အနပ၀ိဒ္ဓံ၊ အဆတ်မပြတ်တသမတ်တည်း။ ဝါ၊ စားကြွင်းစားကျန်ပမာ စွန့်ပစ်စရာပစ္စည်းဝတ္ထု မပြုလုပ်မူ၍။ ဝါ၊ စွန့်ပစ်လိုသကဲ့သို့မဟုတ်ဘဲ ရှိသေလေးစားစွာ။ ဒေတိ၊ ၏။ အာဂမနဒိဋ္ဌိကော၊ ဒါန၏အကျိုးတရားရောက်လာလိမ့်မည်ဟုသိမြင်ယုံကြည်သောအမြင်မှန်ဉာဏ်ရှိသည်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍) ဒေတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ သပ္ပုရိသဒါနာနိ၊ တို့သည်။ ဣမာနိပဉ္စ၊ တည်း။ ဣတိ၊ ဤသို့။ (အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူပြီ)
သတ္တမံ။
၁၄၈။ သဒ္ဓါယ၊ (ဒါနကုသိုလ်နှင့်ဒါနကုသိုလ်အကျိုးကို) ယုံကြည်၍။ ဒါနံ၊ ပေးလှူဖွယ်ပစ္စည်းဝတ္ထုကို။ ဒေတိ၊ ပေးလှူ၏။ [တနည်း-ဒါနံ၊ ပေးလှူကြောင်းကုသိုလ်စေတနာကို။ ဒေတိ၊ ဖြူစင်စေ၏။ ဝါ၊ သုတ်သင်၏။ သက္ကစ္စံ၊ ရိုသေစွာ။ ဝါ၊ (လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို)ကောင်းမွန်သန့်ရှင်း အပြစ်ကင်းအောင်ပြု၍။ ဝါ၊ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်ကို ရိုသေသမှု ကောင်းစွာပြုစု၍။ ဒါနံ၊ လှူဖွယ်ပစ္စည်းဝတ္ထုကို။ ဒေတိ၊ ပေးလှူ၏။ ကာလေန၊ ပေးလှူသင့်ရာအချိန်အခါ၌။ ဒါနံ၊ ကို။ ဒေတိ၊ ၏။ အနဂ္ဂဟိတစိတ္တော၊ ပစ္စည်းဥစ္စာ၊ တွယ်တာခင်မင်၊ ယူငင်သိမ်းပိုက်တတ်သော လောဘမူစိတ်မရှိသည်။ ဝါ၊ ရက်ရက်ရောရော၊ မနှမြောမတွန့်တို၊ ပေးလှူလိုသောစိတ်ရှိသည်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍) ဒါနံ၊ ကို။ ဒေတိ၊ ၏။ [အနဂ္ဂဟိတ၊ န+အဂ္ဂဟိတ (အာ+ဂဟိတ)ဟုပုဒ်ဖြတ်၊ တပစ္စည်း ကတ္တားဟောကြံ၊ အဋ္ဌကထာ၌ “အနဂ္ဂဟိတစိတ္တောတိ န အဂ္ဂဟိတစိတ္တောဟု သံဝဏ္ဏနာပါဌ်၌ နပဋိသေဓ ရှိသင့်၏။စာပိုဒ် ၄၄-သုတ်(စာမျက်နှာ-၁၀၁)လည်းကြည့်] အတ္တာနဉ္စ၊ မိမိ၏ ဂုဏ်ကိုလည်းကောင်း။ ပရဉ္စ၊ သူတပါးဂုဏ်ကိုလည်းကောင်း။ အနုပဟစ္စ၊ မထိုး မနှက် မချေဖျက်မူ၍။ (မိမိကိုယ်ကိုချီးမွမ်းခြင်း၊ သူတပါးကိုကဲ့ရဲ့ခြင်းအားဖြင့် မထိုးနှက်မချေဖျက်မူ၍) ဒါနံ၊ ကို။ ဒေတိ၊ ၏။ [အတ္တာနဉ္စ ပရဉ္စ အနုပဟစ္စာတိ အတ္ထုက္ကံသန ပရဝမ္ဘနာဒိဝသေန အတ္တာနဉ္စ ပရ၌ ဂုဏုပဃာတေန အနုပဟန္တာ။ စာပိုဒ်(၁၅၉) ဥဒါယိသုတ် အဋ္ဌကထာ၊ ၅၅)]
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ သဒ္ဓါယ၊ ၍။ ဒါနံ၊ လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို။ ဒတွာ၊ ပေးလှူခြင်းကြောင့်။ ယတ္ထ ယတ္ထ၊ အကြင်အကြင်ဘဝ၌။ တဿ ဒါနဿ၊ ထိုပေးလှူကြောင်းကုသိုလ်စေတနာ၏။ ဝိပါကော၊ အကျိုးသည်။ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ ဖြစ်၏။(တတ္ထ တတ္ထ= ထိုထိုဘဝ၌) အရော စ၊ ကိုယ်ပိုင်ဓန ပေါကြွယ်ဝသည်လည်း။ [အဍ္ဎော, မဟဒ္ဓနော စသောပုဒ်တို့ကို ဤပဉ္စကနိပါတ်စာပိုဒ် (၁၃၄)ယဿံ ဒိသံသုတ်အဖွင့် အတိုင်း အနက်ပေးသည်။ စာပိုဒ် (၁၀၃) မဟာစောရသုတ်အတိုင်းလည်း အနက်ဆိုနိုင်၏။ ဒုတိယအကြိမ်ရိုက်နှိပ်သော ဤစာအုပ်။ စာမျက်နှာ-၂၁၇ နှင့် ၂၄၇ တို့ကြည့်ပါ] ဟောတိ၊ ၏။ မဟဒ္ဓနော၊ ရေတွက်မရ၊ များပြားလှသောဥစ္စာရှိသည်။ မဟာဘောဂေါ၊ များပြားစွာလှ၊ ငါးဝအာရုံ ကာမဂုဏ် စည်းစိမ်ရှိသည်။ (ဟောတိ၊ ၏) အဘိရူပေါ စ၊ လွန်ကဲသောအဆင်းရှိသည်လည်း။ ဟောတိ၊ ၏။ ဒဿနီယော၊ သည်။ပ။ [စာပိုဒ် ၁၃၅ သုတ်(ဤစာအုပ်စာမျက်နှာ ၂၅၂)ကြည့်] သမန္နာဂတော၊ သည်(ဟောတိ)။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ သက္ကစ္စံ၊ စွာ။ ဝါ၊ ၍။ ဒါနံ၊ ကို။ ဒတွာ၊ ကြောင့်။ပ။ မဟာဘောဂေါ၊ သည်။ (ဟောတိ၊ ၏)
အပိ၊ ထိုမျှမကသေး။ [ယေပိ၊ ယေ+အပိ] အဿ၊ ထိုအလှူပေးခဲ့ဖူးသူ၏။ ပုတ္တာတိ ဝါ၊ သားသမီးတို့ဟူသည်လည်းဖြစ်ကုန်သော။ ဒါရာတိ ဝါ၊ မယားတို့ဟူသည်လည်းဖြစ်ကုန်သော။ ဒါသာတိ ဝါ၊ ကျွန်တို့ဟူသည်လည်းဖြစ်ကုန်သော။ ပေဿာတိ ဝါ၊ အစေခံတို့ဟူသည်လည်းဖြစ်ကုန်သော။ ကမ္မကရာတိ ဝါ၊ အလုပ်သွားတို့ဟူသည်လည်းဖြစ်ကုန်သော။ ယေ တေ၊ အကြင်အခြွေအရံဖြစ်သူလူတို့သည်။ ဟောန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ တေပိ၊ ထိုအခြွေအရံဖြစ်သူတို့သည်လည်း။ သုသန္တိ၊ စကားကိုနာယူလိုကြကုန်၏။ သောတံ၊ နားကို။ သြဒဟန္တိ၊ စွင့်ထောင်ထားကြကုန်၏။ အညာ(အညာယ)၊ သိခြင်းငှာ။ စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။ ဥပဋ္ဌပေန္တိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာစေကြကုန်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ကာလေန၊ ၌။ ဒါနံ၊ ကို။ပ။
စ၊ ထို့အပြင်။ အဿ၊ ထိုအလှူပေးခဲ့ဖူးသူမှာ။ အတ္ထာ၊ ကောင်းကျိုးတရားတို့သည်။ ကာလာဂတာ၊ ပဌမအရွယ်၊ သူငယ်ဘဝ၊ အကောင်းဆုံးအချိန်ကာလ၌ပင်ဆိုက်ရောက်လာကုန်သည်လည်းကောင်း။ ပစုရာ၊ များလည်းများကုန်သည်လည်းကောင်း။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ပ။
စ၊ ထို့အပြင်။ ဥဠာရေသု၊ မွန်မြတ်ကုန်သော။ ပဉ္စသု၊ (ရူပါရုံစသား)ငါးပါးကုန်သော။ ကာမဂုဏေသု၊ ကာမဂုဏ်အာရုံတို့၌။ ဝါ၊ လိုလားတောင့်တအပ်သောအာရုံအစုအဝေးတို့၌။ ဘောဂါယ၊ ခံစားခြင်းငှာ။ စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။ နမတိ၊ ညွတ်ကိုင်း၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ အတ္တာနဉ္စ၊ ကိုလည်းကောင်း။ ပရဉ္စ၊ လည်းကောင်း။ပ။
စ၊ ထိုမျှမကသေး။ အဿ၊ ထိုအလှူပေးခဲ့ဖူးသူမှာ။ အဂ္ဂိတော ဝါ၊ မီးဘေးကြောင့်လည်းကောင်း။ ဥဒကတော ဝါ၊ ရေဘေးကြောင့်လည်းကောင်း။ ရာဇတော ဝါ၊ မင်းဘေးကြောင့်လည်းကောင်း။ စောရတော ဝါ၊ သူခိုးဓားပြဘေးကြောင့်လည်းကောင်း။ အပ္ပိယတော၊ မချစ်လုံးလုံးမုန်းသူဖြစ်သော။ ဒါယာဒတော ဝါ၊ အမွေခံဆိုးကြောင့်လည်းကောင်း။ ကုတောစိ၊ မည်သည့် ဘေးရန်ကြောင့်မျှ။ ဘောဂါနံ၊ စီးပွားဥစ္စာတို့၏။ ဥပဃာတော၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုသည်။ န အာဂစ္ဆတိ၊ မဖြစ်ပေါ်လာ။ပ။
အဋ္ဌမံ။
၁၄၉။ ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ပဉ္စ၊ ငါးပါးကုန်သော။ ဣမေ ဓမ္မော၊ ဤတရားတို့သည်။ သမယဝိမုတ္တဿ၊ လောကီဈာန်သမာပတ်ဝင်စားအပ်တိုင်းသောအချိန်ကာလခဏပိုင်း၌သာပယ်ခွာအပ်ပြီးကိလေသာတို့မှလွတ်မြောက်သော။ ဝါ၊ ဝင်စားအပ်တိုင်းသောအချိန်ကာလခဏပိုင်း၌သာပယ်ခွာအပ်ပြီးကိလေသာတို့မှလွတ်မြောက်သောလောကီဈာန်စိတ်ရှိသော။ ဘိက္ခုနော၊ ရဟန်း၏။ ပရိဟာနာယ၊ ဆုတ်ယုတ်ခြင်းငှာ။ သံဝတ္တန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ [ထို့နောက် စာပိုဒ် ၈၉-သုတ် (ဤစာအုပ် စာမျက်နှာ-၂၀၀) ကြည့်]။ပ။
နဝမံ။
**၁၅၀။ (စာပိုဒ်) ၁၀-ဒုတိယသမယဝိမုတ္တသုတ်**။ ။ဣန္ဒြိယေသု၊ (စက္ခုစသော)ဣန္ဒြေခြောက်ပါးတို့၌။ အဂုတ္တဒွါရတာ၊ လုံခြုံစွာပိတ်ဆီးစောင့်ရှောက်အပ်သောဒွါရမရှိသူ၏အဖြစ်လည်းကောင်း။ ဘောဇနေ၊ ဘောဇဉ်၌။ အမတ္တညုတာ၊ (ခံယူခြင်း, သုံးဆောင်ခြင်းနှင့်စပ်၍) အတိုင်းအတာပမာဏကိုမသိသူ၏အဖြစ်လည်းကောင်းတည်း။ပ။
ဣန္ဒြိယေသု၊ တို့၌။ ဂုတ္တဒွါရတာ၊ (သတိဟူသောတံခါးရွက်ဖြင့် လုံခြုံစွာ) ပိတ်ဆီးအပ်သောဒွါရအပေါက်ရှိသူ၏အဖြစ်လည်းကောင်း။ ဘောဇနေ၊ ၌။ မတ္တညုတာ၊ အတိုင်းအတာပမာဏကိုသိသူ၏အဖြစ်လည်းကောင်းတည်း။ပ။
ဒသမံ။
ပဉ္စမော၊ ငါးခုမြောက်သော။ တိကဏ္ဍကိဝဂ္ဂေါ၊ ဝဂ်တည်း။
တတိယော၊ သုံးခုမြောက်သော။ ပဏ္ဏာသကော၊ သုတ်၅၀-အပေါင်းအစုသည်။ သမတ္တော၊ ပြီးပြီ။