ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ပဓာနိယင်္ဂါနိ
၁။ ပဓာနိယင်္ဂါနိ။ ။ပဓာန၊ ဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းအားထုတ်ခြင်း၊ ပဓာနံ အဿ အတ္ထိတိ ပဓာနိကော=ဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းအားထုတ်ခြင်းရှိသော ရဟန်း။ ထို့နောက် ကကို ယပြု၍ ပဓာနိယဟု ရုပ်ပြီး၏၊ ပဓာနိယဿ ဘိက္ခုနော အင်္ဂါနိ ပဓာနိယင်္ဂါနိ။
၊ ဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းအားထုတ်မှုရှိသောရဟန်း၏အကြောင်းအင်္ဂါတို့သည်။
[ပဓာနိယ+အင်္ဂါနိ]ဣမာနိ ပဉ္စ၊ ဤငါးမျိုးတို့တည်း။
ပဉ္စ၊ ငါးမျိုးတို့ဟူသည်။
ကတမာနိ၊ အဘယ်တို့နည်းဟူမူ။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ဣဓ၊ ဤသာသနာတော်၌။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
သဒ္ဓေါ၊ သဒ္ဓါတရားရှိသည်။
(ရတနာသုံးပါးဂုဏ်တော်တို့၌မလှုပ်မယိုင်ခိုင်မြဲစွာသက်ဝင်ယုံကြည်သောသြကပ္ပနမည်သောသဒ္ဓါတရားနှင့်ပြည့်စုံသည်)
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
တထာဂတဿ၊ မြတ်စွာဘုရား၏။
ဗောဓိံ၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ကို။
၂။ ဗောဓိမည်သောတရား။ ။မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသဋီကာ (၁၅၃)၌ ဗောဓိအရ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကိုလည်း ယူ၏၊ ဤသုတ်အဋ္ဌကထာ၌ “ဗောဓိန္တိ စတုမဂ္ဂဉာဏံ”ဟုပါဌ်ရှိ၏။ သို့သော် မြတ်စွာဘုရား၏ ဗောဓိဖြစ်၍ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သော အရဟတ္တမဂ် ဉာဏ်သာ ဖြစ်သင့်သောကြောင့် "ဗောဓိရွိ စတုတ္ထမဂ္ဂဉာဏံ (လေးပါးမြောက်မဂ် ဉာဏ်)ဟူသော ဒီ,ပါလိကဝဂ်အဋ္ဌကထာ (၂၁၂)အတိုင်း ပါဌ်ရှိသင့်၏။
သဒ္ဒဟတိ၊ ယုံကြည်၏။
[မြတ်စွာဘုရားသည်ထိုအရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်(ဗောဓိ)ကိုကောင်းစွာထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူပြီဟုယုံကြည်၏ဟူလို။
တံ(ဗောဓိ)သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ တထာဂတေနာတိ သဒ္ဒဟတိ]
(ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့။
သဒ္ဒဟတိ၊ ယုံကြည်သနည်းဟူမူ)
[ထို့နောက်စာပိုဒ်၂-သုတ်(ဤစာအုပ်စာမျက်နှာ-၃နှင့်၄ကြည့်]။ပ။
ဘဂဝါ၊ ဘဂဝန္ထမည်တော်မူ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
(သဒ္ဒဟတိ၊ ၏)။
(သောဘိက္ခု၊ ထိုရဟန်းသည်)
အပ္ပာဗာဓော၊ အနာရောဂါမရှိသည်။
အပ္ပာတင်္ကော၊ ဆင်းရဲဒုက္ခမရှိသည်။
[တကိ(ဘူ)ကိစ္ဆဇီဝနေ (ဓာတွတ္ထသင်္ဂဟ)။
အာတင်္ကတိ ကိစ္စေန ဇီဝတိ ဧတေနာတိ အာတင်္ကော၊ ခက်ခဲစွာ အသက်မွေးရကြောင်းဖြစ်သောဆင်းရဲဒုက္ခ(သေးသေးဖွဲဖွဲအနာရောဂါ) နတ္ထိ အာတကော ယဿာတိ အပ္ပာတကော။
အပ္ပသဒ္ဒါ အဘာဝ (မရှိခြင်း)အနက်ဟောတည်း]
နာတိသီတာယ၊ အလွန်မအေးသော။
ဝါ၊ မန္ဒမဟုတ်သော။
နာစ္စုဏှာယ၊ အလွန်မပူပြင်းသော။
ဝါ၊ တိက္ခမဟုတ်သော။
[နာစ္စုဏှာ၊ န+အတိ+ဥဏှာ]
မဇ္ဈိမာယ၊ အလယ်အလတ်၌ဖြစ်သော။
ဝါ၊ သမဖြစ်သော။
ပဓာနက္ခမာယ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ခြင်းကိစ္စ၌သင့်လျော်ခိုင်ခံ့သော။
သမဝေပါကိနိယာ၁။ သမဝေပါသိနိယာဂဟဏိယာ။ ။အစာစားပြီးခါစ အချိန်မှာပင် နောက်ထပ် အစာစားလိုသောဆန္ဒ ဖြစ်နေသေးလောက်အောင် ဝမ်းမီးကောင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို “သမဝေပါက်နိယာ ဂဟဏ်ယာ သမန္နာဂတော"ဟု ဆိုလို၏။ ယဿ ဒီ ဘုဇိကာလ ဘတ္တဇ္ဇနော ဥပ္ပဇ္ဇတေဝ၊ အယံ သမဝေပါကိရိယာ သမန္နာဂတော။ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာရဋ္ဌပါလသုတ်နှာ-၂၁၁။ ဝစနတ္ထများကား
ဝိပစ္စနံ ဝိပါကော၊ ခြေချက်ခြင်း၊ ဝိပါကော ဧဝ ဝေပါကော (သွတ္ထတဒိတ် ဏပစ္စည်းဆင့်)။ သမော ဝေပါကော သမပေပါကော=သင့်လျော်ညီမျှစွာ ခြေချက် ခြင်း။ ထို့နောက် အဿတ္တိဤပစ္စည်းနှင့် ဣတ္ထိဇောတက ဣနီပစ္စည်းဆင့်၍ သမဝေပါ - ကော ဇတိဿ အန္တိတ် သမဝေပါကိနီ=အညီအမျှ ခြေချက်နိုင်ခြင်းရှိသော (စားအပ် ပြီးသမျှ အစာအာဟာရကို သင့်လျော်ညီမျှစွာ ကြေကျက်အောင် ချေချက်နိုင်သော) ကမ္မဖဝမ်းမီးဓာတ်။ဘုတ္တာဟာရံ ဂဏှာတိ ဓာရေတီတိ ဂဟဏီ=စားပြီးအစာကို ဆောင် ယူထားတတ်သော ကမ္မဇတေဇောဓာတ် (ကမ္မဇဝမ်းမီး)။ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသဋီကာ၊ ၁၄၄။ ၊ စားပြီးအစာကိုသင့်လျော်ညီမျှစွာကြေကျက်အောင်ခြေချက်နိုင်သော။ ဂဟဏိယာ၊ ကမ္မဇဝမ်းမီးဓာတ်နှင့်။ သမန္နာဂတော၊ ပြည့်စုံသည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ [ဆေးကျမ်းတို့၌ တိက္ခဝမ်းမီး, မန္ဒဝမ်းမီး, သမဝမ်းမီးဟုနာမည်တပ်သည်]။
ဝိပစ္စနံ ဝိပါကော၊ ခြေချက်ခြင်း၊ ဝိပါကော ဧဝ ဝေပါကော (သွတ္ထတဒိတ် ဏပစ္စည်းဆင့်)။ သမော ဝေပါကော သမပေပါကော=သင့်လျော်ညီမျှစွာ ခြေချက် ခြင်း။ ထို့နောက် အဿတ္တိဤပစ္စည်းနှင့် ဣတ္ထိဇောတက ဣနီပစ္စည်းဆင့်၍ သမဝေပါ - ကော ဇတိဿ အန္တိတ် သမဝေပါကိနီ=အညီအမျှ ခြေချက်နိုင်ခြင်းရှိသော (စားအပ် ပြီးသမျှ အစာအာဟာရကို သင့်လျော်ညီမျှစွာ ကြေကျက်အောင် ချေချက်နိုင်သော) ကမ္မဖဝမ်းမီးဓာတ်။ဘုတ္တာဟာရံ ဂဏှာတိ ဓာရေတီတိ ဂဟဏီ=စားပြီးအစာကို ဆောင် ယူထားတတ်သော ကမ္မဇတေဇောဓာတ် (ကမ္မဇဝမ်းမီး)။ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသဋီကာ၊ ၁၄၄။ ၊ စားပြီးအစာကိုသင့်လျော်ညီမျှစွာကြေကျက်အောင်ခြေချက်နိုင်သော။ ဂဟဏိယာ၊ ကမ္မဇဝမ်းမီးဓာတ်နှင့်။ သမန္နာဂတော၊ ပြည့်စုံသည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ [ဆေးကျမ်းတို့၌ တိက္ခဝမ်းမီး, မန္ဒဝမ်းမီး, သမဝမ်းမီးဟုနာမည်တပ်သည်]။
အသဌော၊ မစဉ်းလဲမကောက်ကျစ်သည်။
ဝါ၊ မိမိ၌မရှိသောဂုဏ်ကိုအရှိလုပ်ကာလွဲမှားစွာပြောဆိုသူမဟုတ်သည်။
[ဆက္ကစာပိုဒ် (၃၆)ဤစာအုပ် စာမျက်နှာ-၄၉၂ကြည့်]
အမာယာဝီ၊ မိမိအပြစ်ကိုဖုံးဖိလှည့်စားမှုမရှိသည်။
သတ္တရိ ဝါ၊ ဆရာသခင်မြတ်စွာဘုရားရှင်၌လည်းကောင်း။
ဝါ၊ မိမိဆရာဥပဇ္ဈာယ်၌လည်းကောင်း။
ဝိညူသု၊ ပညာရှိဖြစ်ကုန်သော။
သဗြဟ္မစာရီသု ဝါ၊ အတူတကွမြတ်သောအကျင့်ကိုကျင့်သောရဟန်းတို့၌လည်းကောင်း။
ဝါ၊ သီတင်းသုံးဖော်တို့၌လည်းကောင်း။
ယထာဘူတံ၊ ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း။
အတ္တာနံ၊ မိမိအပြစ်ကို။
အာဝိကတ္တာ၊ ထင်ရှားစွာဖွင့်ဟဝန်ခံမှပြုတတ်သည်။
ဝါ၊ ထင်ရှားစွာဖွင့်ဟဝန်ခံကာတောင်းပန်ကန်တော့မှပြုတတ်သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
[ထို့နောက်စာပိုဒ်(၂) သုတ် ကြည့်]။ပ။
အနိက္ခိတ္တဓုရော၊ သည်။
(ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍)
ဝိဟရတိ၊ နေ၏။
ပညဝါ၊ ပညာရှိသည်။
ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ၊ သော။
အရိယာယ၊ သော။
နိဗ္ဗေဓိကာယ၊ သော။
သမ္မာ၊ ဖြင့်။
ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ၊ ဒုက္ခကုန်ဆုံးခြင်းသို့ရောက်စေနိုင်သော။
ပညာယ၊ ဝိပဿနာပညာနှင့်။
[စာပိုဒ်၂-သုတ်တုန်းက “ဝိပဿနာပညာ, မဂ်ပညာနှစ်မျိုးလုံးယူခဲ့၏။ ဤသုတ်၌ကားဝိပဿနာပညာကိုသာယူရ၏။ ယင်းသို့ ယူပုံကွဲပြားခြင်း၏အကြောင်းကို ဤနိဿယစာအုပ်ပဉ္စမတွဲ။ နှာ-၁၀။ နဝက နိပါတ်။ စာပိုဒ်(၁)သမ္ဗောဓိသုတ် ကြည့်]
သမန္နာဂတော၊ သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။
ပဓာနိယင်္ဂါနိ၊ တို့သည်။
ဣမာနိ ပဉ္စ၊ တို့တည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူပြီ။
တတိယံ၊ တည်း။