[342]2. Vānarajātakavaṇṇanā
Asakkhiṃ
P3.133 vata attānan ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattassa vadhāya parisakkanaṃ ārabbha kathesi .Vatthu ( jā . aṭṭha .2.2. susumārajātakavaṇṇanā ) heṭṭhā vitthāritameva .
Atīte pana bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese kapiyoniyaṃ nibbattitvā vayappatto gaṅgātīre vasi .
Athekā antogaṅgāyaṃ saṃsumārī bodhisattassa hadayamaṃse dohaḷaṃ uppādetvā
M3.122 saṃsumārassa kathesi .So ‘‘ taṃ kapiṃ udake nimujjāpetvā māretvā hadayamaṃsaṃ gahetvā saṃsumāriyā dassāmī ’’ ti cintetvā mahāsattaṃ āha –
‘‘ ehi , samma , antaradīpake phalāphale khādituṃ gacchāmā ’’ ti .
‘‘ Kathaṃ , samma , ahaṃ gamissāmī ’’ ti .
‘‘ Ahaṃ taṃ mama piṭṭhiyaṃ nisīdāpetvā nessāmī ’’ ti .
So tassa cittaṃ ajānanto laṅghitvā piṭṭhiyaṃ nisīdi .
Saṃsumāro thokaṃ gantvā nimujjituṃ ārabhi .
Atha naṃ vānaro ‘‘ kiṃkāraṇā , bho , maṃ udake nimujjāpesī ’’ ti āha .
‘‘ Ahaṃ taṃ māretvā tava hadayamaṃsaṃ mama bhariyāya dassāmī ’’ ti .
‘‘ Dandha tvaṃ mama hadayamaṃsaṃ ure atthīti maññasī ’’ ti ?
‘‘ Atha kahaṃ te ṭhapitan ’’ ti ?
‘‘ Etaṃ udumbare olambantaṃ na passasī ’’ ti ?
‘‘ Passāmi , dassasi pana me ’’ ti .
‘‘ Āma , dassāmī ’’ ti .
Saṃsumāro dandhatāya taṃ gahetvā nadītīre udumbaramūlaṃ gato .
Bodhisatto tassa piṭṭhito laṅghitvā udumbararukkhe nisinno imā gāthā abhāsi –
161.
‘‘ Asakkhiṃ
V3.114 vata attānaṃ , uddhātuṃ udakā thalaṃ ;Na dānāhaṃ puna tuyhaṃ , vasaṃ gacchāmi vārija .
162.
‘‘ Alametehi ambehi , jambūhi panasehi ca ;
Yāni pāraṃ samuddassa , varaṃ mayhaṃ udumbaro .
163.
‘‘ Yo ca uppatitaṃ atthaṃ , na khippamanubujjhati ;
Amittavasamanveti , pacchā ca anutappati .
164.
‘‘ Yo
P3.134 ca uppatitaṃ atthaṃ , khippameva nibodhati ;Muccate sattusambādhā , na ca pacchānutappatī ’’ ti .
Tattha asakkhiṃ vatāti samattho vata ahosiṃ .
Uddhātun ti uddharituṃ .
Vārijāti saṃsumāraṃ ālapati .
Yāni pāraṃ samuddassāti gaṅgaṃ samuddanāmenālapanto ‘‘ yāni samuddassa pāraṃ gantvā khāditabbāni , alaṃ tehī ’’ ti vadati .
Pacchā ca anutappatīti uppannaṃ atthaṃ khippaṃ ajānanto amittavasaṃ gacchati , pacchā ca anutappati .
Iti so catūhi gāthāhi lokiyakiccānaṃ nipphattikāraṇaṃ kathetvā vanasaṇḍameva pāvisi .
Satthā
M3.123 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā saṃsumāro devadatto ahosi , vānaro pana ahameva ahosin ’’ ti .
Vānarajātakavaṇṇanā dutiyā .