2. Pucimandavaggo
[311]1. Pucimandajātakavaṇṇanā
Uṭṭhehi
V3.29 corāti idaṃ satthā veḷuvane viharanto āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ ārabbha kathesi .There kira rājagahaṃ upanissāya araññakuṭikāya viharante eko coro nagaradvāragāme ekasmiṃ gehe sandhiṃ chinditvā hatthasāraṃ ādāya palāyitvā therassa kuṭipariveṇaṃ pavisitvā ‘‘ idha mayhaṃ ārakkho bhavissatī ’’ ti therassa paṇṇasālāya pamukhe nipajji .
Thero tassa pamukhe sayitabhāvaṃ ñatvā tasmiṃ āsaṅkaṃ katvā ‘‘ corasaṃsaggo nāma na vaṭṭatī ’’ ti nikkhamitvā ‘‘ mā idha sayī ’’ ti nīhari .
So coro tato nikkhamitvā padaṃ mohetvā
M3.32 palāyi .Manussā ukkaṃ ādāya corassa padānusārena tattha āgantvā tassa āgataṭṭhānaṭhitaṭṭhānanisinnaṭṭhānasayitaṭṭhānādīni disvā ‘‘ coro ito āgato , idha ṭhito , idha nisinno , iminā ṭhānena apagato , na diṭṭho no ’’ ti ito cito ca pakkhanditvā adisvāva paṭigatā .
Punadivase thero pubbaṇhasamayaṃ rājagahe piṇḍāya caritvā piṇḍapātapaṭikkanto veḷuvanaṃ gantvā taṃ pavattiṃ satthu ārocesi .
Satthā ‘‘ na kho , moggallāna , tvaññeva āsaṅkitabbayuttakaṃ āsaṅki , porāṇakapaṇḍitāpi āsaṅkiṃsū ’’ ti vatvā therena yācito atītaṃ āhari .
Atīte
P3.34 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto nagarassa susānavane nimbarukkhadevatā hutvā nibbatti .Athekadivasaṃ nagaradvāragāme katakammacoro taṃ susānavanaṃ pāvisi .
Tadā ca pana tattha nimbo ca assattho cāti dve jeṭṭhakarukkhā .
Coro nimbarukkhamūle bhaṇḍikaṃ ṭhapetvā nipajji .
Tasmiṃ pana kāle core gahetvā nimbasūle uttāsenti .
Atha sā devatā cintesi ‘‘ sace manussā āgantvā imaṃ coraṃ gaṇhissanti , imasseva nimbarukkhassa sākhaṃ chinditvā sūlaṃ katvā etaṃ uttāsessanti , evaṃ sante rukkho nassissati , handa naṃ ito nīharissāmī ’’ ti .
Sā tena saddhiṃ sallapantī paṭhamaṃ gāthamāha –
41.
‘‘ Uṭṭhehi cora kiṃ sesi , ko attho supanena te ;
Mā taṃ gahesuṃ rājāno , gāme kibbisakārakan ’’ ti .
Tattha
V3.30 rājānoti rājapurise sandhāya vuttaṃ .Kibbisakārakan ti dāruṇasāhasikacorakammakārakaṃ .
Iti naṃ vatvā ‘‘ yāva taṃ rājapurisā na gaṇhanti , tāva aññattha gacchā ’’ ti bhāyāpetvā palāpesi .
Tasmiṃ palāte assatthadevatā dutiyaṃ gāthamāha –
42.
‘‘ Yaṃ nu coraṃ gahessanti , gāme kibbisakārakaṃ ;
Kiṃ tattha pucimandassa , vane jātassa tiṭṭhato ’’ ti .
Tattha
M3.33 vane jātassa tiṭṭhatoti nimbo vane jāto ceva ṭhito ca .Devatā pana tattha nibbattattā rukkhasamudācāreneva samudācari .
Taṃ sutvā nimbadevatā tatiyaṃ gāthamāha –
43.
‘‘ Na tvaṃ assattha jānāsi , mama corassa cantaraṃ ;
Coraṃ gahetvā rājāno , gāme kibbisakārakaṃ ;
Appenti nimbasūlasmiṃ , tasmiṃ me saṅkate mano ’’ ti .
Tattha
P3.35 assatthāti purimanayeneva tasmiṃ nibbattadevataṃ samudācarati .Mama corassa cantaran ti mama ca corassa ca ekato avasanakāraṇaṃ .
Appenti nimbasūlasmin ti imasmiṃ kāle rājāno coraṃ nimbasūle āvuṇanti .
Tasmiṃ me saṅkate manoti tasmiṃ kāraṇe mama cittaṃ saṅkati .
Sace hi imaṃ sūle āvuṇissanti , vimānaṃ me nassissati , atha sākhāya olambessanti , vimāne me kuṇapagandho bhavissati , tenāhaṃ etaṃ palāpesinti attho .
Evaṃ tāsaṃ devatānaṃ aññamaññaṃ sallapantānaññeva bhaṇḍasāmikā ukkāhatthā padānusārena āgantvā corassa sayitaṭṭhānaṃ disvā ‘‘ ambho idāneva coro uṭṭhāya palāto , na laddho no coro , sace labhissāma , imasseva naṃ nimbassa sūle vā āvuṇitvā sākhāya vā olambetvā gamissāmā ’’ ti vatvā ito cito ca pakkhanditvā coraṃ adisvāva gatā .
Tesaṃ vacanaṃ sutvā assatthadevatā catutthaṃ gāthamāha –
44.
‘‘ Saṅkeyya
V3.31 saṅkitabbāni , rakkheyyānāgataṃ bhayaṃ ;Anāgatabhayā dhīro , ubho loke avekkhatī ’’ ti .
Tattha rakkheyyānāgataṃ bhayan ti dve anāgatabhayāni diṭṭhadhammikañceva samparāyikañcāti .
Tesu pāpamitte parivajjento diṭṭhadhammikaṃ rakkhati , tīṇi duccaritāni parivajjento samparāyikaṃ rakkhati .
Anāgatabhayāti anāgatabhayahetutaṃ bhayaṃ bhāyamāno dhīro paṇḍito puriso pāpamittasaṃsaggaṃ na karoti , tīhipi dvārehi duccaritaṃ na carati .
Ubho loketi
M3.34 evaṃ bhāyanto hesa idhalokaparalokasaṅkhāte ubho loke avekkhati oloketi , olokayamāno idhalokabhayena pāpamitte vivajjeti , paralokabhayena pāpaṃ na karotīti .Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā assatthadevatā ānando ahosi , nimbadevatā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Pucimandajātakavaṇṇanā paṭhamā .