[375]5. Kapotajātakavaṇṇanā
Idāni khomhīti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ lolabhikkhuṃ ārabbha kathesi .
Lolavatthu anekaso vitthāritameva .
Taṃ pana satthā ‘‘ saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu , lolo ’’ ti pucchitvā ‘‘ āma , bhante ’’ ti vutte ‘‘ na kho bhikkhu idāneva , pubbepi tvaṃ lolosi , lolatāya pana jīvitakkhayaṃ patto ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte
P3.225 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto pārāvatayoniyaṃ nibbattitvā bārāṇasiseṭṭhino mahānase nīḷapacchiyaṃ vasati .Atheko kāko macchamaṃsaluddho tena saddhiṃ mettiṃ
V3.197 katvā tattheva vasi .So ekadivasaṃ bahuṃ macchamaṃsaṃ disvā ‘‘ imaṃ khādissāmī ’’ ti nitthunanto nīḷapacchiyaṃyeva nipajjitvā pārāvatena ‘‘ ehi , samma , gocarāya gamissāmā ’’ ti vuccamānopi ‘‘ ajīrakena nipannomhi , gaccha tvan ’’ ti vatvā tasmiṃ gate ‘‘ gato me paccāmittakaṇṭako , idāni yathāruci macchamaṃsaṃ khādissāmī ’’ ti cintento paṭhamaṃ gāthamāha –
135.
‘‘ Idāni
M3.211 khomhi sukhito arogo , nikkaṇṭako nippatito kapoto ;Kāhāmi dānī hadayassa tuṭṭhiṃ , tathā hi maṃ maṃsasākaṃ baletī ’’ ti .
Tattha nippatitoti niggato .
Kapototi pārāvato .
Kāhāmi dānīti karissāmi dāni .
Tathā hi maṃ maṃsasākaṃ baletīti tathā hi maṃsañca avasesaṃ sākañca mayhaṃ balaṃ karoti , uṭṭhehi khādāti vadamānaṃ viya ussāhaṃ mamaṃ karotīti attho .
So bhattakārake macchamaṃsaṃ pacitvā mahānasā nikkhamma sarīrato sedaṃ pavāhente pacchito nikkhamitvā rasakaroṭiyaṃ nilīyitvā ‘‘ kiri kirī ’’ ti saddamakāsi .
Bhattakārako vegenāgantvā kākaṃ gahetvā sabbapattāni luñjitvā allasiṅgīverañca siddhatthake ca pisitvā lasuṇaṃ pūtitakkena madditvā sakalasarīraṃ makkhetvā ekaṃ kaṭhalaṃ ghaṃsitvā
P3.226 vijjhitvā suttakena tassa gīvāyaṃ bandhitvā nīḷapacchiyaṃyeva taṃ pakkhipitvā agamāsi .Pārāvato āgantvā taṃ disvā ‘‘ kā esā balākā mama sahāyassa pacchiyaṃ nipannā , caṇḍo hi so āgantvā ghāteyyāpi nan ’’ ti parihāsaṃ karonto dutiyaṃ gāthamāha –
136.
‘‘ Kāyaṃ balākā sikhinī , corī laṅghipitāmahā ;
Oraṃ balāke āgaccha , caṇḍo me vāyaso sakhā ’’ ti .
Sā heṭṭhā ( jā . aṭṭha .2.3.70) vuttatthāyeva .
Taṃ sutvā kāko tatiyaṃ gāthamāha –
137.
‘‘ Alañhi te jagghitāye , mamaṃ disvāna edisaṃ ;
Vilūnaṃ sūdaputtena , piṭṭhamaṇḍena makkhitan ’’ ti .
Tattha
V3.198 alan ti paṭisedhatthe nipāto .Jagghitāyeti hasituṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti – idāni maṃ edisaṃ evaṃ dukkhappattaṃ disvā tava alaṃ hasituṃ , mā edise kāle parihāsakeḷiṃ karohīti .
So
M3.212 parihāsakeḷiṃ karontova puna catutthaṃ gāthamāha – 138.
‘‘ Sunhāto suvilittosi , annapānena tappito ;
Kaṇṭhe ca te veḷuriyo , agamā nu kajaṅgalan ’’ ti .
Tattha kaṇṭhe ca te veḷuriyoti ayaṃ te veḷuriyamaṇipi kaṇṭhe piḷandho , tvaṃ ettakaṃ kālaṃ amhākaṃ etaṃ na dassesīti kapālaṃ sandhāyevamāha .
Kajaṅgalan ti idha bārāṇasīyeva ‘‘ kajaṅgalā ’’ ti adhippetā .
Ito nikkhamitvā kacci antonagaraṃ gatosīti pucchati .
Tato kāko pañcamaṃ gāthamāha –
139.
‘‘ Mā te mitto amitto vā , agamāsi kajaṅgalaṃ ;
Piñchāni tattha lāyitvā , kaṇṭhe bandhanti vaṭṭanan ’’ ti .
Tattha
P3.227 piñchānīti pattāni .Tattha lāyitvāti tasmiṃ bārāṇasinagare luñcitvā .
Vaṭṭanan ti kaṭhalikaṃ .
Taṃ sutvā pārāvato osānagāthamāha –
140.
‘‘ Punapāpajjasī samma , sīlañhi tava tādisaṃ ;
Na hi mānusakā bhogā , subhuñjā honti pakkhinā ’’ ti .
Tattha punapāpajjasīti punapi evarūpaṃ āpajjissasi .
Evarūpañhi te sīlanti .
Iti naṃ so ovaditvā tattha avasitvā pakkhe pasāretvā aññattha agamāsi .
Kākopi tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi .
Satthā
V3.199 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne lolabhikkhu anāgāmiphale patiṭṭhahi .Tadā kāko lolabhikkhu ahosi , kapoto pana ahameva ahosinti .
Kapotajātakavaṇṇanā pañcamā .
Aḍḍhavaggo tatiyo .
Jātakuddānaṃ –
Maṇikuṇḍala
M3.213 sujātā , venasākhañca oragaṃ ;Ghaṭaṃ koraṇḍi laṭuki , dhammapālaṃ migaṃ tathā .
Suyonandī vaṇṇāroha , sīlaṃ hirī khajjopanaṃ ;
Ahi gumbiya sāḷiyaṃ , tacasāraṃ mittavindaṃ .
Palāsañceva dīghiti , migapotaka mūsikaṃ ;
Dhanuggaho kapotañca , jātakā pañcavīsati .
Pañcakanipātavaṇṇanā niṭṭhitā .