[326]6. Kakkārujātakavaṇṇanā
Kāyena yo nāvahareti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi .
Tassa hi saṅghaṃ bhinditvā gatassa aggasāvakehi saddhiṃ parisāya pakkantāya uṇhaṃ lohitaṃ mukhato uggañchi .
Atha bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , devadatto musāvādaṃ
M3.80 katvā saṅghaṃ bhinditvā idāni gilāno hutvā mahādukkhaṃ anubhotī ’’ ti .Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepesa musāvādīyeva , na cesa idāneva musāvādaṃ katvā mahādukkhaṃ anubhoti , pubbepi anubhosiyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte
P3.87 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tāvatiṃsabhavane aññataro devaputto ahosi .Tena kho pana samayena bārāṇasiyaṃ mahāussavo ahosi .
Bahū nāgā ca supaṇṇā ca bhūmaṭṭhakā ca devā āgantvā ussavaṃ olokayiṃsu .
Tāvatiṃsabhavanatopi cattāro devaputtā kakkārūni nāma dibbapupphāni tehi katacumbaṭakaṃ piḷandhitvā ussavadassanaṃ āgamiṃsu .
Dvādasayojanikaṃ bārāṇasinagaraṃ tesaṃ pupphānaṃ gandhena ekagandhaṃ ahosi .
Manussā ‘‘ imāni pupphāni kena piḷandhitānī ’’ ti upadhārentā vicaranti .
Te devaputtā ‘‘ amhe ete upadhārentī ’’ ti ñatvā rājaṅgaṇe uppatitvā mahantena devānubhāvena ākāse aṭṭhaṃsu .
Mahājano sannipati , rājāpi saddhiṃ uparājādīhi agamāsi .
Atha ne ‘‘ kataradevalokato , sāmi , āgacchathā ’’ ti
V3.75 pucchiṃsu .‘‘ Tāvatiṃsadevalokato āgacchāmā ’’ ti .
‘‘ Kena kammena āgatatthā ’’ ti .
‘‘ Ussavadassanatthāyā ’’ ti .
‘‘ Kiṃpupphāni nāmetānī ’’ ti ?
‘‘ Dibbakakkārupupphāni nāmā ’’ ti .
‘‘ Sāmi , tumhe devaloke aññāni piḷandheyyātha , imāni amhākaṃ dethā ’’ ti .
Devaputtā ‘‘ dibbakakkārupupphāni mahānubhāvāni devānaññeva anucchavikāni , manussaloke lāmakānaṃ duppaññānaṃ hīnādhimuttikānaṃ dussīlānaṃ nānucchavikāni .
Ye pana manussā imehi ca imehi ca guṇehi samannāgatā , tesaṃ etāni anucchavikānī ’’ ti āhaṃsu .
Evañca pana vatvā tesu jeṭṭhakadevaputto paṭhamaṃ gāthamāha –
101.
‘‘ Kāyena yo nāvahare , vācāya na musā bhaṇe ;
Yaso laddhā na majjeyya , sa ve kakkārumarahatī ’’ ti .
Tassattho
P3.88 – yo kāyena parassa santakaṃ tiṇasalākampi nāvaharati , vācāya jīvitaṃ pariccajamānopi musāvādaṃ na bhaṇati .Desanāsīsamevetaṃ
M3.81 , kāyadvāravacīdvāramanodvārehi pana yo dasapi akusalakammapathe na karotīti ayamettha adhippāyo .Yaso laddhāti issariyañca labhitvā yo issariyamadamatto satiṃ vissajjetvā pāpakammaṃ na karoti , sa ve evarūpo imehi guṇehi yutto puggalo imaṃ dibbapupphaṃ arahati .
Tasmā yo imehi guṇehi samannāgato , so imāni pupphāni yācituṃ arahati , tassa dassāmīti .
Taṃ sutvā purohito cintesi ‘‘ mayhaṃ imesu guṇesu ekopi natthi , musāvādaṃ pana vatvā etāni pupphāni gahetvā piḷandhissāmi , evaṃ maṃ mahājano ‘ guṇasampanno ayan ’ ti jānissatī ’’ ti .
So ‘‘ ahaṃ etehi guṇehi samannāgato ’’ ti vatvā tāni pupphāni āharāpetvā piḷandhitvā dutiyaṃ devaputtaṃ yāci .
So dutiyaṃ gāthamāha –
102.
‘‘ Dhammena vittameseyya , na nikatyā dhanaṃ hare ;
Bhoge laddhā na majjeyya , sa ve kakkārumarahatī ’’ ti .
Tassattho – dhammena parisuddhājīvena suvaṇṇarajatādivittaṃ pariyeseyya .
Na nikatyāti na vañcanāya dhanaṃ hareyya , vatthābharaṇādike bhoge labhitvā pamādaṃ nāpajjeyya , evarūpo imāni pupphāni arahatīti .
Purohito
V3.76 ‘‘ ahaṃ etehi guṇehi samannāgato ’’ ti vatvā tāni āharāpetvā piḷandhitvā tatiyaṃ devaputtaṃ yāci .So tatiyaṃ gāthamāha –
103.
‘‘ Yassa cittaṃ ahāliddaṃ , saddhā ca avirāginī ;
Eko sāduṃ na bhuñjeyya , sa ve kakkārumarahatī ’’ ti .
Tassattho – yassa puggalassa cittaṃ ahāliddaṃ haliddirāgo viya khippaṃ na virajjati , thirameva hoti .
Saddhā ca avirāginīti kammaṃ vā vipākaṃ vā okappanīyassa vā puggalassa vacanaṃ saddahitvā appamattakeneva na virajjati na bhijjati .
Yo yācake vā aññe vā saṃvibhāgārahe puggale bahi katvā
P3.89 ekakova sādurasabhojanaṃ na bhuñjati , nesaṃ saṃvibhajitvā bhuñjati , so imāni pupphāni arahatīti .Purohito
M3.82 ‘‘ ahaṃ etehi guṇehi samannāgato ’’ ti vatvā tāni pupphāni āharāpetvā piḷandhitvā catutthaṃ devaputtaṃ yāci .So catutthaṃ gāthamāha –
104.
‘‘ Sammukhā vā tirokkhā vā , yo sante na paribhāsati ;
Yathāvādī tathākārī , sa ve kakkārumarahatī ’’ ti .
Tassattho – yo puggalo sammukhā vā parammukhā vā sīlādiguṇayutte sante uttamapaṇḍitapurise na akkosati na paribhāsati , yaṃ vācāya vadati , tadeva kāyena karoti , so imāni pupphāni arahatīti .
Purohito ‘‘ ahaṃ etehi guṇehi samannāgato ’’ ti vatvā tānipi āharāpetvā piḷandhi .
Cattāro devaputtā cattāri pupphacumbaṭakāni purohitassa datvā devalokameva gatā .
Tesaṃ gatakāle purohitassa sīse mahatī vedanā uppajji , tikhiṇasikharena nimmathitaṃ viya ca ayapaṭṭena pīḷitaṃ viya ca sīsaṃ ahosi .
So vedanāppatto aparāparaṃ parivattamāno mahāsaddena viravi ,‘‘ kimetan ’’ ti ca vutte ‘‘ ahaṃ mamabbhantare avijjamāneyeva guṇe ‘ atthī ’ ti musāvādaṃ katvā te devaputte imāni pupphāni yāciṃ , harathetāni mama sīsato ’’ ti āha .
Tāni harantāpi harituṃ nāsakkhiṃsu , ayapaṭṭena baddhāni viya ahesuṃ .
Atha naṃ ukkhipitvā gehaṃ nayiṃsu .
Tattha tassa viravantassa satta divasā vītivattā .
Rājā
V3.77 amacce āmantetvā ‘‘ dussīlabrāhmaṇo marissati , kiṃ karomā ’’ ti āha .‘‘ Deva , puna ussavaṃ kārema , devaputtā puna āgacchissantī ’’ ti .
Rājā puna ussavaṃ
P3.90 kāresi .Devaputtā puna āgantvā sakalanagaraṃ pupphagandhena ekagandhaṃ katvā tatheva rājaṅgaṇe aṭṭhaṃsu , mahājano sannipatitvā dussīlabrāhmaṇaṃ ānetvā tesaṃ purato uttānaṃ nipajjāpesi .
So ‘‘ jīvitaṃ me detha , sāmī ’’ ti devaputte yāci .
Devaputtā ‘‘ tuyhaṃ dussīlassa pāpadhammassa ananucchavikānevetāni pupphāni , tvaṃ pana ‘ amhe vañcessāmī ’ ti saññī ahosi , attano musāvādaphalaṃ laddhan ’’ ti mahājanamajjhe dussīlabrāhmaṇaṃ garahitvā sīsato pupphacumbaṭakaṃ apanetvā mahājanassa ovādaṃ datvā sakaṭṭhānameva agamaṃsu .
Satthā
M3.83 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā brāhmaṇo devadatto ahosi , tesu devaputtesu eko kassapo , eko moggallāno , eko sāriputto , jeṭṭhakadevaputto pana ahameva ahosin ’’ ti .
Kakkārujātakavaṇṇanā chaṭṭhā .