[419]3. Sulasājātakavaṇṇanā
Idaṃ
P3.435 suvaṇṇakāyūran ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ anāthapiṇḍikassa dāsiṃ ārabbha kathesi .Sā kira ekasmiṃ ussavadivase dāsigaṇena saddhiṃ uyyānaṃ gacchantī attano sāminiṃ puññalakkhaṇadeviṃ ābharaṇaṃ yāci .
Sā tassā satasahassamūlaṃ attano ābharaṇaṃ adāsi .
Sā taṃ piḷandhitvā dāsigaṇena saddhiṃ uyyānaṃ pāvisi .
Atheko coro tassā ābharaṇe lobhaṃ uppādetvā ‘‘ imaṃ māretvā ābharaṇaṃ harissāmī ’’ ti tāya saddhiṃ sallapanto uyyānaṃ gantvā tassā macchamaṃsasurādīni adāsi .
Sā ‘‘ kilesavasena deti maññe ’’ ti gahetvā uyyānakīḷaṃ kīḷitvā vīmaṃsanatthāya sāyanhasamaye nipanne dāsigaṇe uṭṭhāya tassa santikaṃ agamāsi .
So ‘‘ bhadde , imaṃ ṭhānaṃ appaṭicchannaṃ , thokaṃ purato gacchāmā ’’ ti āha .
Taṃ sutvā itarā ‘‘ imasmiṃ ṭhāne sakkā rahassakammaṃ kātuṃ , ayaṃ pana nissaṃsayaṃ maṃ māretvā piḷandhanabhaṇḍaṃ haritukāmo bhavissati , hotu , sikkhāpessāmi nan ’’ ti cintetvā ‘‘ sāmi , surāmadena me sukkhaṃ sarīraṃ , pānīyaṃ tāva maṃ pāyehī ’’ ti ekaṃ kūpaṃ netvā ‘‘ ito me pānīyaṃ osiñcā ’’ ti rajjuñca ghaṭañca
M3.414 dassesi .Coro rajjuṃ kūpe otāresi , atha naṃ onamitvā udakaṃ osiñcantaṃ mahabbaladāsī ubhohi hatthehi āṇisadaṃ paharitvā kūpe khipitvā ‘‘ na tvaṃ ettakena marissasī ’’ ti ekaṃ mahantaṃ iṭṭhakaṃ matthake āsumbhi .
So tattheva jīvitakkhayaṃ patto .
Sāpi nagaraṃ pavisitvā sāminiyā ābharaṇaṃ dadamānā ‘‘ manamhi ajja imaṃ ābharaṇaṃ nissāya matā ’’ ti sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocesi , sāpi anāthapiṇḍikassa ārocesi , anāthapiṇḍiko tathāgatassa ārocesi .
Satthā ‘‘ na kho , gahapati , idāneva sā dāsī ṭhānuppattikāya paññāya samannāgatā , pubbepi samannāgatāva , na ca idāneva tāya so mārito , pubbepi naṃ māresiyevā ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente sulasā nāma nagarasobhinī pañcasatavaṇṇadāsiparivārā ahosi , sahassena rattiṃ gacchati .
Tasmiṃyeva nagare sattuko nāma
V3.386P3.436 coro ahosi nāgabalo , rattibhāge issaragharāni pavisitvā yathāruciṃ vilumpati .Nāgarā sannipatitvā rañño upakkosiṃsu .
Rājā nagaraguttikaṃ āṇāpetvā tattha tattha gumbaṃ ṭhapāpetvā coraṃ gaṇhāpetvā ‘‘ sīsamassa chindathā ’’ ti āha .
Taṃ pacchābāhaṃ bandhitvā catukke catukke kasāhi tāḷetvā āghātanaṃ nenti .
‘‘ Coro kira gahito ’’ ti sakalanagaraṃ saṅkhubhi .
Tadā sulasā vātapāne ṭhatvā antaravīthiṃ olokentī taṃ disvā paṭibaddhacittā hutvā ‘‘ sace imaṃ coroti gahitapurisaṃ mocetuṃ sakkhissāmi , idaṃ kiliṭṭhakammaṃ akatvā imināva saddhiṃ samaggavāsaṃ kappessāmī ’’ ti cintetvā heṭṭhā kaṇaverajātake ( jā .1.4.69 ādayo ) vuttanayeneva nagaraguttikassa sahassaṃ pesetvā taṃ mocetvā tena saddhiṃ sammodamānā samaggavāsaṃ vasi .
Coro tiṇṇaṃ catunnaṃ māsānaṃ accayena cintesi ‘‘ ahaṃ imasmiṃyeva ṭhāne vasituṃ na sakkhissāmi , tucchahatthena palāyitumpi na sakkā , sulasāya piḷandhanabhaṇḍaṃ satasahassaṃ agghati , sulasaṃ māretvā idaṃ gaṇhissāmī ’’ ti .
Atha naṃ ekadivasaṃ āha –
‘‘ bhadde , ahaṃ tadā rājapurisehi nīyamāno asukapabbatamatthake rukkhadevatāya balikammaṃ paṭissuṇiṃ , sā maṃ balikammaṃ alabhamānā
M3.415 bhāyāpeti , balikammamassā karomā ’’ ti .‘‘ Sādhu , sāmi , sajjetvā pesehī ’’ ti .
‘‘ Bhadde , pesetuṃ na vaṭṭati , mayaṃ ubhopi sabbābharaṇapaṭimaṇḍitā mahantena parivārena gantvā dassāmā ’’ ti .
‘‘ Sādhu , sāmi , tathā karomā ’’ ti .
Atha naṃ tathā kāretvā pabbatapādaṃ gatakāle āha –
‘‘ bhadde , mahājanaṃ disvā devatā balikammaṃ na sampaṭicchissati , mayaṃ ubhova abhiruhitvā demā ’’ ti .
So tāya ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchito taṃ balipātiṃ ukkhipāpetvā sayaṃ sannaddhapañcāvudho hutvā pabbatamatthakaṃ abhiruhitvā ekaṃ sataporisapapātaṃ
P3.437 nissāya jātarukkhamūle balibhājanaṃ ṭhapāpetvā ‘‘ bhadde , nāhaṃ balikammatthāya āgato , taṃ pana māretvā piḷandhanaṃ te gahetvā gamissāmīti āgatomhi , tava piḷandhanaṃ omuñcitvā uttarasāṭakena bhaṇḍikaṃ karohī ’’ ti āha .‘‘ Sāmi , maṃ kasmā māresī ’’ ti ?
‘‘ Dhanakāraṇā ’’ ti .
‘‘ Sāmi , mayā kataguṇaṃ anussara , ahaṃ taṃ bandhitvā nīyamānaṃ seṭṭhiputtena parivattetvā bahuṃ dhanaṃ datvā jīvitaṃ labhāpesiṃ , devasikaṃ sahassaṃ labhamānāpi aññaṃ purisaṃ na olokemi , evañhi tava upakārikaṃ mā maṃ mārehi , bahuñca te dhanaṃ dassāmi , tava dāsī ca bhavissāmī ’’ ti yācantī paṭhamaṃ gāthamāha –
18.
‘‘ Idaṃ suvaṇṇakāyūraṃ , muttā veḷuriyā bahū ;
Sabbaṃ harassu bhaddante , mañca dāsīti sāvayā ’’ ti .
Tattha
V3.387 kāyūran ti gīvāyaṃ piḷandhanapasādhanaṃ kāyūraṃ .Sāvayāti mahājanamajjhe sāvetvā dāsiṃ katvā gaṇhāti .
Tato sattukena –
19.
‘‘ Oropayassu kalyāṇi , mā bāḷhaṃ paridevasi ;
Na cāhaṃ abhijānāmi , ahantvā dhanamābhatan ’’ ti .
–
Attano ajjhāsayānurūpaṃ dutiyagāthāya vuttāya sulasā ṭhānuppattikāraṇaṃ paṭilabhitvā ‘‘ ayaṃ coro mayhaṃ jīvitaṃ na dassati , upāyena naṃ paṭhamataraṃ papāte pātetvā jīvitakkhayaṃ pāpessāmī ’’ ti cintetvā gāthādvayamāha –
20.
‘‘ Yato
M3.416 sarāmi attānaṃ , yato pattāsmi viññutaṃ ;Na cāhaṃ abhijānāmi , aññaṃ piyataraṃ tayā .
21.
‘‘ Ehi taṃ upagūhissaṃ , karissañca padakkhiṇaṃ ;
Na hi dāni puna atthi , mama tuyhañca saṅgamo ’’ ti .
Sattuko tassādhippāyaṃ ajānanto ‘‘ sādhu , bhadde , ehi upagūhassu man ’’ ti āha .
Sulasā taṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā upagūhitvā ‘‘ idāni taṃ , sāmi , catūsu passesu vandissāmī ’’ ti
P3.438 vatvā pādapiṭṭhiyaṃ sīsaṃ ṭhapetvā bāhupasse vanditvā pacchimapassaṃ gantvā vandamānā viya hutvā nāgabalā gaṇikā coraṃ dvīsu pacchāpādesu gahetvā heṭṭhā sīsaṃ katvā sataporise narake khipi .So tattheva cuṇṇavicuṇṇaṃ patvā mari .
Taṃ kiriyaṃ disvā pabbatamatthake nibbattadevatā imā gāthā abhāsi –
22.
‘‘ Na hi sabbesu ṭhānesu , puriso hoti paṇḍito ;
Itthīpi paṇḍitā hoti , tattha tattha vicakkhaṇā .
23.
‘‘ Na hi sabbesu ṭhānesu , puriso hoti paṇḍito ;
Itthīpi paṇḍitā hoti , lahuṃ atthaṃ vicintikā .
24.
‘‘ Lahuñca
V3.388 vata khippañca , nikaṭṭhe samacetayi ;Migaṃ puṇṇāyateneva , sulasā sattukaṃ vadhi .
25.
‘‘ Yodha uppatitaṃ atthaṃ , na khippamanubujjhati ;
So haññati mandamati , corova girigabbhare .
26.
‘‘ Yo ca uppatitaṃ atthaṃ , khippameva nibodhati ;
Muccate sattusambādhā , sulasā sattukāmivā ’’ ti .
Tattha paṇḍitā hotīti itthīpi paṇḍitā tattha tattha vicakkhaṇā hoti , atha vā itthī paṇḍitā ceva tattha tattha vicakkhaṇā ca hoti .
Lahuṃ atthaṃ vicintikāti lahuṃ khippaṃ atthaṃ vicintikā .
Lahuñca vatāti adandhañca vata .
Khippañcāti acireneva .
Nikaṭṭhe samacetayīti santike ṭhitāva tassa maraṇūpāyaṃ cintesi .
Puṇṇāyatenevāti pūritadhanusmiṃ .
Idaṃ
M3.417 vuttaṃ hoti – yathā cheko migaluddako sakaṇḍapuṇṇadhanusmiṃ khippaṃ migaṃ vadhati , evaṃ sulasā sattukaṃ vadhīti .Yodhāti yo imasmiṃ sattaloke .
Nibodhatīti jānāti .
Sattukāmivāti sattukā iva , yathā sulasā muttā , evaṃ muccatīti attho .
Iti sulasā coraṃ vadhitvā pabbatā oruyha attano parijanassa santikaṃ gantvā ‘‘ ayyaputto kahan ’’ ti puṭṭhā ‘‘ mā taṃ pucchathā ’’ ti vatvā rathaṃ abhiruhitvā nagarameva pāvisi .
Satthā
P3.439 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘ tadā te ubhopi imeyeva ahesuṃ , devatā pana ahameva ahosin ’’ ti .Sulasājātakavaṇṇanā tatiyā .