[304]4. Daddarajātakavaṇṇanā
Imāni man ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kodhanaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi .
Vatthu
V3.13 heṭṭhā kathitameva .Tadā hi dhammasabhāyaṃ tassa kodhanabhāvakathāya samuṭṭhitāya satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte taṃ pakkosāpetvā ‘‘ saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu kodhanosī ’’ ti vatvā ‘‘ āma , bhante ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave
P3.16 , idāneva , pubbepesa kodhanoyeva , kodhanabhāvenevassa porāṇakapaṇḍitā parisuddhā nāgarājabhāveM3.15 ṭhitāpi tīṇi vassāni gūthapūritāya ukkārabhūmiyaṃ vasiṃsū ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese daddarapabbatapāde daddaranāgabhavanaṃ nāma atthi , tattha rajjaṃ kārentassa daddararañño putto mahādaddaro nāma ahosi , kaniṭṭhabhātā panassa cūḷadaddaro nāma .
So kodhano pharuso nāgamāṇavake akkosanto paribhāsanto paharanto vicarati .
Nāgarājā tassa pharusabhāvaṃ ñatvā nāgabhavanato taṃ nīharāpetuṃ āṇāpesi .
Mahādaddaro pana pitaraṃ khamāpetvā nivāresi .
Dutiyampi rājā tassa kujjhi , dutiyampi khamāpesi .
Tatiyavāre pana ‘‘ tvaṃ maṃ imaṃ anācāraṃ nīharāpentaṃ nivāresi , gacchatha dvepi janā imamhā nāgabhavanā nikkhamitvā bārāṇasiyaṃ ukkārabhūmiyaṃ tīṇi vassāni vasathā ’’ ti nāgabhavanā nikkaḍḍhāpesi .
Te tattha gantvā vasiṃsu .
Atha ne ukkārabhūmiyaṃ udakapariyante gocaraṃ pariyesamāne gāmadārakā disvā paharantā leḍḍudaṇḍādayo khipantā ‘‘ ke ime puthulasīsā sūcinaṅguṭṭhā udakadeḍḍubhā maṇḍūkabhakkhā ’’ tiādīni vatvā akkosanti paribhāsanti .
Cūḷadaddaro caṇḍapharusatāya tesaṃ taṃ avamānaṃ asahanto ‘‘ bhātika , ime dārakā amhe paribhavanti , āsīvisabhāvaṃ no na jānanti , ahaṃ tesaṃ avamānaṃ sahituṃ na sakkomi , nāsāvātena te nāsessāmī ’’ ti bhātarā saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha –
13.
‘‘ Imāni maṃ daddara tāpayanti , vācāduruttāni manussaloke ;
Maṇḍūkabhakkhā udakantasevī , āsīvisaṃ maṃ avisā sapantī ’’ ti .
Tattha
P3.17 tāpayantīti dukkhāpenti .Maṇḍūkabhakkhā udakantasevīti ‘‘ maṇḍūkabhakkhā ’’ ti ca ‘‘ udakantasevī ’’ ti ca vadantā ete avisā gāmadārakā maṃ āsīvisaṃ samānaṃ sapanti akkosantīti .
Tassa
V3.14 vacanaṃ sutvā mahādaddaro sesagāthā abhāsi – 14.
‘‘ Sakā raṭṭhā pabbājito , aññaṃ janapadaṃ gato ;
Mahantaṃ koṭṭhaṃ kayirātha , duruttānaṃ nidhetave .
15.
‘‘ Yattha
M3.16 posaṃ na jānanti , jātiyā vinayena vā ;Na tattha mānaṃ kayirātha , vasamaññātake jane .
16.
‘‘ Videsavāsaṃ vasato , jātavedasamenapi ;
Khamitabbaṃ sapaññena , api dāsassa tajjitan ’’ ti .
Tattha duruttānaṃ nidhetaveti yathā dhaññanidhānatthāya mahantaṃ koṭṭhaṃ katvā pūretvā kicce uppanne dhaññaṃ vaḷañjenti , evamevaṃ videsaṃ gato antohadaye paṇḍito poso duruttānaṃ nidhānatthāya mahantaṃ koṭṭhaṃ kayirātha .
Tattha tāni duruttāni nidahitvā puna attano pahonakakāle kātabbaṃ karissati .
Jātiyā vinayena vāti ‘‘ ayaṃ khattiyo brāhmaṇo ’’ ti vā ‘‘ sīlavā bahussuto guṇasampanno ’’ ti vā evaṃ yattha jātiyā vinayena vā na jānantīti attho .
Mānan ti evarūpaṃ maṃ lāmakavohārena voharanti , na sakkaronti na garuṃ karontīti mānaṃ na kareyya .
Vasamaññātake janeti attano jātigottādīni ajānantassa janassa santike vasanto .
Vasatoti vasatā , ayameva vā pāṭho .
Evaṃ te tattha tīṇi vassāni vasiṃsu .
Atha ne pitā pakkosāpesi .
Te tato paṭṭhāya nihatamānā jātā .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne kodhano bhikkhu anāgāmiphale patiṭṭhahi .
‘‘ Tadā cūḷadaddaro kodhano bhikkhu ahosi , mahādaddaro pana ahameva ahosin ’’ ti .
Daddarajātakavaṇṇanā catutthā .