[312]2. Kassapamandiyajātakavaṇṇanā
Api
P3.36 kassapa mandiyāti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ mahallakabhikkhuṃ ārabbha kathesi .Sāvatthiyaṃ kireko kulaputto kāmesu ādīnavaṃ disvā satthu santike pabbajitvā kammaṭṭhāne anuyutto na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tassa aparabhāge mātā kālamakāsi .
So mātu accayena pitarañca kaniṭṭhabhātarañca pabbājetvā jetavane vasitvā vassūpanāyikasamaye cīvarapaccayassa sulabhataṃ sutvā ekaṃ gāmakāvāsaṃ gantvā tayopi tattheva vassaṃ upagantvā vutthavassā jetavanameva āgamaṃsu .
Daharabhikkhu jetavanassa āsannaṭṭhāne ‘‘ sāmaṇera tvaṃ theraṃ vissāmetvā āneyyāsi , ahaṃ puretaraṃ gantvā pariveṇaṃ paṭijaggissāmī ’’ ti jetavanaṃ pāvisi .
Mahallakatthero saṇikaṃ āgacchati .
Sāmaṇero punappunaṃ sīsena uppīḷento viya ‘‘ gaccha , bhante , gaccha , bhante ’’ ti taṃ balakkārena neti .
Thero ‘‘ tvaṃ maṃ attano vasaṃ ānesī ’’ ti puna nivattitvā koṭito paṭṭhāya āgacchati .
Tesaṃ evaṃ aññamaññaṃ kalahaṃ karontānaññeva sūriyo atthaṅgato , andhakāro jāto .
Itaropi pariveṇaṃ sammajjitvā udakaṃ upaṭṭhapetvā tesaṃ āgamanaṃ apassanto ukkaṃ gahetvā
V3.32 paccuggamanaṃ katvā te āgacchante disvā ‘‘ kiṃ cirāyitthā ’’ ti pucchi .Mahallako taṃ kāraṇaṃ kathesi .
So te dvepi vissāmetvā saṇikaṃ ānesi .
Taṃ divasaṃ buddhupaṭṭhānassa okāsaṃ na labhi .
Atha naṃ dutiyadivase buddhupaṭṭhānaṃ āgantvā vanditvā nisinnaṃ satthā ‘‘ kadā āgatosī ’’ ti pucchi .
‘‘ Hiyyo , bhante ’’ ti .
‘‘ Hiyyo āgantvā ajja buddhupaṭṭhānaṃ
M3.35 karosī ’’ ti ?So ‘‘ āma , bhante ’’ ti vatvā taṃ kāraṇaṃ ācikkhi .
Satthā mahallakaṃ garahitvā ‘‘ na esa idāneva evarūpaṃ kammaṃ karoti , pubbepi akāsi .
Idāni pana tena tvaṃ kilamito , pubbepi paṇḍite kilamesī ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsinigame brāhmaṇakule nibbatti .
Tassa vayappattakāle
P3.37 mātā kālamakāsi .So mātu sarīrakiccaṃ katvā māsaddhamāsaccayena ghare vijjamānaṃ dhanaṃ dānaṃ datvā pitarañca kaniṭṭhabhātarañca gahetvā himavantapadese devadattiyaṃ vakkalaṃ gahetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā uñchācariyāya vanamūlaphalāphalehi yāpento ramaṇīye vanasaṇḍe vasi .
Himavante pana vassakāle acchinnadhāre deve vassante na sakkā hoti kandamūlaṃ khaṇituṃ , phalāni ca paṇṇāni ca patanti .
Tāpasā yebhuyyena himavantato nikkhamitvā manussapathe vasanti .
Tadā bodhisatto pitarañca kaniṭṭhabhātarañca gahetvā manussapathe vasitvā puna himavante pupphitaphalite te ubhopi gahetvā himavante attano assamapadaṃ āgacchanto assamassāvidūre sūriye atthaṅgate ‘‘ tumhe saṇikaṃ āgaccheyyātha , ahaṃ purato gantvā assamaṃ paṭijaggissāmī ’’ ti vatvā te ohāya gato .
Khuddakatāpaso pitarā saddhiṃ saṇikaṃ gacchanto taṃ kaṭippadese sīsena uppīḷento viya gaccha gacchāti taṃ balakkārena neti .
Mahallako ‘‘ tvaṃ maṃ attano ruciyā ānesī ’’ ti paṭinivattitvā koṭito paṭṭhāya āgacchati .
Evaṃ tesaṃ kalahaṃ karontānaññeva andhakāro ahosi .
Bodhisattopi paṇṇasālaṃ sammajjitvā udakaṃ upaṭṭhapetvā ukkamādāya paṭipathaṃ āgacchanto te disvā ‘‘ ettakaṃ kālaṃ kiṃ karitthā ’’ ti āha .
Khuddakatāpaso pitarā katakāraṇaṃ kathesi .
Bodhisatto ubhopi te saṇikaṃ netvā parikkhāraṃ paṭisāmetvā pitaraṃ nhāpetvā pādadhovanapiṭṭhisambāhanādīni katvā aṅgārakapallaṃ upaṭṭhapetvā paṭippassaddhakilamathaṃ pitaraṃ upanisīditvā ‘‘ tāta , taruṇadārakā nāma mattikābhājanasadisā muhuttaneva bhijjanti
P3.38 , sakiṃ bhinnakālato paṭṭhāya puna na sakkā honti ghaṭetuṃ , te akkosantāpi paribhāsantāpi mahallakehi adhivāsetabbā ’’ ti vatvā pitaraṃ ovadanto imā gāthā abhāsi – 45.
‘‘ Api
V3.33M3.36 kassapa mandiyā , yuvā sapati hanti vā ;Sabbaṃ taṃ khamate dhīro , paṇḍito taṃ titikkhati .
46.
‘‘ Sacepi santo vivadanti , khippaṃ santīyare puna ;
Bālā pattāva bhijjanti , na te samathamajjhagū .
47.
‘‘ Ete bhiyyo samāyanti , sandhi tesaṃ na jīrati ;
Yo cādhipannaṃ jānāti , yo ca jānāti desanaṃ .
48.
‘‘ Eso hi uttaritaro , bhāravaho dhuraddharo ;
Yo paresādhipannānaṃ , sayaṃ sandhātumarahatī ’’ ti .
Tattha kassapāti pitaraṃ nāmenālapati .
Mandiyāti mandībhāvena taruṇatāya .
Yuvā sapati hanti vāti taruṇadārako akkosatipi paharatipi .
Dhīroti dhikkatapāpo , dhī vā vuccati paññā , tāya samannāgatotipi attho .
Itaraṃ pana imasseva vevacanaṃ .
Ubhayenāpi sabbaṃ taṃ bāladārakehi kataṃ aparādhaṃ mahallako dhīro paṇḍito sahati titikkhatīti dasseti .
Sandhīyareti puna mittabhāvena sandhīyanti ghaṭīyanti .
Bālā pattāvāti bālakā pana mattikāpattāva bhijjanti .
Na te samathamajjhagūti te bālakā appamattakampi vivādaṃ katvā verūpasamanaṃ na vindanti nādhigacchanti .
Ete bhiyyoti ete dve janā bhinnāpi puna samāgacchanti .
Sandhīti mittasandhi .
Tesan ti tesaññeva dvinnaṃ sandhi na jīrati .
Yo cādhipannan ti yo ca attanā adhipannaṃ atikkantaṃ aññasmiṃ katadosaṃ jānāti .
Desanan ti yo ca tena attano dosaṃ jānantena desitaṃ accayadesanaṃ paṭiggaṇhituṃ jānāti .
Yo paresādhipannānan ti yo paresaṃ adhipannānaṃ dosena abhibhūtānaṃ aparādhakārakānaṃ .
Sayaṃ sandhātumarahatīti tesu akhamāpentesupi ‘‘ ehi , bhadramukha , uddesaṃ gaṇha , aṭṭhakathaṃ suṇa , bhāvanamanuyuñja , kasmā paribāhiro hosī ’’ ti evaṃ sayaṃ sandhātuṃ arahati mittabhāvaṃ ghaṭeti , eso evarūpo mettāvihārī uttaritaro mittabhārassa mittadhurassa ca vahanato ‘‘ bhāravaho ’’ ti ‘‘ dhuraddharo ’’ ti ca saṅkhaṃ gacchatīti .
Evaṃ
V3.34P3.39M3.37 bodhisatto pitu ovādaṃ adāsi , sopi tato pabhuti danto ahosi sudanto .Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā pitā tāpaso mahallako ahosi , khuddakatāpaso sāmaṇero , pitu ovādadāyako pana ahameva ahosin ’’ ti .
Kassapamandiyajātakavaṇṇanā dutiyā .