[370]10. Palāsajātakavaṇṇanā
Haṃso palāsamavacāti idaṃ satthā jetavane viharanto kilesaniggahaṃ ārabbha kathesi .
Vatthu paññāsajātake
V3.181 āvi bhavissati .Idha pana satthā bhikkhū āmantetvā ‘‘ bhikkhave , kileso nāma āsaṅkitabbova , appamattako samānopi nigrodhagaccho viya vināsaṃ pāpeti , porāṇakapaṇḍitāpi āsaṅkitabbaṃ āsaṅkiṃsuyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto suvaṇṇahaṃsayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto cittakūṭapabbate suvaṇṇaguhāyaṃ vasanto himavantapadese jātassare sayaṃjātasāliṃ khāditvā āgacchati .
Tassa gamanāgamanamagge mahāpalāsarukkho ahosi .
So gacchantopi tattha vissamitvā gacchati , āgacchantopi tattha vissamitvā āgacchati
M3.195 .Athassa tasmiṃ rukkhe nibbattadevatāya saddhiṃ vissāso ahosi .
Aparabhāge ekā sakuṇikā ekasmiṃ nigrodharukkhe nigrodhapakkaṃ khāditvā āgantvā tasmiṃ palāsarukkhe nisīditvā viṭapantare vaccaṃ pātesi .
Tattha nigrodhagaccho jāto , so caturaṅgulamattakāle rattaṅkurapalāsatāya sobhati .
Haṃsarājā taṃ disvā rukkhadevataṃ āmantetvā ‘‘ samma palāsa , nigrodho nāma yamhi rukkhe jāyati , vaḍḍhanto taṃ nāseti , imassa vaḍḍhituṃ mā deti , vimānaṃ te nāsessati , paṭikacceva naṃ uddharitvā chaḍḍehi , āsaṅkitabbayuttakaṃ nāma āsaṅkituṃ vaṭṭatī ’’ ti palāsadevatāya saddhiṃ mantento paṭhamaṃ gāthamāha –
105.
‘‘ Haṃso
P3.209 palāsamavaca , nigrodho samma jāyati ;Aṅkasmiṃ te nisinnova , so te mammāni checchatī ’’ ti .
Paṭhamapādo panettha abhisambuddhena hutvā satthārā vutto .
Palāsan ti palāsadevataṃ .
Sammāti vayassa .
Aṅkasmin ti viṭabhiyaṃ .
So te mammāni checchatīti so te aṅke saṃvaḍḍho sapatto viya jīvitaṃ chindissatīti attho .
Jīvitasaṅkhārā hi idha ‘‘ mammānī ’’ ti vuttā .
Taṃ sutvā tassa vacanaṃ agaṇhantī palāsadevatā dutiyaṃ gāthamāha –
106.
‘‘ Vaḍḍhatāmeva nigrodho , patiṭṭhassa bhavāmahaṃ ;
Yathā pitā ca mātā ca , evaṃ me so bhavissatī ’’ ti .
Tassattho – samma , na tvaṃ jānāsi vaḍḍhatameva esa , ahamassa yathā bālakāle puttānaṃ mātāpitaro
V3.182 patiṭṭhā honti , tathā bhavissāmi , yathā pana saṃvaḍḍhā puttā pacchā mahallakakāle mātāpitūnaṃ patiṭṭhā honti , mayhampi pacchā mahallakakāle evameva so patiṭṭho bhavissatīti .Tato haṃso tatiyaṃ gāthamāha –
107.
‘‘ Yaṃ tvaṃ aṅkasmiṃ vaḍḍhesi , khīrarukkhaṃ bhayānakaṃ ;
Āmanta kho taṃ gacchāma , vuḍḍhi massa na ruccatī ’’ ti .
Tattha yaṃ tvan ti yasmā tvaṃ etañca bhayadāyakattena bhayānakaṃ khīrarukkhaṃ sapattaṃ viya aṅke vaḍḍhesi .
Āmanta kho tan ti tasmā mayaṃ taṃ āmantetvā
M3.196 jānāpetvā gacchāma .Vuḍḍhi massāti assa vuḍḍhi mayhaṃ na ruccatīti .
Evañca pana vatvā haṃsarājā pakkhe pasāretvā cittakūṭapabbatameva gato .
Tato paṭṭhāya puna nāgacchi .
Aparabhāge nigrodho vaḍḍhiṃ , tasmiṃ ekā rukkhadevatāpi nibbatti .
So vaḍḍhanto palāsaṃ bhañji , sākhāhi saddhiṃyeva devatāya vimānaṃ pati .
Sā tasmiṃ kāle haṃsarañño vacanaṃ sallakkhetvā ‘‘ idaṃ anāgatabhayaṃ disvā haṃsarājā kathesi
P3.210 , ahaṃ panassa vacanaṃ nākāsin ’’ ti paridevamānā catutthaṃ gāthamāha – 108.
‘‘ Idāni kho maṃ bhāyeti , mahānerunidassanaṃ ;
Haṃsassa anabhiññāya , mahā me bhayamāgatan ’’ ti .
Tattha idāni kho maṃ bhāyetīti ayaṃ nigrodho taruṇakāle tosetvā idāni maṃ bhāyāpeti santāseti .
Mahānerunidassanan ti sinerupabbatasadisaṃ mahantaṃ haṃsarājassa vacanaṃ sutvā ajānitvā taruṇakāleyeva etassa anuddhaṭattā .
Mahā me bhayamāgatan ti idāni mayhaṃ mahantaṃ bhayaṃ āgatanti paridevi .
Nigrodhopi vaḍḍhanto sabbaṃ palāsaṃ bhañjitvā khāṇukamattameva akāsi .
Devatāya vimānaṃ sabbaṃ antaradhāyi .
109.
‘‘ Na
V3.183 tassa vuḍḍhi kusalappasatthā , yo vaḍḍhamāno ghasate patiṭṭhaṃ ;Tassūparodhaṃ parisaṅkamāno , patārayī mūlavadhāya dhīro ’’ ti .
–
Pañcamā abhisambuddhagāthā .
Tattha kusalappasatthāti kusalehi pasatthā .
Ghasateti khādati , vināsetīti attho .
Patārayīti patarati vāyamati .
Idaṃ vuttaṃ hoti – bhikkhave , yo vaḍḍhamāno attano patiṭṭhaṃ nāseti , tassa vuḍḍhi paṇḍitehi na pasatthā , tassa pana abbhantarassa vā bāhirassa vā parissayassa ‘‘ ito me uparodho bhavissatī ’’ ti evaṃ uparodhaṃ vināsaṃ parisaṅkamāno vīro ñāṇasampanno mūlavadhāya parakkamatīti .
Satthā
M3.197 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne pañcasatā bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu .Tadā suvaṇṇahaṃso ahameva ahosinti .
Palāsajātakavaṇṇanā dasamā .
Vaṇṇārohavaggo dutiyo .