[305]5. Sīlavīmaṃsanajātakavaṇṇanā
Natthi
V3.15P3.18 loke raho nāmāti idaṃ satthā jetavane viharanto kilesaniggahaṃ ārabbha kathesi .Vatthu ekādasakanipāte pānīyajātake ( jā .1.11.59 ādayo ) āvi bhavissati .
Ayaṃ panettha saṅkhepo – pañcasatā bhikkhū antojetavane vasantā majjhimayāmasamanantare kāmavitakkaṃ vitakkayiṃsu .
Satthā
M3.17 chasupi rattidivākoṭṭhāsesu yathā ekacakkhuko cakkhuṃ , ekaputto puttaṃ , cāmarī vālaṃ appamādena rakkhati , evaṃ niccakālaṃ bhikkhū oloketi .So rattibhāge dibbacakkhunā jetavanaṃ olokento cakkavattirañño attano nivesane uppannacore viya te bhikkhū disvā gandhakuṭiṃ vivaritvā ānandattheraṃ āmantetvā ‘‘ ānanda , antojetavane koṭisanthāre vasanakabhikkhū sannipātāpetvā gandhakuṭidvāre āsanaṃ paññāpehī ’’ ti āha .
So tathā katvā satthu paṭivedesi .
Satthā paññattāsane nisīditvā sabbasaṅgāhikavasena āmantetvā ‘‘ bhikkhave , porāṇakapaṇḍitā ‘ pāpakaraṇe raho nāma natthī ’ ti pāpaṃ na kariṃsū ’’ ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto tattheva bārāṇasiyaṃ disāpāmokkhassa ācariyassa santike pañcannaṃ māṇavakasatānaṃ jeṭṭhako hutvā sippaṃ uggaṇhāti .
Ācariyassa pana vayappattā dhītā atthi .
So cintesi ‘‘ imesaṃ māṇavakānaṃ sīlaṃ vīmaṃsitvā sīlasampannasseva dhītaraṃ dassāmī ’’ ti .
So ekadivasaṃ māṇavake āmantetvā ‘‘ tātā , mayhaṃ dhītā vayappattā , vivāhamassā kāressāmi , vatthālaṅkāraṃ laddhuṃ vaṭṭati , gacchatha tumhe attano attano ñātakānaṃ apassantānaññeva thenetvā vatthālaṅkāre āharatha , kenaci adiṭṭhameva gaṇhāmi , dassetvā ābhataṃ na gaṇhāmī ’’ ti āha .
Te ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā tato paṭṭhāya ñātakānaṃ apassantānaṃ thenetvā vatthapiḷandhanādīni āharanti .
Ācariyo ābhatābhataṃ visuṃ visuṃ ṭhapesi .
Bodhisatto pana na kiñci āhari .
Atha naṃ ācariyo āha ‘‘ tvaṃ
P3.19 pana , tāta , na kiñci āharasī ’’ ti .‘‘ Āma , ācariyā ’’ ti .
‘‘ Kasmā , tātā ’’ ti .
‘‘ Tumhe na kassaci passsantassa ābhataṃ gaṇhatha , ahaṃ pana pāpakaraṇe raho nāma na passāmī ’’ ti dīpento imā dve gāthā āha –
17.
‘‘ Natthi loke raho nāma , pāpakammaṃ pakubbato ;
Passanti vanabhūtāni , taṃ bālo maññatī raho .
18.
‘‘ Ahaṃ
V3.16 raho na passāmi , suññaṃ vāpi na vijjati ;Yattha aññaṃ na passāmi , asuññaṃ hoti taṃ mayā ’’ ti .
Tattha
M3.18 rahoti paṭicchannaṭṭhānaṃ .Vanabhūtānīti vane nibbattabhūtāni .
Taṃ bāloti taṃ pāpakammaṃ raho mayā katanti bālo maññati .
Suññaṃ vāpīti yaṃ vā ṭhānaṃ sattehi suññaṃ tucchaṃ bhaveyya , tampi natthīti āha .
Ācariyo tassa pasīditvā ‘‘ tāta , na mayhaṃ gehe dhanaṃ natthi , ahaṃ pana sīlasampannassa dhītaraṃ dātukāmo ime māṇavake vīmaṃsanto evamakāsiṃ , mama dhītā tuyhameva anucchavikā ’’ ti dhītaraṃ alaṅkaritvā bodhisattassa adāsi .
Sesamāṇavake ‘‘ tumhehi ābhatābhataṃ tumhākaṃ gehameva nethā ’’ ti āha .
Satthā ‘‘ iti kho , bhikkhave , te dussīlamāṇavakā attano dussīlatāya taṃ itthiṃ na labhiṃsu , itaro paṇḍitamāṇavo sīlasampannatāya labhī ’’ ti vatvā abhisambuddho hutvā itarā dve gāthā abhāsi –
19.
‘‘ Dujjacco ca sujacco ca , nando ca sukhavaḍḍhito ;
Vajjo ca addhuvasīlo ca , te dhammaṃ jahumatthikā .
20.
‘‘ Brāhmaṇo ca kathaṃ jahe , sabbadhammāna pāragū ;
Yo dhammamanupāleti , dhitimā saccanikkamo ’’ ti .
Tattha dujjaccotiādayo cha jeṭṭhakamāṇavā , tesaṃ nāmaṃ gaṇhi , avasesānaṃ nāmaṃ aggahetvā sabbasaṅgāhikavaseneva ‘‘ te dhammaṃ jahumatthikā ’’ ti āha .
Tattha teti sabbepi te māṇavā .
Dhamman ti itthipaṭilābhasabhāvaṃ
P3.20 .Jahumatthikāti jahuṃ atthikā , ayameva vā pāṭho .
Makāro padabyañjanasandhivasena vutto .
Idaṃ vuttaṃ hoti – sabbepi te māṇavā tāya itthiyā atthikāva hutvā attano dussīlatāya taṃ itthipaṭilābhasabhāvaṃ jahiṃsu .
Brāhmaṇo cāti itaro pana sīlasampanno brāhmaṇo .
Kathaṃ jaheti kena kāraṇena taṃ itthipaṭilābhasabhāvaṃ jahissati .
Sabbadhammānan ti imasmiṃ ṭhāne lokiyāni pañca sīlāni , dasa
V3.17 sīlāni , tīṇi sucaritāni ca , sabbadhammā nāma , tesaṃ so pāraṃ gatoti pāragū .Dhamman ti vuttappakārameva
M3.19 dhammaṃ yo anupāleti rakkhati .Dhitimāti sīlarakkhanadhitiyā samannāgato .
Saccanikkamoti sacce sabhāvabhūte yathāvutte sīladhamme nikkamena samannāgato .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne tāni pañca bhikkhusatāni arahatte patiṭṭhahiṃsu .
Tadā ācariyo sāriputto ahosi , paṇḍitamāṇavo pana ahameva ahosinti .
Sīlavīmaṃsanajātakavaṇṇanā pañcamā .