[333]3. Pakkagodhajātakavaṇṇanā
Tadeva
M3.98 me tvan ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi .Vatthu heṭṭhā vitthāritameva .
Idha pana tesaṃ uddhāraṃ sādhetvā āgacchantānaṃ antarāmagge luddako ‘‘ ubhopi khādathā ’’ ti ekaṃ pakkagodhaṃ adāsi .
So puriso bhariyaṃ pānīyatthāya pesetvā sabbaṃ godhaṃ khāditvā tassā āgatakāle ‘‘ bhadde , godhā palātā ’’ ti āha .
‘‘ Sādhu , sāmi , pakkagodhāya palāyantiyā kiṃ sakkā kātun ’’ ti ?
Sā jetavane pānīyaṃ
P3.107 pivitvā satthu santikeV3.92 nisinnā satthārā ‘‘ kiṃ upāsike , ayaṃ te hitakāmo sasineho upakārako ’’ ti pucchitā ‘‘ bhante , ahaṃ etassa hitakāmā sasinehā , ayaṃ pana mayi nissineho ’’ ti āha .Satthā ‘‘ hotu mā cintayi , evaṃ nāmesa karoti .
Yadā pana te guṇaṃ sarati , tadā tuyhameva sabbissariyaṃ detī ’’ ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari .
Atītampi heṭṭhā vuttasadisameva .
Idha pana tesaṃ nivattantānaṃ antarāmagge luddako kilantabhāvaṃ disvā ‘‘ dvepi janā khādathā ’’ ti ekaṃ pakkagodhaṃ adāsi .
Rājadhītā taṃ valliyā bandhitvā ādāya maggaṃ paṭipajji .
Te ekaṃ saraṃ disvā maggā okkamma assatthamūle nisīdiṃsu .
Rājaputto ‘‘ gaccha bhadde , sarato paduminipattena udakaṃ āhara , maṃsaṃ khādissāmā ’’ ti āha .
Sā godhaṃ sākhāya laggetvā pānīyatthāya gatā .
Itaro sabbaṃ godhaṃ khāditvā agganaṅguṭṭhaṃ gahetvā parammukho nisīdi .
So tāya pānīyaṃ gahetvā āgatāya ‘‘ bhadde , godhā sākhāya otaritvā vammikaṃ pāvisi , ahaṃ dhāvitvā agganaṅguṭṭhaṃ aggahesiṃ , gahitaṭṭhānaṃ hattheyeva katvā chijjitvā bilaṃ paviṭṭhā ’’ ti āha .
‘‘ Hotu , deva , pakkagodhāya palāyantiyā kiṃ karissāma , ehi gacchāmā ’’ ti .
Te pānīyaṃ pivitvā bārāṇasiṃ agamaṃsu .
Rājaputto rajjaṃ patvā taṃ aggamahesiṭṭhānamatte ṭhapesi , sakkārasammāno panassā natthi .
Bodhisatto tassā sakkāraṃ kāretukāmo rañño santike ṭhatvā ‘‘ nanu mayaṃ ayye tumhākaṃ santikā kiñci na labhāma , kiṃ no na olokethā ’’ ti āha .
‘‘ Tāta , ahameva rañño
M3.99 santikā kiñci na labhāmi , tuyhaṃ kiṃ dassāmi , rājāpi mayhaṃ idāni kiṃ dassati , so araññato āgamanakāle pakkagodhaṃ ekakova khādī ’’ tiP3.108 .‘‘ Ayye , na devo evarūpaṃ karissati , mā evaṃ avacutthā ’’ ti .
Atha naṃ devī ‘‘ tuyhaṃ taṃ , tāta , na pākaṭaṃ , raññoyeva mayhañca pākaṭan ’’ ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha –
129.
‘‘ Tadeva me tvaṃ vidito , vanamajjhe rathesabha ;
Yassa te khaggabaddhassa , sannaddhassa tirīṭino ;
Assatthadumasākhāya , pakkagodhā palāyathā ’’ ti .
Tattha tadevāti tasmiṃyeva kāle ‘‘ ayaṃ mayhaṃ adāyako ’’ ti evaṃ tvaṃ vidito .
Aññe pana tava sabhāvaṃ na jānantīti attho .
Khaggabaddhassāti baddhakhaggassa .
Tirīṭinoti tirīṭavatthanivatthassa maggāgamanakāle .
Pakkagodhāti aṅgārapakkā godhā palāyathāti .
Evaṃ
V3.93 raññā katadosaṃ parisamajjhe pākaṭaṃ katvā kathesi .Taṃ sutvā bodhisatto ‘‘ ayye , devassa appiyakālato pabhuti ubhinnampi aphāsukaṃ katvā kasmā idha vasathā ’’ ti vatvā dve gāthā abhāsi –
130.
‘‘ Name namantassa bhaje bhajantaṃ , kiccānukubbassa kareyya kiccaṃ ;
Nānatthakāmassa kareyya atthaṃ , asambhajantampi na sambhajeyya .
131.
‘‘ Caje cajantaṃ vanathaṃ na kayirā , apetacittena na sambhajeyya ;
Dijo dumaṃ khīṇaphalanti ñatvā , aññaṃ samekkheyya mahā hi loko ’’ ti .
Tattha name namantassāti yo attani muducittena namati , tasseva paṭinameyya .
Kiccānukubbassāti attano uppannaṃ kiccaṃ anukubbantasseva .
Anatthakāmassāti avaḍḍhikāmassa .
Vanathaṃ na kayirāti
P3.109 tasmiṃ cajante taṇhāsnehaṃ na kareyya .Apetacittenāti apagatacittena virattacittena .
Na sambhajeyyāti na samāgaccheyya .
Aññaṃ samekkheyyāti aññaṃ
M3.100 olokeyya , yathā dijo khīṇaphalaṃ dumaṃ rukkhaṃ ñatvā aññaṃ phalabharitaṃ rukkhaṃ gacchati , tathā khīṇarāgaṃ purisaṃ ñatvā aññaṃ sasinehaṃ upagaccheyyāti adhippāyo .Rājā bodhisatte kathente eva tassā guṇaṃ saritvā ‘‘ bhadde , ettakaṃ kālaṃ tava guṇaṃ na sallakkhesiṃ , paṇḍitassayeva kathāya sallakkhesiṃ , mama aparādhaṃ sahantiyā idaṃ sakalarajjaṃ tuyhameva dammī ’’ ti vatvā catutthaṃ gāthamāha –
132.
‘‘ So te karissāmi yathānubhāvaṃ , kataññutaṃ khattiye pekkhamāno ;
Sabbañca te issariyaṃ dadāmi , yassicchasī tassa tuvaṃ dadāmī ’’ ti .
Tattha soti so ahaṃ .
Yathānubhāvan ti yathāsatti yathābalaṃ .
Yassicchasīti yassa icchasi , tassa idaṃ rajjaṃ ādiṃ katvā yaṃ tvaṃ icchasi , taṃ dadāmīti .
Evañca pana vatvā rājā deviyā sabbissariyaṃ adāsi ,‘‘ imināhaṃ etissā guṇaṃ sarāpito ’’ ti paṇḍitassapi mahantaṃ issariyaṃ adāsi .
Satthā
V3.94 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne ubho jayampatikā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu .Tadā jayampatikā etarahi jayampatikāva ahesuṃ , paṇḍitāmacco pana ahameva ahosinti .
Pakkagodhajātakavaṇṇanā tatiyā .