[383]8. Kukkuṭajātakavaṇṇanā
Sucittapattachadanāti
P3.265 idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi .Tañhi bhikkhuṃ satthā ‘‘ kasmā ukkaṇṭhitosī ’’ ti pucchitvā ‘‘ ekaṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ itthiṃ disvā kilesavasena , bhante ’’ ti vutte ‘‘ bhikkhu itthiyo nāma vañcetvā upalāpetvā attano vasaṃ gatakāle vināsaṃ pāpenti , lolabiḷārī viya hontī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto araññe kukkuṭayoniyaṃ nibbattitvā anekasatakukkuṭaparivāro araññe
M3.250 vasati .Tassa avidūre ekā biḷārikāpi vasati .
Sā ṭhapetvā bodhisattaṃ avasese kukkuṭe upāyena vañcetvā khādi .
Bodhisatto tassā gahaṇaṃ na gacchati .
Sā cintesi ‘‘ ayaṃ kukkuṭo ativiya saṭho amhākañca saṭhabhāvaṃ upāyakusalabhāvañca na jānāti , imaṃ mayā ‘ ahaṃ bhariyā te bhavissāmī ’ ti upalāpetvā attano vasaṃ āgatakāle khādituṃ vaṭṭatī ’’ ti .
Sā tena nisinnarukkhassa mūlaṃ gantvā vaṇṇasambhāsanapubbaṅgamāya vācāya taṃ yācamānā paṭhamaṃ gāthamāha –
58.
‘‘ Sucittapattachadana , tambacūḷa vihaṅgama ;
Oroha dumasākhāya , mudhā bhariyā bhavāmi te ’’ ti .
Tattha sucittapattachadanāti sucittehi pattehi katacchadana .
Mudhāti vinā mūlena na kiñci gahetvā ahaṃ bhariyā te bhavāmi .
Taṃ sutvā bodhisatto ‘‘ imāya mama sabbe ñātakā khāditā , idāni maṃ upalāpetvā khāditukāmā ahosi , uyyojessāmi nan ’’ ti cintetvā dutiyaṃ gāthamāha –
59.
‘‘ Catuppadī
V3.233 tvaṃ kalyāṇi , dvipadāhaṃ manorame ;Migī pakkhī asaññuttā , aññaṃ pariyesa sāmikan ’’ ti .
Tattha
P3.266 migīti biḷāriṃ sandhāyāha .Asaññuttāti jayampatikā bhavituṃ ayuttā asambandhā , natthi tesaṃ īdiso sambandhoti dīpeti .
Taṃ sutvā tato sā ‘‘ ayaṃ ativiya saṭho , yena kenaci upāyena vañcetvā naṃ khādissāmī ’’ ti cintetvā tatiyaṃ gāthamāha –
60.
‘‘ Komārikā te hessāmi , mañjukā piyabhāṇinī ;
Vinda maṃ ariyena vedena , sāvaya maṃ yadicchasī ’’ ti .
Tattha komārikāti ahaṃ ettakaṃ kālaṃ aññaṃ purisaṃ na jānāmi , tava komārikā bhariyā bhavissāmīti vadati .
Mañjukā piyabhāṇinīti tava madhurakathā piyabhāṇinīyeva bhavissāmi .
Vinda man ti paṭilabha maṃ .
Ariyena vedenāti sundarena paṭilābhena .
Ahampi hi ito pubbe purisasamphassaṃ na jānāmi , tvampi itthisamphassaṃ na jānāsi , iti pakatiyā brahmacārī
M3.251 brahmacāriniṃ maṃ niddosena lābhena labha .Yadi maṃ icchasi , atha me vacanaṃ na saddahasi , dvādasayojanāya bārāṇasiyā bheriṃ carāpetvā ‘‘ ayaṃ me dāsī ’’ ti sāvaya , maṃ attano dāsaṃ katvā gaṇhāhīti vadati .
Tato bodhisatto ‘‘ imaṃ tajjetvā palāpetuṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā catutthaṃ gāthamāha –
61.
‘‘ Kuṇapādini lohitape , cori kukkuṭapothini ;
Na tvaṃ ariyena vedena , mamaṃ bhattāramicchasī ’’ ti .
Tattha na tvaṃ ariyenāti tvaṃ ariyena brahmacariyavāsalābhena maṃ bhattāraṃ na icchasi , vañcetvā pana maṃ khāditukāmāsi , nassa pāpeti taṃ palāpesi .
Sā pana palāyitvāva gatā , na puna oloketumpi visahi .
62.
‘‘ Evampi
V3.234 caturā nārī , disvāna sadhanaṃ naraṃ ;Nenti saṇhāhi vācāhi , biḷārī viya kukkuṭaṃ .
63.
‘‘ Yo ca uppatitaṃ atthaṃ , na khippamanubujjhati ;
Amittavasamanveti , pacchā ca anutappati .
64.
‘‘ Yo
P3.267 ca uppatitaṃ atthaṃ , khippameva nibodhati ;Muccate sattusambādhā , kukkuṭova biḷāriyā ’’ ti .
– imā abhisambuddhagāthā ;
Tattha caturāti cāturiyena samannāgatā .
Nārīti itthiyo .
Nentīti attano vasaṃ upanenti .
Biḷārī viyāti yathā sā biḷārī taṃ kukkuṭaṃ netuṃ vāyamati , evaṃ aññāpi nāriyo nentiyeva .
Uppatitaṃ atthan ti uppannaṃ kiñcideva atthaṃ .
Na anubujjhatīti yathāsabhāvena na jānāti , pacchā ca anutappati .
Kukkuṭovāti yathā so ñāṇasampanno kukkuṭo biḷārito mutto , evaṃ sattusambādhato muccatīti attho .
Satthā
M3.252 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi .Tadā kukkuṭarājā ahameva ahosinti .
Kukkuṭajātakavaṇṇanā aṭṭhamā .