[352]2. Sujātajātakavaṇṇanā
Kiṃ
V3.134 nu santaramānovāti idaṃ satthā jetavane viharanto matapitikaṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi .So kira pitari mate paridevamāno vicarati , sokaṃ vinodetuṃ na sakkoti .
Atha satthā tassa sotāpattiphalūpanissayaṃ disvā sāvatthiṃ piṇḍāya caritvā pacchāsamaṇaṃ ādāya tassa gehaṃ gantvā paññattāsane nisinno taṃ vanditvā nisinnaṃ ‘‘ kiṃ , upāsaka , socasī ’’ ti vatvā ‘‘ āma , bhante ’’ ti vutte ‘‘ āvuso , porāṇakapaṇḍitā paṇḍitānaṃ vacanaṃ sutvā pitari kālakate na sociṃsū ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kuṭumbikagehe nibbatti ,‘‘ sujātakumāro ’’ tissa nāmaṃ kariṃsu .
Tassa vayappattassa pitāmaho kālamakāsi .
Athassa pitā pitu kālakiriyato paṭṭhāya sokasamappito āḷāhanaṃ gantvā āḷāhanato aṭṭhīni āharitvā attano ārāme mattikāthūpaṃ katvā tāni tattha nidahitvā gatagatavelāya thūpaṃ pupphehi pūjetvā cetiyaṃ āvijjhanto paridevati , neva nhāyati na limpati na bhuñjati na kammante vicāreti .
Taṃ disvā bodhisatto ‘‘ pitā me ayyakassa matakālato paṭṭhāya sokābhibhūto carati , ṭhapetvā pana maṃ añño etaṃ saññāpetuṃ na sakkoti , ekena naṃ upāyena nissokaṃ karissāmī ’’ ti bahigāme
P3.156 ekaṃ matagoṇaṃ disvā tiṇañca pānīyañca āharitvā tassa purato ṭhapetvā ‘‘ khāda , khāda , piva , pivā ’’ ti āha .Āgatāgatā naṃ disvā ‘‘ samma sujāta , kiṃ ummattakosi , matagoṇassa tiṇodakaṃ desī ’’ ti vadanti .
So na kiñci paṭivadati .
Athassa pitu santikaṃ gantvā ‘‘ putto te ummattako jāto , matagoṇasssa tiṇodakaṃ detī ’’ ti āhaṃsu .
Taṃ sutvā kuṭumbikassa
M3.145 pitusoko apagato , puttasoko patiṭṭhito .So vegenāgantvā ‘‘ nanu tvaṃ , tāta sujāta , paṇḍitosi , kiṃkāraṇā matagoṇassa tiṇodakaṃ desī ’’ ti vatvā dve gāthā abhāsi –
6.
‘‘ Kiṃ nu santaramānova , lāyitvā haritaṃ tiṇaṃ ;
Khāda khādāti lapasi , gatasattaṃ jaraggavaṃ .
7.
‘‘ Na hi annena pānena , mato goṇo samuṭṭhahe ;
Tvañca tucchaṃ vilapasi , yathā taṃ dummatī tathā ’’ ti .
Tattha
V3.135 santaramānovāti turito viya hutvā .Lāyitvāti lunitvā .
Lapasīti vilapasi .
Gatasattaṃ jaraggavan ti vigatajīvitaṃ jiṇṇagoṇaṃ .
Yathā tan ti ettha tan ti nipātamattaṃ , yathā dummati appapañño vilapeyya , tathā tvaṃ tucchaṃ vilapasīti .
Tato bodhisatto dve gāthā abhāsi –
8.
‘‘ Tatheva tiṭṭhati sīsaṃ , hatthapādā ca vāladhi ;
Sotā tatheva tiṭṭhanti , maññe goṇo samuṭṭhahe .
9.
‘‘ Nevayyakassa sīsañca , hatthapādā ca dissare ;
Rudaṃ mattikathūpasmiṃ , nanu tvaññeva dummatī ’’ ti .
Tattha tathevāti yathā pubbe ṭhitaṃ , tatheva tiṭṭhati .
Maññeti etesaṃ sīsādīnaṃ tatheva ṭhitattā ayaṃ goṇo samuṭṭhaheyyāti maññāmi .
Nevayyakassa sīsañcāti ayyakassa pana sīsañca hatthapādā ca na dissanti .
‘‘ Piṭṭhipādā na dissare ’’ tipi pāṭho .
Nanu tvaññeva dummatīti ahaṃ tāva sīsādīni passanto evaṃ karomi , tvaṃ pana na kiñci passasi , jhāpitaṭṭhānato aṭṭhīni āharitvā mattikāthūpaṃ katvā paridevasi .
Iti maṃ paṭicca sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena nanu tvaññeva dummati .
Bhijjanadhammā nāma saṅkhārā bhijjanti , tattha kā paridevanāti .
Taṃ
P3.157 sutvā bodhisattassa pitā ‘‘ mama putto paṇḍito idhalokaparalokakiccaṃ jānāti , mama saññāpanatthāya etaṃ kammaṃ akāsī ’’ ti cintetvā ‘‘ tāta sujātapaṇḍita ,‘ sabbe saṅkhārā aniccā ’ ti me ñātā , itoM3.146 paṭṭhāya na socissāmi , pitusokaharaṇakaputtena nāma tādisena bhavitabban ’’ ti vatvā puttassa thutiṃ karonto āha – 10.
‘‘ Ādittaṃ vata maṃ santaṃ , ghatasittaṃva pāvakaṃ ;
Vārinā viya osiñcaṃ , sabbaṃ nibbāpaye daraṃ .
11.
‘‘ Abbahī vata me sallaṃ , yamāsi hadayassitaṃ ;
Yo me sokaparetassa , pitusokaṃ apānudi .
12.
‘‘ Sohaṃ
V3.136 abbūḷhasallosmi , vītasoko anāvilo ;Na socāmi na rodāmi , tava sutvāna māṇava .
13.
‘‘ Evaṃ karonti sappaññā , ye honti anukampakā ;
Vinivattenti sokamhā , sujāto pitaraṃ yathā ’’ ti .
Tattha nibbāpayeti nibbāpayi .
Daran ti sokadarathaṃ .
Sujāto pitaraṃ yathāti yathā mama putto sujāto maṃ pitaraṃ samānaṃ attano sappaññatāya sokamhā vinivattayi , evaṃ aññepi sappaññā sokamhā vinivattayantīti .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne kuṭumbiko sotāpattiphale patiṭṭhahi .
Tadā sujāto ahameva ahosinti .
Sujātajātakavaṇṇanā dutiyā .