[390]5. Mayhakajātakavaṇṇanā
Sakuṇo
P3.299 mayhako nāmāti idaṃ satthā jetavane viharanto āgantukaseṭṭhiṃ ārabbha kathesi .Sāvatthiyañhi āgantukaseṭṭhi nāma aḍḍho ahosi mahaddhano .
So neva attanā bhoge bhuñji , na paresaṃ adāsi , nānaggarase paṇīte bhojane upanīte taṃ na bhuñjati , bilaṅgadutiyaṃ
M3.281 kaṇājakaṃ eva bhuñjati , dhūpitavāsitesu kāsikavatthesu upanītesu tāni hāretvā thūlathūlasāṭake nivāseti , ājānīyayutte maṇikanakavicitte rathe upanīte tampi harāpetvā kattararathakena gacchati , suvaṇṇacchatte dhāriyamāne taṃ apanetvā paṇṇacchattena dhāriyamānena .So yāvajīvaṃ dānādīsu puññesu ekampi akatvā kālaṃ katvā roruvaniraye nibbatti .
Tassa aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājabalaṃ sattahi rattidivasehi rājakulaṃ pavesesi .
Tasmiṃ pavesite rājā bhuttapātarāso jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā nisinno ‘‘ kiṃ , mahārāja , buddhupaṭṭhānaṃ na karosī ’’ ti vutte ‘‘ bhante , sāvatthiyaṃ āgantukaseṭṭhino nāma kālakatassa assāmikadhane amhākaṃ ghare āhariyamāneyeva satta rattidivasā gatā , so pana etaṃ dhanaṃ labhitvāpi neva attanā paribhuñji , na paresaṃ adāsi , rakkhasapariggahitapokkharaṇī viyassa
V3.262 dhanaṃ ahosi , so ekadivasampi paṇītabhojanādīnaṃ rasaṃ ananubhavitvāva maraṇamukhaṃ paviṭṭho , evaṃ maccharī apuññasatto kiṃ katvā ettakaṃ dhanaṃ labhi , kena cassa bhogesu cittaṃ na ramī ’’ ti satthāraṃ pucchi .Satthā ‘‘ mahārāja , dhanalābho ca , dhanaṃ laddhā aparibhuñjanakāraṇañca teneva katan ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bārāṇasiseṭṭhi assaddho ahosi maccharī , na kassaci kiñci deti , na kañci saṅgaṇhāti .
So ekadivasaṃ rājupaṭṭhānaṃ gacchanto tagarasikhiṃ nāma paccekabuddhaṃ piṇḍāya carantaṃ disvā vanditvā ‘‘ laddhā , bhante , bhikkhā ’’ ti pucchitvā ‘‘ nanu carāma mahāseṭṭhī ’’ ti vutte purisaṃ
P3.300 āṇāpesi ‘‘ gaccha , imaṃ amhākaṃ gharaṃ ānetvā mama pallaṅke nisīdāpetvā amhākaṃ paṭiyattabhattassa pattaṃ pūretvā dāpehī ’’ ti .So paccekabuddhaṃ gharaṃ netvā nisīdāpetvā seṭṭhibhariyāya ācikkhi .
Sā nānaggarasabhattassa pattaṃ pūretvā tassa adāsi .
So bhattaṃ gahetvā seṭṭhinivesanā nikkhamitvā antaravīthiyaṃ paṭipajji .
Seṭṭhi rājakulato paccāgacchanto taṃ disvā vanditvā ‘‘ laddhaṃ , bhante , bhattan ’’ ti pucchi .
‘‘ Laddhaṃ mahāseṭṭhī ’’ ti .
So pattaṃ oloketvā cittaṃ pasādetuṃ nāsakkhi
M3.282 ,‘‘ imaṃ me bhattaṃ dāsā vā kammakarā vā bhuñjitvā dukkarampi kammaṃ kareyyuṃ , aho vata me jānī ’’ ti aparacetanaṃ paripuṇṇaṃ kātuṃ nāsakkhi .Dānañhi nāma tisso cetanā paripuṇṇaṃ kātuṃ sakkontasseva mahapphalaṃ hoti .
‘‘ Pubbeva dānā sumanā bhavāma , dadampi ve attamanā bhavāma ;
Datvāpi ve nānutappāma pacchā , tasmā hi amhaṃ daharā namiyyare .( jā .1.10.95);
‘‘ Pubbeva dānā sumano , dadaṃ cittaṃ pasādaye ;
Datvā attamano hoti , esā yaññassa sampadā ’’.( a . ni .6.37; pe . va .305);
Iti , mahārāja , āgantukaseṭṭhi tagarasikhipaccekabuddhassa dinnapaccayena bahuṃ dhanaṃ labhi , datvā aparacetanaṃ paṇītaṃ kātuṃ asamatthatāya bhoge bhuñjituṃ nāsakkhīti .
‘‘ Puttaṃ pana kasmā na labhi , bhante ’’ ti ?
Satthā ‘‘ puttassa alabhanakāraṇampi teneva kataṃ , mahārājā ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte
V3.263 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto asītikoṭivibhave seṭṭhikule nibbattitvā vayappatto mātāpitūnaṃ accayena kaniṭṭhaṃ saṅgaṇhitvā kuṭumbaṃ vicārento gharadvāre dānasālaṃ kāretvā mahādānaṃ pavattento agāraṃ ajjhāvasi .Athassa eko putto jāyi .
So tassa padasā gamanakāle kāmesu ādīnavaṃ nekkhamme cānisaṃsaṃ disvā saddhiṃ puttadārena sabbaṃ gharavibhavaṃ
P3.301 kaniṭṭhassa niyyātetvā ‘‘ appamatto dānaṃ pavattehī ’’ ti ovādaṃ datvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā himavantapadese vihāsi .Kaniṭṭhopissa ekaṃ puttaṃ paṭilabhi .
So taṃ vaḍḍhantaṃ disvā cintesi ‘‘ mama bhātu putte jīvante kuṭumbaṃ bhinditvā dvidhā bhavissati , bhātu puttaṃ māressāmī ’’ ti .
Atha naṃ ekadivasaṃ nadiyaṃ opilāpetvā māresi .
Tamenaṃ nhatvā āgataṃ bhātu jāyā ‘‘ kuhiṃ mama putto ’’ ti pucchi .
‘‘ Nadiyaṃ udakaṃ kīḷi , atha naṃ udake vicinanto nāddasan ’’ ti .
Sā roditvā kanditvā tuṇhī ahosi .
Bodhisatto
M3.283 taṃ pavattiṃ ñatvā ‘‘ idaṃ kiccaṃ pākaṭaṃ karissāmī ’’ ti ākāsenāgantvā bārāṇasiyaṃ otaritvā sunivattho supāruto tassa gharadvāre ṭhatvā dānasālaṃ adisvā ‘‘ dānasālāpi iminā asappurisena nāsitā ’’ ti cintesi .Kaniṭṭho tassa āgatabhāvaṃ ñatvā āgantvā mahāsattaṃ vanditvā pāsādaṃ āropetvā subhojanaṃ bhojesi .
So bhattakiccāvasāne sukhakathāya nisinno ‘‘ dārako na paññāyati , kahaṃ nu kho ’’ ti pucchi .
‘‘ Mato , bhante ’’ ti .
‘‘ Kena kāraṇenā ’’ ti ?
‘‘ Udakakīḷanaṭṭhāne asukakāraṇenāti na jānāmī ’’ ti .
‘‘ Kiṃ tvaṃ asappurisa na jānissasi , tayā katakiccaṃ mayhaṃ pākaṭaṃ , nanu tvaṃ iminā nāma kāraṇena taṃ māresi , kiṃ nu tvaṃ rājādīnaṃ vasena nassamānaṃ dhanaṃ rakkhituṃ sakkuṇeyyāsi , mayhakasakuṇassa ca tuyhañca kiṃ nānākaraṇan ’’ ti ?
Athassa mahāsatto buddhalīḷāya dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi –
102.
‘‘ Sakuṇo mayhako nāma , girisānudarīcaro ;
Pakkaṃ pipphalimāruyha ,‘ mayhaṃ mayhan ’ ti kandati .
103.
‘‘ Tassevaṃ
P3.302 vilapantassa , dijasaṅghā samāgatā ;Bhutvāna pipphaliṃ yanti , vilapatveva so dijo .
104.
‘‘ Evameva
V3.264 idhekacco , saṅgharitvā bahuṃ dhanaṃ ;Nevattano na ñātīnaṃ , yathodhiṃ paṭipajjati .
105.
‘‘ Na so acchādanaṃ bhattaṃ , na mālaṃ na vilepanaṃ ;
Anubhoti sakiṃ kiñci , na saṅgaṇhāti ñātake .
106.
‘‘ Tassevaṃ vilapantassa , mayhaṃ mayhanti rakkhato ;
Rājāno atha vā corā , dāyādā yeva appiyā ;
Dhanamādāya gacchanti , vilapatveva so naro .
107.
‘‘ Dhīro bhoge adhigamma , saṅgaṇhāti ca ñātake ;
Tena so kittiṃ pappoti , pecca sagge pamodatī ’’ ti .
Tattha
M3.284 mayhakoti ‘‘ mayhaṃ mayhan ’’ ti viravanavasena evaṃladdhanāmo .Girisānudarīsu caratīti girisānudarīcaro .
Pakkaṃ pipphalin ti himavantapadese ekaṃ phalabharitaṃ pipphalirukkhaṃ .
Kandatīti dijagaṇe taṃ rukkhaṃ parivāretvā pakkāni khādante vāretuṃ ‘‘ mayhaṃ mayhan ’’ ti paridevanto vicarati .
Tassevaṃ vilapantassāti tassa vilapantasseva .
Bhutvāna vipphaliṃ yantīti taṃ pipphalirukkhaṃ paribhuñjitvā aññaṃ phalasampannaṃ rukkhaṃ gacchanti .
Vilapatvevāti so pana dijo vilapatiyeva .
Yathodhin ti yathākoṭṭhāsaṃ , mātāpitābhātubhaginīputtadhītādīnaṃ upabhogaparibhogavasena yo yo koṭṭhāso dātabbo , taṃ taṃ na detīti attho .
Sakin ti ekavārampi nānubhoti .
‘‘ Sakan ’’ tipi pāṭho , attano santakampīti attho .
Na saṅgaṇhātīti bhattacchādanabījanaṅgalādidānavasena na saṅgaṇhāti .
Vilapatveva so naroti etesu rājādīsu dhanaṃ gahetvā gacchantesu kevalaṃ so puriso vilapatiyeva .
Dhīroti paṇḍito .
Saṅgaṇhātīti attano santikaṃ āgate dubbalañātake bhattacchādanabījanaṅgalādidānena saṅgaṇhāti .
Tenāti so puriso tena ñātisaṅgahena catuparisamajjhe kittiñca attano vaṇṇabhaṇanañca pāpuṇāti , pecca sagge devanagare pamodati .
Evaṃ
P3.303 mahāsatto tassa dhammaṃ desetvā dānaṃ pākatikaṃ kāretvā himavantameva gantvā aparihīnajjhāno brahmalokūpago ahosi .Satthā
V3.265 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘ iti kho , mahārāja , āgantukaseṭṭhi bhātu puttassa māritattā ettakaṃ kālaṃ neva puttaṃ , na dhītaraṃ alabhī ’’ ti vatvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā kaniṭṭho āgantukaseṭṭhi ahosi , jeṭṭhako pana ahameva ahosin ’’ ti .
Mayhakajātakavaṇṇanā pañcamā .