[435]9. Haliddirāgajātakavaṇṇanā
Sutitikkhan ti idaṃ satthā jetavane viharanto thullakumārikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi .
Vatthu terasakanipāte cūḷanāradajātake ( jā .1.13.40 ādayo ) āvi bhavissati .
Atītavatthumhi pana sā kumārikā tassa tāpasakumārassa sīlaṃ bhinditvā attano vase ṭhitabhāvaṃ ñatvā ‘‘ imaṃ vañcetvā manussapathaṃ nessāmī ’’ ti cintetvā ‘‘ rūpādikāmaguṇavirahite araññe rakkhitasīlaṃ nāma na mahapphalaṃ hoti , manussapathe rūpādīnaṃ paccupaṭṭhāne mahapphalaṃ hoti , ehi mayā saddhiṃ tattha gantvā sīlaṃ rakkhāhi , kiṃ te araññenā ’’ ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha –
78.
‘‘ Sutitikkhaṃ
M3.499 araññamhi , pantamhi sayanāsane ;Ye ca gāme titikkhanti , te uḷāratarā tayā ’’ ti .
Tattha sutitikkhan ti suṭṭhu adhivāsanaṃ .
Titikkhantīti sītādīni adhivāsenti .
Taṃ sutvā tāpasakumāro ‘‘ pitā me araññaṃ gato , tasmiṃ āgate taṃ āpucchitvā gamissāmī ’’ ti āha .
Sā cintesi ‘‘ pitā kirassa
P3.525 atthi , sace maṃ so passissati , kājakoṭiyā maṃ pothetvā vināsaṃ pāpessati , mayā paṭhamameva gantabban ’’ ti .Atha naṃ sā ‘‘ tena hi ahaṃ maggasaññaṃ kurumānā paṭhamataraṃ gamissāmi , tvaṃ pacchā āgacchāhī ’’ ti vatvā agamāsi .
So tassā gatakāle neva dārūni āhari , na pānīyaṃ , na paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpesi , kevalaṃ pajjhāyantova nisīdi , pitu āgamanakāle paccuggamanaṃ nākāsi .
Atha naṃ pitā ‘‘ itthīnaṃ vasaṃ gato eso ’’ ti ñatvāpi ‘‘ kasmā tāta , neva dārūni āhari , na pānīyaṃ , na paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpesi , pajjhāyantoyeva pana nisinnosī ’’ ti āha .
Atha naṃ tāpasakumāro ‘‘ tāta , araññe kira rakkhitasīlaṃ nāma na mahapphalaṃ hoti , manussapathe mahapphalaṃ
V3.463 , ahaṃ tattha gantvā sīlaṃ rakkhissāmi , sahāyo me maṃ ‘ āgaccheyyāsī ’ ti vatvā purato gato , ahaṃ teneva saddhiṃ gamissāmi , tattha pana vasantena mayā kataro puriso sevitabbo ’’ ti pucchanto dutiyaṃ gāthamāha – 79.
‘‘ Araññā gāmamāgamma , kiṃsīlaṃ kiṃvataṃ ahaṃ ;
Purisaṃ tāta seveyyaṃ , taṃ me akkhāhi pucchito ’’ ti .
Athassa pitā kathento sesagāthā abhāsi –
80.
‘‘ Yo te vissāsaye tāta , vissāsañca khameyya te ;
Sussūsī ca titikkhī ca , taṃ bhajehi ito gato .
81.
‘‘ Yassa kāyena vācāya , manasā natthi dukkaṭaṃ ;
Urasīva patiṭṭhāya , taṃ bhajehi ito gato .
82.
‘‘ Yo ca dhammena carati , carantopi na maññati ;
Visuddhakāriṃ sappaññaṃ , taṃ bhajehi ito gato .
83.
‘‘ Haliddirāgaṃ
M3.500 kapicittaṃ , purisaṃ rāgavirāginaṃ ;Tādisaṃ tāta mā sevi , nimmanussampi ce siyā .
84.
‘‘ Āsīvisaṃva kupitaṃ , mīḷhalittaṃ mahāpathaṃ ;
Ārakā parivajjehi , yānīva visamaṃ pathaṃ .
85.
‘‘ Anatthā
P3.526 tāta vaḍḍhanti , bālaṃ accupasevato ;Māssu bālena saṃgacchi , amitteneva sabbadā .
86.
‘‘ Taṃ tāhaṃ tāta yācāmi , karassu vacanaṃ mama ;
Māssu bālena saṃgacchi , dukkho bālehi saṅgamo ’’ ti .
Tattha
V3.464 yo te vissāsayeti yo tava vissāseyya .Khameyya teti yo ca tava attani tayā kataṃ vissāsaṃ khameyya .
Sussūsī ca titikkhī cāti tava vacanaṃ sussūsāya ceva vacanādhivāsanena ca samannāgato bhaveyyāti attho .
Urasīva patiṭṭhāyāti yathā mātu urasi putto patiṭṭhāti , evaṃ patiṭṭhahitvā attano mātaraṃ viya maññamāno taṃ bhajeyyāsīti vadati .
Yo ca dhammena caratīti yo tividhena sucaritena dhammena iriyati .
Na maññatīti tathā carantopi ‘‘ ahaṃ dhammaṃ carāmī ’’ ti mānaṃ na karoti .
Visuddhakārin ti visuddhānaṃ dasakusalakammapathānaṃ kārakaṃ .
Rāgavirāginan ti rāginañca virāginañca rajjitvā taṃkhaṇaññeva virajjanasabhāvaṃ .
Nimmanussampi ce siyāti sacepi sakalajambudīpatalaṃ nimmanussaṃ hoti , soyeva eko manusso tiṭṭhati , tathāpi tādisaṃ mā sevi .
Mahāpathan ti gūthamakkhitaṃ maggaṃ viya .
Yānīvāti yānena gacchanto viya .
Visaman ti ninnaunnatakhāṇupāsāṇādivisamaṃ .
Bālaṃ accupasevatoti bālaṃ appaññaṃ atisevantassa .
Sabbadāti tāta , bālena saha saṃvāso nāma amittasaṃvāso viya sabbadā niccakālameva dukkho .
Taṃ tāhan ti tena kāraṇena taṃ ahaṃ .
So evaṃ pitarā ovadito ‘‘ tāta , ahaṃ manussapathaṃ gantvā tumhādise paṇḍite na labhissāmi , tattha gantuṃ bhāyāmi , idheva tumhākaṃ santike vasissāmī ’’ ti āha .
Athassa bhiyyopi ovādaṃ datvā kasiṇaparikammaṃ
M3.501 ācikkhi .So na cirasseva abhiññāsamāpattiyo nibbattetvā saddhiṃ pitarā brahmalokaparāyaṇo ahosi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi .
Tadā tāpasakumāro ukkaṇṭhitabhikkhu ahosi , kumārikā thullakumārikāva , pitā tāpaso pana ahameva ahosinti .
Haliddirāgajātakavaṇṇanā navamā .